ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 87




                                               

Оптикалық жүйе

Оптикалық жүйе - жарық көзінен шыққан ағындарды басқаруға және заттардың оптикалық кескінін алу үшін белгілі бір тұрде тұрғызылған линза, айна, призма және тағы басқа жиынтығы.

                                               

Оптикалық индикатриса

Оптикалық индикатриса - кристалдардан өтетін жарық толқындарының тербеліс бағыттары мен сыну көрсеткіштерін сипаттайтын векторлар бойынша жасалған бейне. Оптикалық индикатриса минерал арқылы өтетін жарық толқындарының тербеліс бағыттары мен олард ...

                                               

Оптикалық кварц

Оптикалық кварц - тау хрусталінің ультракүлгін сәуледе өте мөлдір, ақаусыз кристалы не оның бөлігі. Тау хрусталін қолдану оның инфрақызыл, әсіресе ультракүлгін сәулелерді өткізу және жарық сәулелерін қосарлана сындыру мен үйектелу жазықтығын айна ...

                                               

Оптикалық орталықтандырғыш

Оптикалық орталықтандырғыш - 1) бұрыш өлшеуіш аспап тұғырығының геометриялық осін маркшейдерлік нүкте үстінде немесе астында центрлеу үшін қолданылатын және геодезиялық базисті өлшегенде базистік аспаптың сым шкаласы бойынша есептеу үшін пайдалан ...

                                               

Оптикалық осьтер бұрышы

Оптикалық осьтер бұрышы - екі осьті кристалдардың оптикалық осьтері аралығындағы сүйір бұрышы; кристалдың сүйір биссектрикасы Ng осіне сәйкес келген жағдайда оптикалық осьтер бұрышы Оң мағыналы, Np осіне сәйкес келгенде теріс мағыналы болып есепт ...

                                               

Оптикалық оқитын құрылғы

Оптикалық оқитын құрылғы ; optical reader; optical card reader) - 1) оптикалық құралдардың көмегімен қағаз тасуыштан ақпаратты шығарып оқуға және оны компьютерге немесе басқа құрылғыға енгізу үшін кодтауға арналған құрылғы; 2) қорғасын қарындашты ...

                                               

Оптикалық теорема

Оптикалық теорема - бөлшектердің немесе фотонның серпімді шашырауы амплитудасының ойдағы бөлігін, бөлшектің немесе фотонның басқа бөлшекте немесе шашыраушы күш орталығындағы шашыраудың толық эффективті қимасымен байланыстыратын қатынас. σ = 4 π k ...

                                               

Оптикалық тығыздық

Оптикалық тығыздық - қабатка түскен және одан өткен жарықтың интенсивтіліктері қатынасының ондық логарифмі ретінде анықталатын, жарық сәулелеріне арналған зат қабатының мөлдір еместік сипаттамасы.

                                               

Оптикалық тұрақтылар

Оптикалық тұрақтылар - әр заттың оптикалық қасиеттерін сипаттайтын тұрақты шамалар. Аморфтық заттар мен текшелік минералдарға тек қана сыну көрсеткіші тән. Гексагондық, тригондық, тетрагондық минералдарға ең үлкен, ең кіші сыну көрсеткіштері, қос ...

                                               

Оптикалық қашықтық өлшегіш

Оптикалық қашықтық өлшегіш - қашықтықты тең бүйірлі ұшбұрыштың табаны мен қарсы жатқан сүйір бұрышы белгілі болғанда, оның биіктігін анықтау арқылы өлшейтін аспап. Оптикалық қашықтық өлшегішті тұрақты бұрышты және тұрақты базалық деп бөледі. Кейі ...

                                               

Оптикалық өздігінен бағытталудың бас бөлігі

Оптикалық өздігінен бағытталудың бас бөлігі - оптикалық диапазондардың электрмагнитті толқындарын қолдану арқылы жұмыс істейтін аспап. Басқарылатын жою кұралы құрамында дерек көздері лазерлік сөуле арқылы бейнеленген энергия немесе инфрақызыл тар ...

                                               

Опция (нұсқа) батырмасы, балама батырма

Опция батырмасы, балама батырма, альтернативная кнопка; option button) - 1) графикалық пайдаланушылық интерфейсте - диалогтық терезедегі шағын дөңгелек батырмалар тобы. Тышқанды басу арқылы немесе пернетақтадан топтағы тек бір батырманы тандап ал ...

                                               

Опырылма көлдер

Опырылма көлдер - суға ерігіш тау жыныстарының шөгуі нәтижесінде пайда болған карстың көлдер. Олар көбінесе ізбес тасты облыстарда тарайды. Опырылма көлдердің мөлшері кішкене болып келеді. Бұл Қырымдағы Яйляда, Горький облысында және тағы басқала ...

                                               

Опырылма ойыстар

Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во "Наука", 1966, стр. 204. Академия наук Казахской ССР. Институт языкозна ...

                                               

Опырылым

Опырылым - тік жарлы баурайлардағы құрғақ тау жынысы шоғырларының өз төсенішімен ілінісін кенет жоғалтуы немесе уақытша таянышынан айырылып қалуы салдарынан қопарыла құлауымен сипатталатын гравитациялық қозғалыс түрі. Өте ірі шоғырлардың опырылуы ...

                                               

Опырық

Опырықтар - жер қабаттарының жарылуы әсерінен тау жыныстарының алғашқы жатыстарының бұзылуы. Опырықтар жер қабығын вертикальды және көлбеу жарықтармен бөлшектеп, орқаштарды осы жарықтарға бірінен кейін бірін әкеп орналастырады. Параллельді жарықт ...

                                               

Ор жанындағы шайқас

Ор жанындағы шайқас – одақтас тайпалардың Мединеге жасаған шабуылы. Бұл одаққа құрайыш, Бану ан-Надир, Гатафан және Бану Курайза тайпалары бірікті. Тайпалар әскері қаланы 627 жылдың 31 наурызында қорщауға алады. Қоршау 2 аптадан көпке созылды. Мұ ...

                                               

Ораз Ахун (Оразмұхаммед) Бекетайұлы

Ораз Ахун Бекетайұлы – діни қайраткер. Әуелі ауыл молдасында сауат ашып, кейін Бұқарадағы Көкілташ медресесінде оқып, діни білім алған. Құран Кәрімді толық меңгеріп, осы медреседе көшірмеші, аудармашы болды. "Төрекей" атты екі томдық кітап жазған ...

                                               

Ораза ұстай алмайтындардың жағдайы

Ораза ұстай алмайтындардың жағдайы. Ораза ұстауға шамасы келмеген жандарға пітір беру - уәжіп. Бұлар ауруларының айығуы үміт етілмеген жандар мен Ораза ұстауға шамасы жетпеген қарт кісілер. Олар Оразаның орнына әрбір күні үшін бір кедейді тамақта ...

                                               

Оразаны бұзбайтын жағдайлар

Оразаны бұзбайтын жағдайлар. 1. Ұмытып ішіп-жеу немесе білмей жыныстық қатынаста болу. Пайғамбарымыз былай дейді: "Аузы берік адам ұмытыл ішіп-жесе, оразасын бұзбай толықтырсын. Өйткені оған жегізген де, ішкізген де Аллаһ". Басқа бір хадисте: "Ра ...

                                               

Оразаның түрлері

Парыз Ораза екіге бөлінеді: 1.Тағайындалған Ораза: Рамазан Ораза. 2.Тағайындалмаған Ораза: Қазаға қалған Ораза мен "кәффарат" ретінде ұсталған Оразалар.

                                               

Оразаның уақыты мен Рамазан айының анықталу жолы

Оразаның уақыты мен Рамазан айының анықталу жолы. Ораза уақыты - екінші шанақтан басталып, күннің батуына дейінгі уақыт. Кейбір фикһтер бойынша, сақтық үшін алғашқы шапақта ішіп-жеуді тоқтатқан жақсы. Кімде-кім шапақ жайында күмәнданса, сәресіні ...

                                               

Оразақын

Оразақын – парсының "рузе" және қазақтың "ақын" сөздерінің бірігуінен құралған есім. Мұсылман жамағаты мен түркі қауымы арасында тек қазақ халқына ғана тән ат. Ораза кезінде, Рамазан айында дүниеге келгеніне байланысты осындай ат қойылуы мүмкін. ...

                                               

Оразкүл Нұрмағамбетова

Оразгүл Нұрмағанбетова – әдебиет зерттеуші, фольклортанушы-ғалым, филолология ғылыми доктор. ҚазПИ-ді бітірген. 1944 жылы Қазақстан Республикасы Халық ағарту комитетінде, 1945 – 1992 жылдары КСРО Ғылым Академиясы Қазақ бөлімшесінде, М.Әуезов атын ...

                                               

Оразқұл Базанов

Оразқұл Базанов - қазақтың алғашқы мал дәрігерлерінің бірі. 1899 жылы Қазан ветеринария институтын бітірген. Студент кезінде қазақ даласын зерттеген Ф.Щербинаның экспедициясына қатысып, тіркеуші қызметін атқарған. 1900 жылы Ақмола облыстық әскери ...

                                               

Орай

Орай. Адам басындағы шаштың үйіріле тік өсуінен болатын белгі қазақ тілінде осылай аталады. "Шүйдеңнің екі орайы бар екен, екі қатын аласың, - деуші еді шешем.". "Орай" сезі түркі тілдерінің бірқатарында ұшырасады да, мағыналары да бірінен-бірі а ...

                                               

Орайлас ойлар (пікір)

Орайлас ойлар – Қаныш Сәтбаевтың "Абай" романына жазған пікірі. Мақала 1959 жылдың 24 сәуірінде "Қазақ әдебиеті" газетінде жарияланған. Онда Мұхтар Омарханұлы Әуезов "Абай" романында қазақтың дана ақыны Абай Құнанбаев және оның төңірегіндегі адам ...

                                               

Орайластыру құрылғысы

Орайластыру құрылғысы - аппараттық құралдардың үйлеспейтін екі құрауышының интерфейсін жасақтайтын құрылғы. Мысалы, мәліметтерді бір компьютерден екінші компьютерге жеткізуге телефондық желіні пайдалану үшін компьютердің шығыстық портын өткізгішп ...

                                               

Орал ауыл шаруашылық колледжі

Ауыл шаруашылық колледжі - Батыс Қазақстан облысындағы орта кәсіпік білім беру оргалығы. Ол алғаш 1950 ж. 15 желтоқсанда "Орал ауыл шаруашылығын механикаландыру техникумы" ретінде құрылған. 1963 ж. 19 шілдеде техникум Орал қаласынан Берлі кентіне ...

                                               

Орал геофизикалық экспедициясы

Орал геофизикалық экспедициясы - 1962 жылы Гурьев геофизикалық экспедициясының Орал облысында жұмыс атқарған сейсмопартиясы негізінде құрылған. Мақсаты Орал облысында геофизикалық жұмыстар жүргізу. Жүргізілген жұмыстар нәтижесінде Қарашығанақ мұн ...

                                               

Орал көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Садовый көшесі. Орал көшесі "Заречное" тұрғын алабында орналасқан. Ұзындығы - 252.7 м. Орал - Батыс Қазақстан облысының орталығы, ірі теміржол стансасы, Жайық бойындағы өзен порты, әуе жолдарының торабы. Қала - Жайық өзенінің жағасы ...

                                               

Орал педагогикалық колледжі

Орал педагогикалық колледжі, Ж.Досмұхамедов атындағы - облыстағы орта кәсіптік білім беретін оқу орны. Оның тарихы Орал қаласында 1913 ж. ашылған семинария мен 1920 ж. ашылған педагогикалық техникумнан басталды. Алғашқы оқу орны кейінгі жылдары п ...

                                               

Орал тілдері

Орал тілдері - шыққан тегіне қарай шоғырланған тілдердің ірі бірлігі. Ол фин-угор және самоди тілдердің жиынын қамтиды. Тіл білімі әдебиеттерінде "Орал тілдері" атауы кейінгі кездерде көріне бастады. Орал тілдерінің жайылған жер көлемі өте кең ау ...

                                               

Орал Ғылыми Орталығы

Орал Ғылыми Орталығы – ғылылыми мекеме. 1992 жылы 21 қаңтарда Орал қаласында ұйымдастырылған. Негізгі ғылыми жұмысының бағыттары: Батыс Қазақстан облысының жер қойнауындағы су қорларын зерттеу және оны кешенді түрде игеру, сондай-ақ биологиялық т ...

                                               

Орал-Алтай теориясы

"Орал-Алтай теориясы" - орал және алтай тілдері деп аталатын екі үлкен тіл семьясының генетикалық туыстығын уағыздайтын теориялық жорамал. Ғалымдар орал тілдері тобына фин-угор, самоди тілдерін, алтай тілдері тобынатүркі, моңғол, туңғыс-маньчжур ...

                                               

Оралымдық талдама

Оралымдық талдама - Шөгінді қабаттар қимасында тау жыныстарының заңды түрде астасқан оралымдарын аныңтау, сол оралымдардың өзіндік сипатын саралау, олардың жазық және көлденең бағыттардағы бір-бірін алмастыру ерекшеліктерін айқындау мақсаттарын к ...

                                               

Оральды

Оральды - ауызға байланысты айтылады. Ал стоматологияда үстіңгі немесе астыңғы жақ тістердің ауыз қуысына қарай орналасқанын білдіретін ұғым.

                                               

Орамал тастау

Жастардың сүйіп ойнайтын ойындарының бірі - "Орамал тастау". Ол жазда, алаңда, көгалды шөптесін жерде ойналады. Ойнаушылардың саны көп болса, ойын соншалықты қызық болады. Ойнаушылар тең екі топқа бөлінеді де, арасы он адымдай екі сызықтың бойына ...

                                               

Оран

Оран – Жерорта теңізінде орналасқан Алжирдің портты қаласы. Халық саны бойынша елдегі екінші қала. Халық саны 852 000 адам 2010 жылғы халық санағы бойынша. Қаланың негізін 10 ғасырда андалусиялық мавр-саудагерлері қалаған. Оран Испанияның, Осман ...

                                               

Орап алу

Орап алу - қарсыластың екі қапталы мен тылына майданнан шабуыл жасаған бөлім мен бөлімшелердің өзара тактика және атыс жөнінен тығыз байланыста жүргізілген кимылы, маневрі. Қарсыласты орап алушы және майданшептен қимылдаушы бәлімдер бір-біріне өз ...

                                               

Орақ Байғалиев

Байғалиев Орақ – ақын, педагог.Қазақ мемлекеттік педогогикалық институтын бітірген. 1974 – 80 ж. Жетібай кентінде мектеп мұғалімі, 1980 – 98 ж. Жетібай технол. көлік басқармасында аға инженер, автоколонна бастығы, Маңғыстау "Ұлутас өндіру және өң ...

                                               

Орбұлақ көшесі (Алматы)

Көшеге Жоңғар Алатауындағы тау өзенінің атауы берілген. Бұл - 1643 жылы Жәңгір сұлтан бастаған қол жоңғар әскеріне күйрете соққы берген жер. Көше Әуезов ауданындағы "Шаңырақ 1" шағынауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 1260 метр.

                                               

Орбұлақ көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Ақмешіт көшесі. Орбұлақ көшесі "Железнодорожный" тұрғын алабында орналасқан. Ұзындығы - 437.5 м. Орбұлақ - қазақ халқының жоңғар шапқыншылығына қарсы азаттық соғысындағы алғашқы бетбұрысты оқиға. Бұл соғыс 1643 жылдың жазында қазақ ...

                                               

Органайзер

Органайзер Негiзгi мәлiметтер organizer ағылшынша органайзер - күнтiзбе, адрестi кiтапты және дербес байланысулар және оқиғалар туралы мәлiметтiң ұйымы үшiн қызметкер қойын дәптер болатын бастапқы ептеген кiтап. Кiтаптың ақпараттық технологиялары ...

                                               

Органика

Органика. Ауызекі әңгімеде "органикалық зат" немесе" организм қалдықтары" сөздерінің баламасы ретінде қолданылып жүрген. Бұл бейресми термин бірте-бірте геологиялық әдебиетте де қолданыла бастады.

                                               

Органикалық азот

Органикалың азот Судың органикалық қосындыларының, сулы сүзбетозаңдардың, түпкей шөгінділердің және тау жыныстарының құрамына кіретін азот. Әдетте биотекті болып табылады. Шөгінділердегі органикалық заттың жалпы мөлшерін есептеп шығару мақсатында ...

                                               

Органикалық және бейорганикалық қосылыстар арасындағы генетикалық байланыстар

Қаныққан көмірсутектерден қанықпаған көмірсутектер алуға болады және қанықпаған көмірсутектерден қаныққан көмірсутектер мен спирттер алуға болады. Спирттерден карбон қышқылдарын, одан күрделі эфирлер алуға болады. Спирттер мен карбон қышкылдарын ...

                                               

Органикалық реакциялардің жіктелуі мен механизмдері

Органикалық реакциялар бейорганикалық реакциялардың заңдылықтарына бағынғанымен, біраз ерекшеліктері де бар. Органикалық реакциялар, негізінен, молекулалардың арасында жүреді. Сондықтан иондар қатысатын бейорганикалық реакциялардай емес, органика ...

                                               

Органикалық химия пәні

Органикалық қосылыстардың барлығының құрамында көміртек атомы бар. Көміртектен басқа сутек, оттек, азот, т.б. элемент атомдары болады. Кейбір органикалық қосылыстардың құрамына күкірт, фосфор, галогендер және металдар кіреді. Ал бейорганикалық қо ...

                                               

Органикалық қосылыстардағы химиялық байланыстар

Химиялық байланыстың, негізінен, иондық және коваленттік болып бөлінеді. Органикалық қосылыстарға коваленттік байланыс тән. Бұл байланыс электртерістіктері бірдей немесе электртерістіктерінің айырмалары аз атомдардың арасында түзілетіндігімен де ...