ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 64




                                               

Морфо құрылым

Морфо қүрылым - жаралуында эндогендік процестердің жетекші рөлі болған құрлықтың жазық-платформалық және таулы өңірлері, мүхит табаны. Морфо қүрылымдар өз қүрамына біршама ірі жоталарды, ойыстарды, жазықтарды, сол сияқты шағын-шағын күмбездер мен ...

                                               

Морфография

Морфография – геоморфологияның бөлімі. Жер беті бедерінің сыртқы белгілерін жер бедерінің жаралу жағдайы мен жасына байланыссыз сипаттау тәсілі. Морфографиялық талдау әуелі жер бедерінің статикасы, сосын кинематикасы, динамикасы және даму тарихы ...

                                               

Морфология (лингвистика)

Морфология - дербес сөздердің грамматикалық мағыналарын тексеретін, грамматикалық сөз тұлғалардың қызметі мен қалыптасу, даму заңдылықтарын зерттейтін тіл ғылымының бір саласы. Морфологияның негізгі материалы - морфема. Морфология сөздің граммати ...

                                               

Морфологиялық жылысу

Морфологиялық жылысу - тілдің даму барысында кейбір сөздердің құрамындағы морфемалардың алғашқы жігі өзгеріп, бірінің ды- быстық элементтерінің екіншісіне ығысуы. Морфологиялық жылысу - сөздердің түбір тұлғасы мен қосымшаларының арасында болатын ...

                                               

Морфологиялық категориялар

Морфологиялық категориялар - 1. сөздердің барынша ірі разрядтары. Грамматикалык мәндердің айтылуының біріккен бірыңғай тұлғасы. Зат есім категориясы, Етістік категориясы ; 2. сөздердің сол разрядының жинақталган сипаттары. Айтылымы сол қатпарға е ...

                                               

Морфологиялық сіңісу

Морфологиялық сіңісу - тіліміздегі кейбір сөздердің әуелде қандай бөлшектерден құралғаны бірден аңғарылмайтындай болып кірігіп, бір сөзге айналуы. Морфологиялық сіңісудің сыры сөздер құрамын тарихи, этимологиялық тұрғыдан талдау арқылы анықталады.

                                               

Морфологиялық синтез

Морфологиялық синтез - сөздік форма мен оған қосып жазылған морфологиялық ақпарат негізінде табиғи немесе кәсіптік тілдің нақты сөздік формасын құру.

                                               

Морфологиялық талдау

Морфологиялық талдау - жер қыртысы қозғалыстарының барысы мен дамуын экзогендік процестерді және қалыптасқан геоморфологиялық құрылысты зерттеу жолымен қалпына келтіру әдісі. Морфогенез негіздері: эндогендік процестер жер қыртысының қозғалысы, эк ...

                                               

Морфологиялық теория

Морфологиялық теория - оған сәйкес әрбір тіл кейбір бұрын болған тілдің өзгеруінің, диалектикалық бөлшектенуінің және тағы басқаларының салдарынан тұған.

                                               

Морфонема

Морфонема, морфофонема -бір морфеманың түрлі морфтарын пайда ететін өзара алмасушы дыбыстар. морфонема терминін алғаш X. Улашин қолданған. Кейде орыс тіл білімінде бұл терминнің орнына фонемалық қатар, парадигмафонема терминін қолдану да кездесед ...

                                               

Морфонология

Морфонология – морфеманың фонологиялық құрылымын және фонеманың морфологиялық қызметін зерттейтін тіл білімі саласы. Морфонологияның зерттеу нысаны ретінде морфемалар жігіндегі дыбыстық алмасулар мен дыбысталудың түрлі нұсқалары танылады. Зерттеу ...

                                               

Морфоқұрылым

Морфоқұрылым – эндогендік, экзогендік күштердің ұзақ уақыт әсер етуінен пайда болған жер бедерінің ірі элементтері және теңіздер мен мұхиттардың түбі. Мұнда эндогендік процестер жетекші рөл атқарады. Морфоқұрылымдар өздерінің морфологиялық құрылы ...

                                               

Морылу белдемі

Морылу белдемі - жер қыртысының физикалық және химиялық морылу процестері қамтыған беткі қабаты. Бұл өңірдегі таужыныстардың ыдырауы және жаңа минералдардың калыптасуы заттардың үш түрлі жүйесі жағдайында жүзеге асады. Морылу процесінің қарқыны м ...

                                               

Морылу өнімдері

Морылу өнімдері - әр түрлі таужыныстардың физикалық және химиялық морылуы нәтижесінде дербестелген таужыныстар мен минерал кристалдарының сынықшаларына, қосалқы кристалдарға, коллоидті және шынайы ерітінділерге қатысты қолданылатын жалпылама атау.

                                               

Москвитянин

"Москвитянин" − әдеби-ғылыми журнал, 1841-1856 жылдары М.П. Погодиннің басшылығымен Мәскеу қаласында жарық көрген. С.П. Шевырёв, И.И. Давыдов, Ф.Н. Глинка, В.И. Даль Погодиннің сіңірген еңбектерінің арқасында жарық кріп отырған. 1849 жылдан баста ...

                                               

Мостопоеэд-463 көшесі (Астана)

Мостопоеэд-463 көшесі -Астана қаласындағы Сарыарқа ауданында орналасқан көше. Ұзындығы - 40.3 метр. Мостопоезд - көпірлер мен өткелдер салатын және оларды жөндейтін арнайы поезд.

                                               

Мосул

Мосул қаласы – Ирактың солтүстігіндегі Найнава мухафазындағы қала. Елордасы Бағдаттың солтүстік-батысында 396 км қашықтықтағы Тигр өзенінің бойында орналасқан. Халық саны 1 800 000 адам 2008 жылғы халық санағы бойынша. Халқын негізінен күрдтер, а ...

                                               

Мотель

Мотель – магистралдық автомобиль жолдарының бойына арнайы салынатын қонақ үй кешені. Мотельдер негізінен ірі қалалар мен курорттық орындарға таяу жолдардың бойына салынады. Мотельдің құрамына қонақ үймен қатар тынығу орындары мен бөлмелері, асхан ...

                                               

Мотив

Мотив, тақырып) – 1)шағын музыкалық құрылым, үзінді. Өзіндік көркемдік сипатқа ие, бір әуендік тақырып, интонация. 1 – 2 тактіге немесе бірнеше ноталар құрамына сиып кететін мотив негізінен мелодияның болмысын анықтайды. Ауыспалы мағынада мотив ә ...

                                               

Мотоатқыштар дивизиясы

Мотоатқыштар дивизиясы - мемлекеттің Қарулы күштерінің негізгі жалпы әскерлік тактикалық бірлестігі. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы жылдарында Мотоатқыштар дивизиясы үш атқыштар полкінен, артиллериялық бригададан, өздігінен жүретін және зенит ...

                                               

Мотоатқыштар ротасы

Мотоатқыштар ротасы - қазіргі заманғы қуатты қару-жарақпен қаруланған тактикалық бөлімше. Ол жинақы шапшаңдығымен, маневрлілігімен, жаппай жою каруының әсеріне төзгіштігімен ерекшеленеді. Мотоатқыштар ротасы басқа әскер түрлерімен өзара қимылда қ ...

                                               

Мотоатқыштар әскеріндегі ұрыстық peт

Мотоатқыштар әскеріндегі ұрыстық peт - мотоатқыш әскердегі ұрыстық ретке кіретіндер бірінші эшелонның бөлімдері, екінші эшелон немесе жалпы әскери қор, артиллериялық топ, танкіге қарсы қор және басқа элементтер. Мотоатқыштар батальонының ұрыстық ...

                                               

Мотор-Роллер

Топ өзінің өмірін 1993 жылы Алматы қаласында бастады.Топ негізін салушы және тұрақты жетекшісі Ильяс Аутов. Іс жүзінде барлық өлеңнің әні мен сөзінің авторы. Топ құрылғалы бері топ құрамында әр түрлі музыканттар болды, топ музыканың түрлі салалар ...

                                               

Моторесурстар

Моторесурстар қозғалтқыштың күрделі жөндеуге дейінгі белгіленген жұмыс уақыты; олардың тозбас беріктігі көрсеткіштерінің бірі. Мотосағатпен немесе жол жүру километрімен өлшенеді.

                                               

Моторландырылған әскерлер

Моторландырылған әскерлер - бұрынғы жаяу әскерлерден әлдеқайда өзгеше, жаңа қарумен және жоғары дәрежелі техникамен жабдықталған әскер. Бұл әскерлердің негізі танк емес, моторландырылған құрамалардан, бөлімдер мен бөлімшелерден тұрады. Олар автом ...

                                               

Моторлы атқыштар әскері

Моторлы атқыштар әскері – жүрдек сауытты машиналармен, автоматты атқыш қарулармен, танкіге қарсы қолданылатын құралдармен және басқа да қару-жарақпен жабдықталған құрлық әскерлерінің бір түрі. Моторлы атқыштар әскері броньды машиналармен қозғалып ...

                                               

Мофеталар

Мофеталар - температурасы 100°с-тан төмен, негізінен көміркышқыл құрамды фумарола; құрамында: азот, сутегі, метан қоспалары болады және әрекетті жанартаулар маңында немесе сөнген жанартаулар алқабында орналасады. Мофеталар бар ойпандарды ажал аңғ ...

                                               

Мофеттер

Мофеттер - вулканизмнің соңғы сөну сатысы кезіндегі жер астындағы газдың атқылауы. Мофеттер негізінен көмір қышқылын, аздаған сутегі мен бор қосылысын бөліп шығарады.

                                               

Моха

Моха қаласы – Қызыл теңіз жағалауында орналасқан Йемен қаласы. Қаланың аты кофе сұрпының бір түрі – мокка атауына байланысты аталған. Халық саны 14 562 адам 2005 жылғы халық санағы бойынша. Бұрын кофенің жоғарғы сапалы сұрыптарын өңдейтін қала ре ...

                                               

Мохаве шөлі

Мохаве шөлі - АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы Калифорния штатының оңтүстігіндегі шөл; Шөлде Солтүстік Америка құрамындағы ең ыстық жер – ‘‘Ажал аңғары’’ орналасқан. Ауданы - 30 мың км². Шөлдегі төбесі сүйірленіп біткен төбелер іші құммен толған қаза ...

                                               

Мохоровичич беті

Мохоровичич шегі – жер қыртысы мен мантиясы аралығындағы шекара; планета қабықтарын бөлетін бет. 1909 ж. сейсмикалық толқындардың таралу ерекшеліктері бойынша бөлген югославиялық сейсмолог ‘‘А.Мохоровичичтің’’ құрметіне аталған. Мохоровичич беті ...

                                               

Мохоровичич деңгейі

Мохоровичич деңгейі – жер қыртысының төменгі жапсарған көрініс беретін бүкілпланеталық даралану шекарасы. Жер қимасының осы деңгейіне тән сейсмикалық толқындар жылдамдығындағы өзгерістерді 1909 жылы байкаған югаслав сейсмологы Мохоровичичтің кұрм ...

                                               

Мохоровичич шекарасы

Мохоровичич шекарасы - Жер қыртысының төменгі жапсарында анықталған бүкіл планеталық оқшаулау шекарасы. Жер қимасының осы деңгейіндегі сейсмикалык толқындар жылдамдықтарындағы өзгерістерді 1909 жылы алғаш рет байқаған югослав сейсмологы Мохорович ...

                                               

Мохуба

‘‘‘Мохуба’’’ – ‘‘Муюн’’ мемлекетінің негізін салушы. Моңғол тілді тайпалар одағы – ‘‘дунхудің’’ құрамына кірген сяньби тайпасының бас билеушісі болған. Мохуба қол астындағылармен бірге Оңтүстік Манчжурия даласынан Ішкі Қытайға қоныс аударып, Ляос ...

                                               

Мохэду

Мохэду, Сыбихан,Баһадүр қаған – Батыс Түрік қағанатының билеушісі. Түн Жабғу қаған тұсында әскербасы болды, әр түрлі жорықтарға қатысып, ықпалды қолбасшыға айналды. Батыс Түрік қағанаты құрамындағы тайпалар – қарлұқтар, дулулар көтеріліс жасап, д ...

                                               

Мошкевич Виктор Сергеевич

Мошкевич Виктор Сергеевич – аллерголог-дәрігер, медицина ғылымының докторы, профессор. Харьков медицина институтын және Харьков Шет тілдер институтын бітірген. 1953 жылдан Қазақстанда, Алматы облыстық ауруханасында, қазіргі Гигиена және эпидемиол ...

                                               

Мояньчжо

Мояньчжо, Мойын-шор – ұйғыр қағанатының билеушісі. Әкесі Пейло қаған 745 ж. Ұйғыр қағанатын құрып, саяси-әскери билікті өз қолына алды. 746 ж. Пейло қаған өлгеннен кейін, билікке Мояньчжо келді. Ол мемлекетті нығайтып, көрші елдермен дипломатиялы ...

                                               

Моңғол үстемдігі

Моңғол үстемдігі, Жетісу өңіріндегі - 13-ғасыр басындағы Шыңғысхан әскерлерінің шапқыншылығынан кейін Моңғол билеушілері, коне Қазақстанның басқа аймақтары сияқты Жетісу өңіріне де билік жүргізе бастады. 1207-11 ж. Сібір және Шығыс Түркістан ұлыс ...

                                               

Моңғол-алтай тау жүйесі

Моңғол-алтай тау жүйесі – Алтай тау жүйесінің оңтүстік-шығыс бөлігі; Моңғолия және Қытай жерінде. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 1000 км-ге созылған, ені 300 км-ге, 150 км-ге дейін. Биіктігі 4204 м-ге дейін. Негізінен палеозойдың крист ...

                                               

Моңғолдың құпия шежіресі

Моңғолдың құпия шежіресі” – 13 – 14 ғасырлардағы жазба мұра. Моңғолияны мекендеген түркі тайпаларының тұрмыс-тіршілігі, әлеуметтік-саяси өмірі суреттелген, сондай-ақ тарихы, тілі, этнографиясына қатысты деректер мол кездеседі. Шежіре шамамен 1240 ...

                                               

Моңғолтану

Моңғолтану – тарих ғылымының Моңғолия мен Ішкі Моңғолиядағы жергілікті халықтарға байланысты мәселелерін зерттейтін саласы. 13 ғасырдың бас кезінде Шыңғыс хан басқарған моңғол мемлекетінің тарихи сахнаға шығып, аз уақытта орасан зор империяға айн ...

                                               

Мрак ауылдық кеңесі)

Мрак - Башқұртстанның Кугарчин ауданындағы ауыл, Мрак ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 8333 адамды құрады. Пошта индексі - 453331, ОКАТО коды - 80238850001.

                                               

Мрак ауылдық кеңесі, Гафурий ауданы)

Мрак - Башқұртстанның Гафурий ауданындағы ауыл, Мрак ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 752 адамды құрады. Пошта индексі - 453074, ОКАТО коды - 80221825001.

                                               

Мряс

Мряс - Башқұртстанның Краснокам ауданындағы ауыл, Жаңа бурин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 95 адамды құрады. Пошта индексі - 452947, ОКАТО коды - 80237825004.

                                               

Мрясим

Мрясим - Башқұртстанның Карайыдель ауданындағы ауыл, Урюш-Битуллин ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 351 адамды құрады. Пошта индексі - 452365, ОКАТО коды - 80234884013.

                                               

Муавр формуласы

Муавр формуласы - тригонометриялық түрде берілген кешен санды дәрежеге шығару формуласы. Муавр формуласы мына түрде жазылады: z = r {\displaystyle z=r\ } комплек саны үшін cos ⁡ φ + i sin ⁡ φ n = cos ⁡ n φ + i sin ⁡ n φ {\displaystyle \cos \varph ...

                                               

Муамма

Муамма, әл-Муамма – Шығыс мұсылман әдебиетіндегі термин. Муамма деп қаламгердің шығармада өз атын немесе еңбектің туындау мерзімін астарлап, жұмбақтап беруін айтады. Мұндай тәсілді Абжад іліміне сүйене отырып, діни медреселерде оқыған ақындар қол ...

                                               

Муджам әл-Бұлдан

Муджам әл-Бұлдан”," Елдер сөздігі” – тарихи-географиялық шығарма. Авторы – Сирия ғалымы Йақұт әл-Хамауи. Шығарма 1224 ж. Мосулде жазылған;

                                               

Муджахидтер

Муджахидтер – 1905 ж. Иранда құрылған құпия саяси ұйымның мүшелері. Олар 1905 – 11 ж. Иран революциясы кезінде белсенді рөл атқарды. Ұйым мүшелері негізінен халықтың кедей топтары мен ұсақ өндіріс өкілдерінен құралды. 1907 ж. қабылданған Муджахид ...

                                               

Муджмал-м Фасихи

Муджмал-м Фасихида” ислам дінінің бастапқы кезеңінен автор өмір сүрген уақытқа дейінгі ең көрнекті оқиғалардың хронологиялық тізбесі келтірілген. Анықтамалықтың авторы-гераттық тарихшы Фасих Ахмад ибн Жалал әд-Дин Мухаммад әл-Хауафи. Ол 1375 жылы ...