ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 9




                                               

Изоглосса

Изоглосса - тілді лингвистикалық география әдісімен зерттеуде тілдік құбылыстардың таралу шегін көрсететін картадағы сызықтар, шекаралық белгілер. И. диалектология ғылымында кен қолданылады. Диалектілік ерекшеліктерді қартаға түсіргенде, олардың ...

                                               

Изогондар

Изогондар - географиялық картадағы магниттік қисаюдың бірдей нүктелерін қосатын сызықтар; географиялық картадағы желдің бір бағыттағы нүктелерін қосатын сызықтар.

                                               

Изоклиндік астасу

Изоклиндік астасу - қатты қатпарланған тау жынысы қабаттарының астасу пішіні; қатпарлар жүйесіндегі нақтылы бағытқа қарай еңістенген немесе төңкерілген барша қабаттардың еңістену бұрыштарының да бір-біріне шамалас болуымен және қабаттардың жүйе қ ...

                                               

Изоколдар

Изоколдар - картографиялық проекцияларды таңдау кезінде бірдей қателердің критерийі болып табылатын жәе кей кезде қате шамаларын көрсету үшін жүргізілетін сызықтар.

                                               

Изоморфизм (Жаратылыстану)

Изоморфизм - кристалдар мен минералдар құрамындағы химиялық элементтердің бірін-бірі алмастыру қабілеті. Изоморфты атомдар өз қасиеттерінің ұқсастығымен, қалыптасқан қосындының өзіндік сипатымен, кұрылыс ерекшеліктерімен және термодинамикалық жағ ...

                                               

Изопахиталар

Изопахиталар. Қарталар немесе сұлбалар бетінде көнелігі бірбіріне сәйкес келетін түзілімдердің қалыңдығы бірдей нүктелерін бір-бірімен жалғайтын сызықтар.

                                               

Изопериметрлік есеп

Изопериметрлік есеп – вариациялық есептеудің классикалық есептерінің бірі. Қарапайым изопериметрлік есептер. Изопериметрлік есепті 1697 жылы швейцар математигі Я.Бернулли 1654 – 1705, оның інісі И.Бернулли 1667 – 1748 ұсынған. Олар изопериметрлік ...

                                               

Изопреноидты көмірсутектер (изопренандар)

Өсімдіктердің хлорофилдері құрамына кіретін қанықпаған С 20 Н 39 ОН формулалы фитол спиртінің метилдік топтарының алма-кезек ауысуымен сипатталатын изоалкандары, яғни циклді емес табиғи изопреноидтарының ылғалданған баламалары. Бұл көмірсутектерг ...

                                               

Изостазия

Изостазия, изостазиялық тепе-теңдік – литосфера массасының астеносфера бетіңде қалқи отырып, дәйім гидростатикалық тепе-теңдікті сақтау жағдайы. "Изостазиялық тепе-теңдік заңдылығына" сәйкес, литосфераның әртүрлі аймақтары өздерінің масса мөлшері ...

                                               

Изостатикалық тектоникалық қозғалыстар

Изостатикалық тектоникалық қозғалыстар. Жер литосферасының астеносфера бетінде изостатикалық тепе-теңдікке келуін дәйім қамтамасыз етіп тұратын тектоникалық қозғалыс түрі. Мұндай қозғалыстар нәтижесінде литосфераның өз массасын белгілі бір себепт ...

                                               

Изосызықтар (Әскери іс)

Изосызықтар - карталар мен арнайы схемаларда бірдей мағыналы нүктелерді қосатын сызықтар; изобаттар - су бассейндерінің бірдей тереңдіктегі жерлерін қосатын теңіз картасындағы сызықтар; изобарлар - синоптика картасында ауа қысымы бірдей жерлерді ...

                                               

Изосызықтар тәсілі

Изосызықтар тәсілі - кеңістіктегі үздіксіз және біртіндеп өзгеретін құбылыстардың - жер бетінің биіктігін, ауа температурасын, жауын-шашын мөлшерін және т.б. шамасын картаға түсіру үшін қолданылатын бейнелеу тәсілі.

                                               

Изосызықтар әдісі

Изосызықтар әдісі - 1) геофизикада: екі сызықша бойына жер тұйықтау арқылы алынған төмен тербелісті электр тогының жер болмысында таралу сипатын зерттеуге негізделген электрбарлау әдісі; өзін кіріктіруші таужыныстарға қарағанда электрөткізгіштік ...

                                               

Изотермалар

Изотермалар - жер бетінің жылдық, айлық немесе басқа да бір кесімді мерзімдік орташа температурасының теңдес мөлшерлерін белгілейтін нүктелерді қосатын сызықтар.

                                               

Изотермдер

Изотермдер - географиялық картадағы бір сәттегі немесе орташа бір кезендегі ауаның, судың және топырақтың бірдей температуралы нүктелерін қосатын сызықтар.

                                               

Изотоптар геохимиясы

Изотоптар геохимиясы - табиғи түзілімдер құрамындағы химиялык элемент изотоптарының таралу заңдылықтары негізінде Жер планетасының қалыптасу процесін зерттейтін геохимия тарауы.

                                               

Изотоптық геология

Изотоптық геология. Әртүрлі табиғи түзілімдер болмысында түрлі-түрлі геологиялық процестер нәтижесінде пайда болатын радиоактивті элементтер құрамындағы өзгерістерді зерттейтін геохимиялық ғылым саласының бір тармағы.

                                               

Изотоптық инварианттылық

Изотоптық инварианттылық – симметрияның элементар бөлшектердің күшті өзара әсеріне тән ерекше түрі. Табиғаттағы күшті өзара әсерлесетін элементар бөлшектерді адрондарды" ұқсас” бөлшектер топтарына жіктеуге болады. Олардың әрбір тобының құрамына м ...

                                               

Изотоптық спин

Изотоптық спин, изоспин - элементар бөлшек – адрондардың ішкі сипаттамаларының бірі. Ол адрондардың зарядтық күйлерінің санын анықтайды: n=2І+1.

                                               

Изотоптық хронология

Изотоптық хронология – тау жыныстарының, минералдардың, ежелгі өркениет ескерткіштерінің, т.б. абсолют жасын олардағы радионуклидтердің ыдырау өнімдерінің жиналуы бойынша анықтау. Изотоптық хронология жөніндегі идеяны француз физигі П.Кюри 1859 – ...

                                               

Изотоптық эффект

Изотоптық эффект – кризистік температураның асқын өткізгіш металдың изотоптық құрамына тәуелділігі; заттың орташа атомдық массасы азайған сайын T k жоғарылайды. Кейбір металдар үшін мынадай қатыс: T k Mconst орындалады. Изотоптық эффект құбылыс ...

                                               

Изотроп қима

Изотроп қима - кристалдың оптикалық индикатрисасының дөңгелек қимасына параллель кима. Изотроп қимаға перпендикуляр бағытта жарық сәулесі қосарлана сынбайды. Айқас никольде минералдар мұндай қимада үстелшені қанша айналдырса да, қараңғы күйде қал ...

                                               

Изотроптық

Изотроптық - физикалық объектілер қасиеттерінің барлық бағыттарда бірдей болуы. Сұйықтарға, газдарға және қатты денелердің аморфтық күйлеріне тән сипат.

                                               

Изохоралар

Изохоралар. Бұрын анықталған тіректі горизонт пен құрылымдық oртасы тұрғызылуы тиіс зерттеліп отырған горизонт аралығындағы тік бағытта штелген бірдей қашықтықтарды жалғайтын сызық.

                                               

Изохоралар картасы

Изохоралар картасы - Екі горизонт аралығындағы, яғни төменгі тіректі горизонт және жоғарғы картаға түсірілуі тиіс горизонт аралығындағы стратиграфиялық деңгей қалыңдығының өзгерістерін кескіндейтін карта.

                                               

Икебана

Икебана немесе Икэбана - кесілген гүлдердің және бұтақтардың арнайы ыдыстарда үйлестірудің, сондай-ақ интерьерде композицияларды дұрыс орналыстырудың дәстүрлі жапон өнері. Икабаның негізіне биязы қарапайымдылық принциптің салынуы, табиғи материал ...

                                               

Икемді өндіріс жүйесі

Икемді өндіріс жүйесі - жабдықтау мен құрылғының сандық көрсеткіші, роботтандырылған технологиялық кешендер, икемді өндірістік модульдер, технологиялық жабдықтардың белшектері мен олардың жұмыс жасау жүйесін белгіленген уақыт мерзімінде автоматта ...

                                               

Икемді өндірістік кешен

Икемді өндірістік кешен - бірнеше икемді өндіріс модульдерінен, біріктірілген автоматтандырылған көліктік-қоймалық жүйеден тұратын, берілген уақыт аралығында дербес жұмыс істей алатын икемді өндіріс жүйесі.

                                               

Икрам Адырбеков

Икрам Адырбеков – Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын, Ресей Федерациясының Президенті жанындағы "Ресей мемлекеттік қызмет академиясын" бітірген. Экономика ғылымдарының доктары. "1-сыныпты төтенше және өкілетті елші" дипломатиялық дәреж ...

                                               

Икрас

Икрас, икирес, инкирес – орта ғасырлардағы түркі тайпасы, қоңыраттардың бір бұтағы. Рашид әд-Диннің" Жами ат-тауарих”" Жылнамалар жинағы” атты еңбегіндегі аңыз-әңгімеде айтылғандай, Икрастың пір тұтқан арғы атасы Құбайшіре Кубайширэ алтын сауытта ...

                                               

Иктин

Иктин - гректің ұлы сәулетшісі және сәулет өнерінің теоретигі, б. э. бұрынғы V ғасырдың екінші жартысында жұмыс істеді. Б. э. бұрынғы 447 - 438 жж. Иктин Калликратпен бірге Афины акрополінде грек сәулетінің ең кемел туындысы - Парфенонды салды. О ...

                                               

Икюлиши

Икюлиши, Иль Күйлік шад Ирбис хан, Елкүліг шад – Батыс Түрік қағандығының билеушісі. Дулулар мен нушебилер арасындағы соғысқа байланысты әкесі Ешбар Елтеріс қаған Ферғанаға кетіп, сонда қайтыс болды. Нушебилердің көсемдері хан тағына Икюлишиді от ...

                                               

Ила

Ила’," уәллаһи, биллаһи ” – мұсылмандық құқықтағы ерінің әйелімен белгілі бір уақыт бойына бірге тұрмауға ант ішуі, уәде етуі, Иқа’ат кітабында мазмұндалған отбасы тұрмысына қатысты міндеттемелердің бірі. Ила’ айтылған кезде сақталуға тиіс ережел ...

                                               

Илемділік (физика)

Илемділік – материалдың оған түскен күштер әсерінен өлшемі мен пішінін сызатсыз өзгертіп және жүкті алғаннан кейін қалпын сақтау қабілеті. Бір материалдың илемділігі температурасымен байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Илемді материалдарға битум, с ...

                                               

Илеу

Илеу - 1) суда бір нәрсені үгіп, езіп, араластырып, біркелкі тұтқыр массаға айналдыру. Мысалы, ұннан қамыр илеу. Осындай иленген массаның бір үлесін илем деп атайды. Қамыр илеу процесі өндіріс орындарында арнаулы астауларда механикаландырылған ма ...

                                               

Иллювий

Иллювий – топырақтың беткі қабатынан жаңбыр және еріген қар суларымен шайылып, сілтісізденіп, одан төмен жатқан горизонтқа жиналған органикалық және минералдық заттар. Иллювийлік горизонт деп, әдетте, топырақ бетінен бірнеше ондаған см тереңдікте ...

                                               

Иллюстрированная наука

"Иллюстрированная наука" – Бонниерде аптасына үш рет жарық көретін ғылыми -танымдық журнал. Ол Дания Illustreret Videnskab, Норвегия Illustrert Vitenskap, Швеция Illustrerad Vetenskap, Финляндия Tieteen Kuvalehti, Бельгия, Грекия, Исландия Lifand ...

                                               

Ильинка (Благовар ауданы)

Ильинка - Башқұртстанның Благовар ауданындағы ауыл, Благовар ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 0 адамды құрады. Пошта индексі - 452730, ОКАТО коды - 80214810003.

                                               

Ильинка (Учалин ауданы)

Ильинка - Башқұртстанның Учалин ауданындағы ауыл, Мансур ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 196 адамды құрады. Пошта индексі - 453748, ОКАТО коды - 80253849002.

                                               

Илькович теңдеуі

Белгілі бір мәндегі потенциалға жеткен бірлік уақыт ішінде электрохимиялық реакцияға түсетін бөлшектер саны ерітіндіден электродқа диффузиялық бөлшектер санына теңеледі. Ток шамасы өзгеріссіз қалатын күйде поляризациялық концентрация күйі тұрақта ...

                                               

Ильменит

Ильменит, титанды теміртас – оксидтер класына жататын минерал. Химиялық формуласы FeTiO 3. Алғашқы табылған жері Оңтүстік Оралдағы Ильмен тауы атымен аталған. Тригональдық сингонияда кристалданады. Көбінесе сеппелі түйірлер, кейде тұтас түйіршікт ...

                                               

Ильчигүл ауылдық кеңесі)

Ильчигүл - Башқұртстанның Учалин ауданындағы ауыл, Ильчигул ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 253 адамды құрады. Пошта индексі - 453715, ОКАТО коды - 80253820001.

                                               

Ильчимбет

Ильчимбет - Башқұртстанның Туймазин ауданындағы ауыл, Ильчимбет ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 1036 адамды құрады. Пошта индексі - 452776, ОКАТО коды - 80251820001.

                                               

Илья Арнольдович Ильф

Илья Арнольдович Ильф – кеңес жазушысы және журналист. 1897 жылы 3 қазанда Одессада дүниеге келген. 1913 жылы техникалық мектепті бітіреді. Революциядан кейін есепші, журналист редактор болып қызмет атқарады. Одесса Ақындар Одағының мүшесі болады ...

                                               

Илья Зиновьевич Фаликов

Илья Зиновьевич Фаликов ─ Ресей жазушысы, прозаик, сыншы. 1942 жылы Владивостокта дүниеге келген. Қиыршығыс университетінің филология факультетін бітірген. 1964 жылдан бастап ақын ретінде таныла бастады. "Октябрь" және "Дружба народов" журналдары ...

                                               

Илья Несторович Векуа

Илья Несторович Векуа – КСРО ғылым академиясының және Грузия ғылым академиясының академигі, Грузия Ғылым Академиясының президенті, Социалистік Еңбек Ері. Тбилиси университетін бітірген 1930 жылы. Осы университеттің 1940–53 және 1965–77 жылдары, М ...

                                               

Илья Николаевич Березин

Илья Николаевич Березин - орыс ғалымы, шығыс зерттеуші, профессор. Петербург университетінің профессоры. Ол "Шығыс тарихшыларының кітапханасы" атты жинақ шығарып, оған Рашид ад-Дин, Мұхаммед Шайбани, Қадырғали Жалаири, Әбілғазы еңбектерінің орыс ...

                                               

Илья Репин көшесі (Астана)

Илья Репин көшесі Шығанақ көшесінен басталып, Кенесары көшесінде аяқталады. Ә.Жанбосынов, И.Грязнов көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы -476.8 м. Репин Илья Ефимович 1844-1930 - орыс сүретінін, ұлттық реалистік кескіндеме өнерінің аса көрнекті өкілдер ...

                                               

Имам

Имам – намаз кезінде алда тұратын адам, рухани жетекші, мұсылман қауымдастығының басшысы. Күнделікті өмірде имам деп мешітте көпшілік болып намаз оқуды басқаратын жетекшіні атайды. Имам қызметін үнемі бір адам атқара беруі мүмкін, алайда имам дәр ...

                                               

Имамия

Имамия - имамдылықты және он екі имамға сенуді діннің негізі деп санап, Хазірет Пайғамбар қайтыс болғаннан кейін Хазіреті Әли мен оның ұрпағының имамдар екенін қабылдаған мазһаб. Бұл мазһабтың көзқарасы - Хазіреті Әли мен оның ұрпағының имамдар е ...