ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 73




                                               

Метаморфогендік гранитоидты

Метаморфогендік гранитоидты - заттық құрамының тұрақты жағдайында бастапқы таужыныстардың метаморфтық өзгерісі нәтижесінде қалыптасқан гранитоидер. Метаморфогендік гранитоидты тереңге батумен байланысты аймақтық метаморфизм мен ультраметаморфизмн ...

                                               

Метаморфталған кенорындар

Метаморфталған кенорындар бұл топтың кенорындары бастапқы шөгінді қошқыл теміртас немесе марганец кенорындарының, қара және түсті металдардың постмагмалық кенорындарының, көмір мен кейбір бейметалл пайдалы қазба жатындарының метаморфизмі кезінде ...

                                               

Метаморфты белдем

Метаморфты белдем - жер қыртысы қойнауларының әртурлі деңгейлеріне тән қысым мен температура жағдайында түрліше өзгерген тау жыныстарымен сипатталатын аймақтық метаморфизм белдемдері. Жер қыртысының, қимасы әдетте үш түрлі метаморфты белдемге жік ...

                                               

Метаморфтық белдем

Метаморфтық белдем - жер қыртысы қойнауларының әр түрлі деңгейлеріне тән қысым мен температура жағдайында түрліше өзгерген таужыныстармен сипатталатын аймақтық метаморфизм белдемдері. Жер кыртысының қимасы әдетте эпибелдем, мезобелдем және катабе ...

                                               

Метаморфтық дифференциация

Метаморфтық дифференциация - метаморфизм кезінде басында біркелкі құрамды тау жынысытың әркелкі құрамды минералдық ассоциацияларға айналу процестері. Метаморфтық дифференциацияның себептері: тау жынысы қатты күйін сақтап, ондағы химиялык құрамбөл ...

                                               

Метаморфтық кендердің құралуы

Метаморфтық кендердің құралуына қысқаша тоқтала кетейік. Мұны екі түрге бөледі: метаморфогендік кендер метаморфтық кендер Бұл екеуінің айырмасы мынада. Метаморфтық кен бұрынғы бар кеннің метаморфоза әсерінен өзгереді. Мысалы, темірдің шөгінді кен ...

                                               

Метаморфтық кенорындар

Қарастырылып отырған кластың кенорындары өзгергенге дейін практикалық мәнге ие болмаған таужыныстар метаморфизмі нәтижесінде қалыптасады. Мұндай жағдайда пайдалы қазбалардың заты компоненттердің жинақтала кристалдануы мен топтануы салдарынан пайд ...

                                               

Метаморфтық минералдардың құралуы

Метаморфтық минералдардың құралуы Магмалық және шөгінді тау жыныстары жер астынан жаңадан көтерілген магма әсерінен және тау құрылу қозғалыстары әсерінен әр түрлі өзгерістерге ұшырайды, бір түрден екінші түрге айналады, соны метаморфизм деп атайд ...

                                               

Метанбөлініс

Метанбөлініс – пайдалы қазбалардың кен орындарын қазу барысында, көмір байыту фабрикаларында бөлінетін аса қауіпті газ. Метан ауамен қосылып, жарылғыш қоспа түзеді. Ауада метанның мөлшері 5 – 6% болса, жылу көздері маңында жанады, ал 5 – 16% болс ...

                                               

Метанды көмірсутектер (алкандар, парафиндер)

Жалпы құрамы СnН2n+2 формуласымен кескінделетін қаныққан алифаттық көмірсутектер тізбегі. Бұл тізбектің ең қарапайым өкілдері қалыпты температура жағдайында газ, С 5 Н 12 мен С 15 Н 32 аралығындағылары сұйық, ал С 16 Н 34 -тен кейінгілері қатты з ...

                                               

Метанды мұнайлар

Метанды мұнайлар. Құрамының дистиллатты бөлігінде метанды көмірсутектер басым болып келетін мұнайлар. ТМД елдерінде мұнайларға қарасты бүкіл дистиллаттардың 50 %-дан астамы метанды көмірсутектерге жататын мұнайлар ғана метанды мұнайлар қатарына ж ...

                                               

Метанды-нафтенді мұнайлар

Метанды-нафтенді мұнайлар. Құрамындағы метанды және нафтенді көмірсутек фракцияларының мөлшерлері бір-бірімен шамалас, ал хошиісті көмірсутектер мөлшері аз мұнайлар. Бұлардың құрамында жоғары фракциялардағы қатты парафин мөлшері метанды мұнайларм ...

                                               

Метанефрос

Метанефрос, екінші реттік бүйрек, жамбас бүйрегі – омыртқалы жануарлардың бір жұп зәр шығару органы. Метанефрос омыртқалы жануарлардың эволенттік және онтогенездік дамуы кезінде тұлға бүйректерінің орнын ауыстырады. Метанефрос зәр шығару өзекшеле ...

                                               

Метаплазия

Метаплазия - Тканнің бір түрінің екінші тектес түріне ауысуы. Мысалы, трахея мен бронхтардың призма тәрізді эпителиінің көп қабатты жайпақ эпителийге ауысуы.

                                               

Метасоматиттік кендер

Метасоматиттік кендер – метасоматизм процестерінен жаралған пайдалы қазындылардың шоғырланған орындары. Метасоматиттік кендер терең жер қойнауында үнемі қозғалыста болатын минералды ыстық сулар ерітінділерінің тау жыныстарына тигізетін әсерінен е ...

                                               

Метасоматоз

Метасоматоз – термалдық ерітінділер әсерінен тау жыныстарының химиялық, минералдық құрамының өзгеру процесі. Метасоматозда тау жыныстарының көлемі елеулі өзгермейді және олар қатты күйінде қалады, себебі бір минерал екінші минералдың алмастыруы қ ...

                                               

Метасоматоздық гранит түзілу

Метасоматоздық гранит түзілу - кремний-сілтілі метасоматоз бен метасоматоздык граниттену процесінде гранитоидтердің қалыптасуы. Метасоматоздық гранитге бір элементтің келіп, екіншісінің кетіп, балқусыз құрамының едәуір өзгеруі, су мен көмір қышқы ...

                                               

Метасоматоздық граниттену

Метасоматоздық граниттену - реакциялық және диффузиялық типті кремнийлі-сілтілі метасоматоздық орын басу процесінде таужыныстардың балқымай граниттенуі. Метасоматоздық граниттену қуыстық-диффузиялық, инфильтрациялық жоне иондық-диффузиялық типті ...

                                               

Метатіл

Метатіл – қазіргі заманғы логика мен теориялық лингвистиканың негізгі ұғымдарының бірі. Метатіл түрлі математикалық, табиғи тілдерді зерттеуде, әр түрлі дәрежедегі тілдердің арақатынасын баяндауда және зерттеліп отырған тіл мен сол арқылы бейнеле ...

                                               

Метатеза

Метатеза – сөзде дыбыстың не буынның орын ауыстыруы. Ол тарихи метатеза, кірме сөздердегі метатеза, диалект метатеза деп бөлінеді. Метатеза сөздердің дамуында ерекше құбылыс саналады. Оны тану үшін туыстас тілдер мен көне жазбалар тілінің деректе ...

                                               

Метатеорема

Метатеорема – белгілі бір метатеория шеңберінде зерттелетін формальды аксиоматикалық теория жөніндегі ұйғарым. Метатеорема теорияның метатеориясы көмегімен дәлелденеді." Метатеорема” термині көбінесе формальды теорияның объектілері жайындағы теор ...

                                               

Метафора

Метафора – троптың бір түрі. Құбылыстар мен заттардың ұқсастық белгілері негізінде астарлы мағынада қолданылуы. Метафораны сөз өнері, эстетика, логика, философия, тіл ғылымдары зерттейді." Метафора табиғатында жұмбақтылық бар”. Сөз өнерінде метаф ...

                                               

Метафраза

Метафраза - бір тілден екінші тілге дәлме-дәл аударып алған фраза. Мыс.: ақылдан- қайғы - горе от ума, балықшы балықшыны алыстан көреді - рыбак рыбака видит издалека, ештен де кеш жақсы - лучше поздно, чем никогда.

                                               

Метеорограф

Метеорограф - ауаның температурасын, қысымы мен ылғалдылығын, кейде атмосфераның жоғарғы қабаттарында жел жылдамдығын автоматты түрде жазып алуға арналған құрал. Метеорографтың төмендегідей түрлері бар: Атмосфераға 35-40 км биіктікке шар-зонд арқ ...

                                               

Метеорология

Метеорология – атмосфера мен оның процестерін зерттейтін ғылым. Метеорология атмосфераның құрамы мен құрылысын; жылу айналымын, жылу режимін, т.б. зерттейді. Метеорология – Жер атмосферасы, оның құрылысы, қасиеттері және онда болып жатқан құбылыс ...

                                               

Метеорологиялық байқаулар

Метеорологиялық байқаулар - метеорологиялық элементтер мен олардың ауытқуларының сандық мәндерін өлшеу және атмосфера құбылыстарының сапалық сипаттамасын бағалау.Метеорологиялық байқаулар әр түрлі мақсатта ұйымдастырылады. Олардың негізгілері - к ...

                                               

Метеорологиялық жағдайлар

Метеорологиялық жағдайлар - белгілі бір аудандағы белгілі бір кезендегі немесе уақыттағы метеорологиялық элементтердің жиынтығы. Метеорологиялық жағдайлар қаруды, әскери техниканыпайдалануга, әскерлердің ұрыс қимылына, тыл жұмысына әсерін тигізед ...

                                               

Метеорологиялық серік

Метеорологиялық серік - ауа райын болжау үшін метеорологиялық деректер алу мақсатымен бұлт, қар және мұз жамылғыларының таралуын және жердің жылулық сәулеленуін жедел бақылауға арнайы ұшырылған жердің жасанды серігі. Метеорологиялық серік жер атм ...

                                               

Метеорологиялық шартты белгілер

Метеорологиялық шартты белгілер - атмосфера мен ондағы өтетін процестердің физикалық жағдайына баға беру мен жағдайдың метеорологиялық элементтерін анықтау үшін қолданылады.

                                               

Метеорологиялық элементтер

Метеорологиялық элементтер - жиынтығы ауа райының жағдайын көрсететін, атмосфера жағдайының тікелей байқалатын сипаттамалары. Метеорологиялық элементтердің көпшілігі аспаптардың көмегімен өлшенеді, қалғандары бір схема бойынша көзбен өлшенеді.

                                               

Метеорологиялық қызмет

Метеорологиялық қызмет - метеорологиялық стансалар торынан, ғылыми және жедел қызметтік метеорологиялық мекемелер мен жетекші ұйымдардан тұратын мемлекеттік үйым. Метеорологиялық қызметтің міндеті - күнделікті ауа райытуралы ақпарат пен ауа райын ...

                                               

Метонимия

Метонимия – троптың бір түрі. Өзара байланысты балама ұғымдарды қолдану, құбылыс орнына оның ерекше қасиетін көрсету. Метафорада ауыспалы, астарлы мағына екі нәрсенің ұқсастығы негізінде туындаса, метонимияда олардың жалғастығы, айрықша белгісі а ...

                                               

Метр

Метр - музыкада күшті және әлсіз дыбыстардың алмасып келу тәртібі, ырғақ түзу жүйесі. Бір тегеурінді үлестен екінші тегеурінді үлеске дейінгі аралық Метрдің негізгі тактісін құрайды. Тактідегі дыбыстар үлесінің уақыттық арақатынасын анықтау арқыл ...

                                               

Механикалық байланыс

Механикалық байланыс – механикалық жүйенің орнына немесе қозғалысына қойылатын шектеу. 1. жүйеге түсірілген күштерге және алғы шарттарға байналаныссыз жүйе нүктелері қозғалысының координатасы және жылдамдығы шектелуі; 2. механикалық жүйеге түсірі ...

                                               

Механикалық жүйенің тепе-теңдігі

Механикалық жүйенің тепе-теңдігі - жүйенің барлық нүктелері қандай да бір санақ жүйесіне қатысты тыныштықта болған кездегі күш әсерінін ықпалындағы жүйе күйі.

                                               

Механикалық суффозия

Жер асты суы таужыныстарды ерітіп қана қоймайды, оларды механикалық жолмен қиратады да қатты бөлшектерді алып шығады. Жер асты суының әртүрлі таужыныстардың қатты бөлшектерін ағызып шығару процесін механикалық суффозия деп атайды. Суффозияға көбі ...

                                               

Механикалық тепе-теңдік

Механикалық жүйенің тепе-теңдік күйі – алынған санақ жүйесіне қарағанда түсірілген күштің әсерінен барлық нүктелері тыныштықта қалатын механикалық жүйенің күйін айтады. Тепе-теңдік механикалық жүйе қозғалысының ерекше жағдайы. Дене тепе-тең күйде ...

                                               

Механикалық тұнбалану

Механикалық тұнбалану. Қатты заттардан тұратын болашақ шөгінді түйірлерінің су алаптары аумағында қозғалу және тұнбалану процестерінің бүкіл жиынтығы хақында қолданылатын жалпылама термин. Механикалық тұнбалану нәтижесінде түзілген шөгінді таужын ...

                                               

Механицизм

Механицизм – шындықтың барлық процестерін классикалық механиканың заңдары негізінде түсіндіретін дүниеге көзқарас. Механицизм механицистік дүниетанымға негізделеді: дүниенің сапалық көптүрлілігі жоққа шығарылып, күрделі қарапайымға, тұтас бөлікте ...

                                               

Мечетлино

Мечетлино - Башқұртстанның Салауат ауданындағы ауыл, Мечетлин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 754 адамды құрады. Пошта индексі - 452482, ОКАТО коды - 80247840001.

                                               

Мещегар

Мещегар - Башқұртстанның Салауат ауданындағы ауыл, Мещегар ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 639 адамды құрады. Пошта индексі - 452495, ОКАТО коды - 80247845001.

                                               

Мещер

Мещер - Башқұртстанның Шаран ауданындағы ауыл, Акбарис ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 189 адамды құрады. Пошта индексі - 452634, ОКАТО коды - 80258805009.

                                               

Меңгеру

Меңгеру – синтаксистік байланыс түрлерінің бірі. Меңгерудің бағыныңқы сыңарлары барыс, табыс, жатыс, шығыс, көмектес септік тұлғалары арқылы басыңқы сыңармен байланысады. Басыңқы сыңар негізгі қызмет атқарады, осыған байланысты меңгеру: етістікті ...

                                               

Ми жабыны

Ми жабыны ; - жоғары дәрежелі жүйкелік орталықтар орналасқан мидың сыртқы қабығы. Ми жабынының сыртқы беті сайлар, саңылаулар, қатпарлар түзетін сұрзаттан құралған. Оны ми қыртысы деп атайды. Ми қыртысының астында ақзат орналасады. Ақзат өткізгіш ...

                                               

Ми шарбақ

Ми шарбақ ; - мидың жолақты денесіндегі қыртысасты орталығы. Ми шарбақ - жолақты дененің ақзаттық сыртқы қапшығынан кейінірек орналасады. Ми шарбақтың пішіні жіңішке жолақ тәрізді сүрзаттық ядролардан тұрады. Ми шарбақта қыртысастылық қозғалыс ор ...

                                               

Ми қыртысының қозғалыс аймақтары

Ми қыртысының қозғалыс аймақтары - үлкен ми сыңарларьшың алдыңғы ирегі, Роланд сайының алдында орналасқан. Бұл жерде негізінен Бец деп аталатын алып пирамида тәрізді жасушалар болады. Олардың ұзын өскіндері пирамидалык өткізуші жол құрамына еніп, ...

                                               

Ми-шұжық

Ми-шұжық. Миларға суық су құяды, 1 - 2 сағ суға малады және жоғарғы қабатынан, ұйыған қандарынан тазалайды. Қой не сиыр етінің жұмсақ жерлерін ұсақтап еттартқыштан өткізеді. Бас пиязды тазартып, ұсақтап кеседі. Күрішті тазалап, суық сумен жақсыла ...

                                               

Мигма

Мигма - интрузия немесе кірінді турінде кірігетін, алайда толық балқымаған тау жынысы кесектері мен түйірлері де болатын силикатты балқыма. Мигмалардың қалыптасуын әдетте ультраметаморфизм процесімен байланыстырады. Мигмалар физикалық түрғыдан ма ...

                                               

Мигмалану

Мигмалану - мигматиттер қалыптасатын процесс. Бірнеше жолмен жүзеге асады: а) субстрат рөліндегі кіріктіруші таужынысқа балқыманың кірінді түрінде енуі арқылы; о) мигмалану процесі кіріктіруші таужыныстардың метаморфтық түрғыдан жіктелуімен және ...

                                               

Миграциялық ток

Миграциялық токтың зиянды ықпалын болдырмау мақсатында талданылатын электролитке бейтарап электролитті қосады және ондағы катиондардың тотықсыздану потенциалы талданылатын заттың потенциалынан гөрі едәуір теріс болуы керек. Мұндайда фондағы, яғни ...