ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 91




                                               

Мәңгілік тоң

Мәңгілік тоң. Жер бетіне жақын орналасқан, температура мөлшерінің теріс мағынасымен сипатталатын, құрамында міндетті түрде мұз түйіршіктері бар тау жыныстарының қабаты. Мәңгілік тоңдар ғасырлар бойы, тіпті мыңдаған жылдар бойына сақталуы мүмкін.

                                               

Мәһди

Мәһди, Мәди, Мәді - діни сенімде ислам құндылықтарын қайта жандандыру үшін болашақта өмірге келетін діни қайраткер. Ислами түсінікте ол ақырзаман таянғанда дүниеге келеді. Мәһди жайлы Құранда аят кездеспейді, Мұхаммед пайғамбар оның Хорасанда туы ...

                                               

Мөлдір

Мөлдір. Бұл сөзді естісек, есімізге "тұнық, таза" ұғымы түседі. "Мөлдір бұлақтан су ішудің өзі - бір ғанибет". Қырғыз тілінде дәл осы мағынада "мөлтүр" болып дыбысталады. Сөздің алғашқы түбірі "мөл" болғандығын да қырғыз тілі дерегінен байқаймыз. ...

                                               

Мөлдір тастілім

Мөлдір тастілім - таужыныстардың, минералдардың, қазба көмірлердің құрылыс және құрам ерекшеліктерін микроскоп арқылы зерттеу мақсатында олардың үлгілерінен алынатын өте жұқа тілінді. Мөлдір тастілімді дайындау үшін зерттелмек нысаннан алынған ша ...

                                               

Мөлию

Мөлию. Көзін сатып, жалынышпен телміру сияқты қалыпты осы сөзбен де ұғындырамыз. "Жамал болса, мөлиіп саған қарайды". Қырғыз тілінде мөлүй - жалына, кешірім сұрай қарау мағынасында айтылады. Қазақ тіліндегі мағынамен бірдей. "Мөлию" сезінің шыққа ...

                                               

Мөлшердің шектеулі шегі

Мөлшердің шектеулі шегі – ұзақ уақыт әсер еткенімен адам организмінде қандай да бір ауытқулар тудырмайтын, көлем не масса бірлігіндегі зиянды заттардың жоғары мөлшері. Мөлшердің шектеулі шегі қоршаған ортаның санитарлық деңгейін бағалауда, оның г ...

                                               

Мөңке Темір

Мөңке Темір – Алтын Орданың ханы, Бату ханның немересі. Оның алдында болған Берке хан ел билеудегі кейбір мәселелерде Қарақорымдағы Құбылай ханмен санасуға мәжбүр болды. Ал Мөңке Темір билікке келісімен Жошы ұлысының саяси тәуелсіздігі толық қамт ...

                                               

Н. Кальма

1908 жылы Мәскеуде дүниеге келген. В.Я. Брясов атындағы жоғарғы көркем-әдеби иститутында, Мәскеу Гуманитарлық университетінің қоғамдық ғылымдар факультетінде оқыған. 1940 жылы КСРО Жазушылар одағының мүшесі болады. 1941 жылы "Красная звезда" газе ...

                                               

Н.Тілендиев қысқа көшесі (Астана)

Н.Тілендиев қысқа көшесі Н.Тілендиев даңғылынан басталып, Болашақ көшесінде аяқталады. Жаңақоныс көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 1009.6 м. Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев 1925-1998 - аса көрнекті композитор, дирижер, домбырашы. Қазақстанның "Халық қа ...

                                               

Наби

Наби - Башқұртстанның Бурзян ауданындағы ауыл, Ескі мунасип ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 576 адамды құрады. Пошта индексі - 453584, ОКАТО коды - 80219822002.

                                               

Набла-оператор

Набла-оператор - - төмендегі дифференциалдық оператор: ∇ = ∂ ∂ x i → + ∂ ∂ y j → + ∂ ∂ z k → {\displaystyle \nabla ={\partial \over \partial x}{\vec {i}}+{\partial \over \partial y}{\vec {j}}+{\partial \over \partial z}{\vec {k}}} мұндағы i →, j ...

                                               

Навигация

Навигация - 1) теңізде жүзу, кеме қатынасы; 2) мұхит, теңіз, көл, бөген және өзендегі табиғат жағдайына байланысты кеме қатынасы болатын уақыт кезеңі.

                                               

Навигациялық жұлдыздар

Навигациялық жұлдыздар – авиацияда, теңізде жүзу мен ғарышта кеменің бағыты мен орнын анықтау үшін қолданылатын жұлдыздар. Кеңістікте бағдар жасау үшін Жер бетіндегі белгілер жарамайды. Ғарышкерлер, ұшқыштар және теңізшілер навигациялық жұлдыз бо ...

                                               

Навигациялық пилотаждық жабдық

Навигациялық пилотаждық жабдық - ұшақ жүргізу міндеттерін орындауға және ұшақты ұшыруға арналған құралдар мен жүйелер. Аэронавигациялық құралдардың көмегімен ұшқыш берілген ұшу режімін орындайды, ал штурман ұшақ жүргізу міндеттерін шешеді. Пилота ...

                                               

Наг-Хаммади қаласы

Наг-Хаммади қаласы – Египеттегі Кена провинциясындағы қала. Халық саны 39 737 адам. Ніл өзеніндегі алқапта орналасқан. Жергілікті халық тұрғындары негізінен ауылшаруашылығымен айналысады. Ниг-Хаммадидің негізін Сохагтан шыққан Махмұд Паша Хаммади ...

                                               

Нагадак

Нагадак - Башқұртстанның Аургазин ауданындағы ауыл, Нагадак ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 18 адамды құрады. Пошта индексі - 453499, ОКАТО коды - 80205828005.

                                               

Нагата есебі

Нагата есебі - Афиндық алгебралық геометрия саласындағы күрделі проблемалардың бірі болған есеп, 3 өлшемнен тұрды. Математикадағы 1 өлшемді есеп өте оңай есеп саналса, 2 өлшемді есеп өте қиын есеп деп қарастырылады. Нагата алдыңғы екеуін місе тұт ...

                                               

Нагибин Владимир Иванович

Нагибин Владимир Иванович – медицина ғылымдарының докторы, профессор. Семей мемлекеттік медицина институтын бітірген. Семей қаласында дәрігер, Семей мемлекеттік медицина институтында ассистент, доцент, профессор, 1983 жылдан кафедра меңгерушісі б ...

                                               

Нагорный көшесі (Астана)

Нагорный көшесі Дулыға көшесінен басталады. Ұзындығы - 574.4 м. Нагорный қорымы - б.з.д. V-ІV ғасырлардан сақталған ғұрыптық жерлеу орындары. Ақтөбе облысы, Мәртөк ауданы, Нагорное ауылының оңтүстігінде 9-10 шақырым жерде орналасқан.

                                               

Надеждин

Надеждин - Башқұртстанның Зилайыр ауданындағы қыстақ, Ивано-Кувалат ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 163 адамды құрады. Пошта индексі - 453682, ОКАТО коды - 80227819003.

                                               

Надир шах Мұхаммед

Надир шах Надир шах Мұхаммед –Ауғанстанның билеушісі. 1919 жылы Ауғанстанда болған ұлт-азаттық қозғалыста көрнекті рөл атқарды. 1919 жылы Аманулла хан Ауғанстанның тәуелсіздігін жариялағаннан кейін надир шах Ауғанстанда әскери министр, Ауғанстанн ...

                                               

Наж

Наж - өнімдерді қайнатуға арналған, бірақ тамаққа қолдануға болмайтын сұйықтық. Тағамды а-ля наж түрінде пісіру дегеніміз - аспаз қайнату сұйықтығына қажетті мөлшерден көп тұз, сірке су, шарап, татымдықтар қосуы мүмкін, себебі сұйықтық тағамға па ...

                                               

Нажаф

ан-Наджаф - Неджеф, Машхад-Әли, Мешхед-Әли - Иракта Куфадан батысқа қарай 10 шақырым жерде Қосөзен аңғары мен шөлдің шекарасында орналасқан қала. Шииттер мұнда қажылыққа барып тұрады. Дәстүр бойынша Куфа маңында,кейінірек ан-Наджаф пайда болған ж ...

                                               

Назар Гуллаев

Гуллаев Назар - түрікмен ақыны, әдебиет зерттеуші, драматург, композитор. Филология ғылымларының кандидаты, профессор. Ол түрікмен халқының орта ғасырлардағы мәдени және әдеби мұрасы хақында "Ғасырдан қалған нұсқалар", "Ләйлі мен Мәжнүн жөнінде с ...

                                               

Назиб Жиганов

Назиб Гаязұлы Жиганов - татар композиторы, КСРО Халық артисі 1957, Социалистік Еңбек Ері 1970. 1935 ж. Мәскеудің облысы музыкалық техникумын, 1938 ж. Мәскеу консерваториясының композиторы бөлімін Ғ.И.Листинскийдің класы бойынша бітірген. 1939 жыл ...

                                               

Найза қонысы

Найза қонысы – көне дәуір ескерткіші. Орталық Қазақстан облысы Қарқаралы ауданы Кент ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км жерде, Кент тауының сайында, Қызылкеніш өзенінің сол жағалауында орналасқан. Қола дәуіріне жатады. 1991 жылы ҚарМУ археолог ...

                                               

Найзатас орамы (Астана)

Найзатас орамы. Бұрынғы атауы№138 қысқа көше. Найзатас орамы "Өндіріс" тұрғын алабында орналасқан. Ұзындығы - 583.3 м. Найзатас - Баянауыл ауданындағы Желтау тауының оңтүстік - батысында орналасқан тау. Найза сияқты сүйір болып келген тастары бар ...

                                               

Найзақара көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Совхозный көшесі. Найзақара көшесі Мәскеу көшесінен басталып, Қарауыл көшесінде аяқталады. Керегетас, Ә.Молдағұлова көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 601.2 м. Найзақара - Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданындағы тау мен Алатаудың бір б ...

                                               

Наймантөбе

Наймантөбе - ежелгі қоныс орны. Түлкібас ауданы бұрынғы Корниловка ауылының шетінде, Арыс өзенінің сол жағалауында. 1940 жылы Жамбыл археологиялық пунктінің экспедиция тапқан. 1966 жылы Шымкент педагогикалық институтының археологиялық отряды зерт ...

                                               

Накада қаласы

Накада қаласы – Ніл өзенінің батыс жағалауындағы Кена провинциясындағы қала. Ежелгі Египетте Нубт, ал антикалық заманда Омбос деген атпен белгілі болған. Египетте "нуб" сөзі "алтын" деген мағына береді. Халық саны 21 530 адам 2006 жылғы халық сан ...

                                               

Намаз оқудағы жеңілдіктер

Ақыл-есі дұрыс кісілер басқа жерлері науқас болса да, діни міндеттерге жауапты. Бірақ дініміз бұл діни парыздарды атқару үшін оларға жеңілдік көрсеткен. Намаз оқудағы жеңілдіктер: Науқас кісі әл-қуат, шама-шарқына қарай намаз оқиды. Мысалы, аяқта ...

                                               

Намаз түрлері

Парыз бен уәжіп намаздардан өзге намаздар - нәпіл намаз деп аталады. Парыз намаздардың алдында және соңында оқылатын сүннет намаздар нәпіл намазға жатады. Нәпіл намазды сүннет намаздарынан бөлек дәрежеге жатқызған ғалымдар да бар. Олар намаздарды ...

                                               

Намаз уақыты

Парыз Намаздармен бірге қоса оқылатын сүннеттер, үтір, тарауих және айт Намаздары үшін уақыт шарт. Парыз Намаздар: бамдат, бесін, Намаздыгер, ақшам және құптан Намаздарынан тұрады. Жұма Намазы да бесін Намазының орнына өтеді. Уақыты кірмей ешқанд ...

                                               

Намазалы Омашев

Омашев Намазалы Омашұлы - 1950 жылдың 19 қаңтарында Жамбыл облысының Мерке ауданы Ойтал ауылында дүниеге келген. Ол филология ғылымдарының докторы, профессор, 2003 жылдан Қазақстан Жоғары Мектебі Ғылым Академиясының толық мүшесі, 2002 жылдан Қаза ...

                                               

Намазды бұзатын нәрселер

Намазда сөйлесу. Намазда мейлі әдейі, мейлі жаңылысып сөйлесе, Намазы бұзылады. Намазда біреудің түшкіргеніне "иархамук Аллаһ" Аллаһы саған рақым етсін деген бір сахабаға Аллаһ Елшісі с.а.у. Намаздан кейін былай дейді: "Намазда адамдық қарым-қаты ...

                                               

Намаздыгер намазы

Намаздыгер намазының парыздан бұрын оқылатын төрт рәкат сүннеті - мүәккад болмаған сүннет. Мұның әрбір екі рәкаты өз алдына жеке намаз секілді. Сондықтан бұл намазды бастарда адам намаздыгер намазының төрт рәкатына ниет етеді де, алғашқы екі рәка ...

                                               

Нанобедер

Нанобедер, аласа бедер - экзогендік бедер түзуші және топырақ түзуші процестердің нәтижесінде, сондай-ақ бедерге жер қазғыш жануарлардың әрекеттері мен антропогендік әсер салдарынан пайда болатын бедер пішіні.

                                               

Нанометр

Нанометр – метрдің миллиардтан бір бөлігіне тең ұзындық өлшеу бірлігі. Ол негізінен ядролық физикада, оптикада, т.б. пайдаланылады. 1 нм=10–9 м.

                                               

Нарат

Нарат - Башқұртстанның Калтасин ауданындағы ауыл, Большекачак ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 57 адамды құрады. Пошта индексі - 452865, ОКАТО коды - 80233805006.

                                               

Нарбас қорымы

Нарбас қорымы – көне дәуір ескерткіші. Орталық Қазақстан облысы Қарқаралы ауданы Кен ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км жерде, Қызылкеніш өзенінің сол жағалауында. Ә.Марғұлан, Л.Ф. Семенов зерттеген. Барлығы 40-қа жуық ескерткіштен тұрады. Сырт ...

                                               

Нарбут

Нарбут - Башқұртстанның Кугарчин ауданындағы ауыл, Юмагузин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 36 адамды құрады. Пошта индексі -?, ОКАТО коды -?.

                                               

Наречие

Наречие - негізгі тіл ерекшеліктері бірыңғай, шыққан тегі бір-біріне жақын жергілікті сөйленістердің жиынтығы. Наречие диалектілер және сөйленістер тобы мағынасында төңкеріске дейінгі орыс тіл білімінде, түркітанушылардың еңбектерінде қолданылған ...

                                               

Нариман

Нариман - Башқұртстанның Чекмагушев ауданындағы ауыл, Чекмагушев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 101 адамды құрады. Пошта индексі - 452200, ОКАТО коды - 80256000000.

                                               

Наркескен көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Майский көшесі. Наркескен көшесі М.Мақатаев көшесінен басталып, Космонавтар көшесінде аяқталады. Н.Хлудов, Құлынды көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 541.5 м. Наркескен - қылыштың бір түрі. Асыл мет алдан екі жүзді етіп жасалады. Саб ...

                                               

Нарманбет Орманбетұлы

Алдымен діни мектепте, кейін Қарқаралыдағы екі сыныпты орыс-қазақ мектебінде оқыған. Араб, парсы, орыс тілдерін жетік біліп, әдебиетімен таныс болған. 12 – 13 жасынан өлең шығара бастаған. Жастайынан ел басқару ісіне араласқан. 1917 – 18 ж. Қарқа ...

                                               

Нартай Бекежанов

Нартай Бекежанов – ақын, композитор, әнші. Бай - молдаларды шенеген, барымта әмеңгерлікті әшкерелеген., жалшыларды батылдыққа, қайсарлыққа шақырған өлеңдер шығарды. Ақындар айтысында Н. Баймұратовпен,Қ. Байболовпен өнер сайысына түсті. Ақын халық ...

                                               

Нарттай

Нарттай. Сөздікте бұл сөз мағынасы - қып-қызыл боп қызарған, албыраған. "Баламның беті нарттай болып. балбырап жатты". Қазақ тілінде сөз түбірі - "нарт" жеке қолданылмайды. Дыбыс құрамы жағынан бұған сәйкес сөз моңғол тобындағы тілдерде кездеседі ...

                                               

Нарын көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Коммунистический көшесі. Нарын көшесі Алмалық көшесінен басталып, Ардагер көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 613.2 м. Нарын - Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Алматы облыстарындағы тау, қыр, су, құм аттары. Бұл түп негізінде едәуір би ...

                                               

Нарынбай Кешубаев

Кешубаев Нарынбай – Кіші жүз шаруалары көтерілісінің белсенді қатысушысы. Бөкей ордасындағы Беріш руынан шыққан. Бөкей ордасындағы билеушілер озбырлығына және патша үкіметінің отаршылдық езгісіне қарсы күресті. Кешубаев – 1836 жылы 23 қазанда Мах ...

                                               

Нарыш

Нарыш - Башқұртстанның Бураев ауданындағы ауыл, Бадрак ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 107 адамды құрады. Пошта индексі - 452976, ОКАТО коды - 80218807008.