ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 59




                                               

Марракеш

Көлемі бойынша елдегі үшінші қала. Халық саны 1 036 500 адам 2006 жылғы халық санағы бойынша. Қаланың негізін 1062 жылы Эль-Мурабитин әулетінен шыққан Жүсіп ибн Ташфин қалаған. Жүз жыл бойы Әлморавиттер мен Әлмохаттар билігі кезінде Астана болған ...

                                               

Марроки

Марроки - Еуропаның оңт-ндегі ең шеткі мүйіс. Координаттары 36"00 с. е және 5"37 б. б. Дамба арқылы Пиреней түбегімен жалғасады. Тарифа аралында орналасқан.

                                               

Марс (планетааралық автомат стансалары)

Марс - Марс планетасын және планетааралық кеңістікті зерттеуге арналған кеңестік планетааралық автомат станциялар. Массасы 893.5 кг, ұзындығы 3.3 м, диам. 1.1 м, ең алғашқы" М 1” автомат ст. 1962 жылғы 1 қарашада ұшырылды. Оның борты екі бөліктен ...

                                               

Марс Фазылұлы Үркімбаев

Марс Фазылұлы Үркімбаев – қоғам қайраткері, ғалым, техникалық ғылым докторы, профессор, ҚР Инженер академиясының академигі. Қазақ химия-технологиялық институттын бітірген. 1962 –1968 жылдар аралығында Қазақ химия-технологиялық институттының, Мәск ...

                                               

Мартбек Мамраев

Арғын тайпасы Қаракесек руы Бөрібай бұтағынан шыққан. Еңбек жолын 1924 ж. Қарқаралы ауданында бастап, кейін Қарағандыда жұмыс істеді. 1931-34 ж. забойшы, 1934-38 ж. электрослесарь-механик, 1938-1940 ж. К. О. Горбачев атындағы №8/9 шахта кәсіподақ ...

                                               

Мартин Бехайм

Мартин Бехайм 1459 жылдың 6 қазан айында Нюрнберг қаласында, дәулетті отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Венеция тауар әкелетін саудагер және қалалық сенат төрағасы еді. Мартин бала кезінен әкесіне көмектесетін, ал әкесі қайтыс болғаннан кейін ...

                                               

Мартин Фицджеральд Лоуренс

Мартин Фицджеральд Лоуренс ағылш. Martin Fitzgerald Lawrence ; 16 сәуір 1965 жыл, Франкфурт-на-Майне, Гессен, Германия) – америка актері, комедиант, режиссер, сценарийші және продюссер. "Бриллиантовый полицейский", "Плохие парни", "Дом большой ма ...

                                               

Марфуға Сәулебекова

Марфуға Сәулебекова, патолог-физиолог медецина ғылымының докторы, профессор. Шет ауданының түлегі.1937-1940 ж. Республикалық акушерлік мектебін бітірді. Қазақ медецина университетін бітірген. 1948-1975 ж. сонда патолог физиология кафедрасының асс ...

                                               

Марш

Марш - әуен-ырғағы, өлшемі жігерлі муз. шығарма. М-тың өлшемі 2/4, 4/4 және 6/8. Әскери М., жорық М-ы, парад М-ы, жерлеу немесе қаралы М. болып бөлінеді. Сонымен қатар М. жанры опералық симф., фортепьянолық, аспаптық музыкада, балет пен театр муз ...

                                               

Маршал

Маршал бірқатар мемлекеттер әскеріндегі ең жоғарғы әскери атақ немесе шен. Алғаш рет Францияда 16 ғ-да пайда болды. Кейін М. атағы Испания, Түркия мушир, Италия, Жапония, 20 ғ-да Ұлыбритания, Үндістан, Польша, Финляндия, Румыния, Моңғолия, Корея, ...

                                               

Маршрут (бағыт)

Маршрут, бағыт - әскерлердің, теңіз күштерінің, авиацияның, көлік құралдарының күн ілгері белгіленген жүріп оту жолы немесе козғалысының бағыты. Маршрут картада жүрігі өтетін негізгі пунктерді немесе азимутты көрсету арқылы белгіленеді. Маршрутты ...

                                               

Маршруттау

Маршруттау - желідегі бағдарды таңдау; хабар жеткізу үшін оңтайлы жол таңдау процесі, яғни есептеу желісінде маршрутты тандау серверінің жоспарлауышына ақпарат жіберетін баспа үлгісінің сыңары; 2) мәліметтер жеткізудің оңтайлы жолын таңдауға арна ...

                                               

Маршруттық әуеден суретке түсіру

Маршруттық әуеден суретке түсіру - жер белдеуін әуеден суретке түсіру. Мұнда ұшақ не басқа ұшу аппаратының бір сапарында бірнеше аэросурет орындалады. Маршруттық әуеден суретке түсіру жол, өзен, теңіз жағалауы, қарсылас қорғанысының алдыңғы шебі ...

                                               

Марштар

Марштар - теңіздің биік көтерілуі немесе жел көтерме кезінде ғана су басатын жазық теңіз жағаларының ойпаң жерлері. Ваттардан жоғары орналасады да, жағалық шағылдармен көмкеріледі. Әдетте, қарашірінді мол топырақтар қалыптасатын тұнба немесе құмд ...

                                               

Марштық қозғалтқыштар

Марштық қозғалтқыштар - ұшу аппараты траекториясының бүкіл белсенді бөлігінде жұмыс істейтін ракета қозғалтқыштары. Олар қозғалыс энергиясының басым көбінесе бүкіл бөлігін береді. Марштық қозғалтқыштар негізгі қозғалтқыш ретінде ұрыстық зерттеу ж ...

                                               

Марқакөл көшесі (Астана)

Марқакөл көшесі - бұрынғы атауы №253 көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы. Марқакөл көшесі Қарасаз көшесінен басталып, Балқантау көшесінде аяқталады. Кәңгір, Таскескен, Арғанаты көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 435 метр. Марқакөл - Шығыс Қазақстан ...

                                               

Масалик әл-Абсар Фи Мамалик әл-Амсар

МАСАЛИК әл-АБСАР ФИ МАМАЛИК әл-АМСАР” - араб әдебиетшісі географиялық-тарихи энциклопедия. Энциклопедия 2 бөлімнен, 32 томнан тұрады. 1-бөлім - жер, мемлекеттер мен елдер туралы, 2-бөлім - халықтар, олардың тарихы мен діни ғұрыптары жайлы. Бұл бө ...

                                               

Масаока Сики

Масаока Сики - жапон ақыны, жазушы, әдебиет сыншысы және Мэйдзи кезеңі поэзиясының теоретигі. Токиода туған. Шын аты – Масаока Цунэнори. Самурай отбасында өскен Масаока ғалым-философ болуды армандайды. 1892 жылдан бастап дәстүрлі поэзия жайлы мақ ...

                                               

Масаты

Масаты – қымбат бағалы жұмсақ түкті барқыт, жібек мата. Масатыдан көйлек, бешпент, қасаба, тақия сияқты қыз-келіншектерге арналған сәнді киімдер тігіледі.

                                               

Масдар

Масдар - араб тіліндегі қимылды не күйді білдіретін етістіктен жасалған есім. Тұлғасы жағынан он түрге бөлінеді. Масдардың әр түріне екі есімшелік форма сәйкес келеді: біреуі - субъектіден шыққан қимылдың объектіге бағытталуын білдіретін етіс түр ...

                                               

Маскарен аралдары

Маскарен аралдары - Мадагаскар аралының шығысындағы аралдар тобы. Ірі 3 аралдар тобынан тұрады. Жанартаулық жыныстардан түзілген. Биікт. 3069 м-ге дейін жетеді. Климаты тропиктік, пассаттық, ылғалды. Тау беткейлерінде мәңгі жасыл тропиктік орманд ...

                                               

Масс-Спектрометр

Масс-Спектрометр - магнит және электр өрістерінің вакуумда шапшаң қозғалатын иондар шоғына тигізетін әсеріне негізделіп, иондалған молекулалар мен атомдарды олардың массалары бойынша бөлетін құрылғы. Иондарды тіркеу Масс-Спектрометр-лерде эл. тәс ...

                                               

Масс-Спектроскопия

Масс-Спектроскопия - затты оның құрамына кіретін атомдар мен молекулалардың массаларын және бұлардың санын анықтау жолымен зерттеу әдісі. Массалар мәндерінің жиынтығы және бұлардың салыстырмалы құрамы масс-спектр деп аталады. М с-да m массасының ...

                                               

Масса ақауы

Масса ақауы, масса дефектісі - атом ядросын құраушы нуклондар массаларының қосындысы мен ядро массасының арасындағы айырым:=ZMp+Mn–M, мұндағы Z - ядродағы протондардың саны, А - ядроның массалық саны, Мр мен Мn - протон мен нейтронның массалары. ...

                                               

Массалар центрі

Массалар центрі, ауырлық центрі - дене қимылын немесе бөлшектердiң жүйесін сипаттайтын геометриялық нүкте; қатты дененің кеңістіктегі кез келген жағдайында оның бөлшегіне әсер ететін барлық ауырлық күштерінің қорытқы күші өтетін қатты денемен өзг ...

                                               

Массалық сан

Массалық сан - атом ядросындағы нуклондар саны. Бір хим. элемент изотоптарының М. с-ы түрліше болады. М. с. А әрпімен белгіленеді және ол әдетте элемент символының сол жақ жоғ. бұрышына жазылады. Мыс., 32S М. с-ы 32-ге тең болатын күкірт изотопын ...

                                               

Массив

Массив - Петрографияда: пішіні мен орналасу заңдылықтары бимәлім интрузиялық денелер шоғыры. Тектоникада: өзіне іргелес яки көршілес жатқан тектоникалық құрылымдармен салыстырғанда көнелеу, көп уақыттар бойы жоғары көтерілуі нәтижесінде ашылып қа ...

                                               

Массив индексі

Массив индексі - массив элементіне осы элементті ұқсастыру үшін қосып жазылатын символ. Индекс ретінде өрнек пайдаланылуы мүмкін.

                                               

Мастик

Мастиктер деп заттың бетіне жағылатын қорғағыш әрі әрлендіргіш рең беретін полимерлік негіздегі заттарды айтады. Жалпы мастиктерді үлкен үш топқа бөледі: 1) органикалық еріткіште әзірленген балауызды мастиктер; 2) сулы мастиктер; 3) сулы-эмульсия ...

                                               

Мастиктер

Мастиктер – заттың бетіне жағылатын қорғағыш, әрі әрлендіргіш рең беретін полимерлік негіздегі заттар. Жалпы мастиктер үлкен үш топқа бөлінеді: сулы мастиктер; сулы-эмульсиялы мастиктер. органикалық еріткіште әзірленген балауызды мастиктер; Бұл ү ...

                                               

Мастық

Мастық -алкогольді ішімдікті ішу тудырған және өз әрекеттеріне есеп беру, оның зардаптарын көзге елестету қабілетінің төмендеуі аркылы көрінетін психикалық жағдай. Мастық- біркатар қылмыстарды, бәрінен бұрын жеке адамға карсы: дене жарақаттарын с ...

                                               

Масштабтан тыс шартты белгілер

Масштабтан тыс шартты белгілер - карта масштабында айқындалмайтын ұсақ жергілікті заттарды бейнелеу үшін қолданылады. Жергілікті жердің бір объектісі ірі масштабты картада масштабты шартты белгімен, ал ұсақ масштабты картада масштабтан тыс шартты ...

                                               

Масштабтар мен олардың дәлдігі

Масштабтар мен олардың дәлдігі. Жер беті мен оның шағын аймақтары қағаз бетіне белгілі бір масштаб аркылы кішірейтіліп кескінделеді. Масштаб дегеніміз пландағы, картадағы сызықтың кесіндінің өзіне сәйкес жер бетіндегі ұзындыгының горизонталь прое ...

                                               

Масштабтау

Масштабтау - берілген шамаларды жөне оларды түрлендіру нәтижелерін белгілі бір ауқымнан шығармай көрсету тәсілі. Бейнені немесе оның бөлігін үлкейте немесе кішірейте отырып көрсету тәсілі де осылай аталады.

                                               

Масыл болу

Масыл болу - арамтамақтық. Жұмысқа құлқы жоқ, біреудің еңбегімен жатып ішуге дағдылану, арам тамақ болып, кесірін тигізу қазіргі қазақ тілінде осындай сез тіркесі арқылы да түсіндіріледі. "- Әй, балам-ай, кәрі әкеңнің мойнына өмір бойы масыл болы ...

                                               

Матасу

Матасу - синтаксистік байланыс түрлерінің бірі. М-дың бірінші сыңары ілік септігінде, екіншісі тәуелдік жалғауында келіп, сөйлемде анықтауыштық қызмет атқарады. Мағыналық және тұлғалық жағынан мәндес сөздер тіркеседі, М-дың сыңарлары: зат есім, е ...

                                               

Математикалық геология

Математикалық геология. Геологиялық процестерді математикалық тұрғыдан пішіндеу мәселесімен және осыған орайлас басқа да әрекеттер табиғатымен айналысатын ғылыми пән.

                                               

Математикалық жасақтама жүйесі

Математикалық жасақтама жүйесі - аппараттық, микропрограммалық және программалық жүзеге асырылган, тұрақты қызмет ететін немесе кейбір есептеу машинасында қызмет етуге дайын және оның логикалық, математикалық мүмкіндіктерін сипаттайтын алгоритмде ...

                                               

Математикалық және серіппелі маятниктердің тербелістері

Тербелмелі процестер жүзеге асатын құрылғыларды тербелмелі жүйелер деп атайды. Осындай жүйелердің қарапайым түрі - математикалық маятниктің тербелісін қарастырайық. Математикалық маятник деп созылмайтын салмақсыз жіңішке ұзын жіпке ілінген кішкен ...

                                               

Математикалық индукция

Индукция - дербес жеке түсініктер негізінде ақиқаттығы пайымдалатын жалпылама түсінік тұжырымдау. − n = − 1 n = − 1 ⋅ n {\displaystyle ~{\sqrt {-n}}={\sqrt {\left-1\rightn}}={\sqrt {-1}}\cdot {\sqrt {n}}} Т. и. - дербес түсініктердің кейбір жайтт ...

                                               

Математикалық лингвистика

Математикалық лингвистика - тіл білімінің математикалық тәсілдермен тілді зерттейтін саласы. Ол 20 ғасыр 50 жылдары табиғи және кейбір жасанды тілдердің кұрылысын сипаттауға және тіл біліміне тән негізгі ұғымдарды анықтауға арналған формалды аппа ...

                                               

Математикалық модель

Математикалық модель - объектінің қызметі мен құрылымын сипаттайтын математикалық тәуелділіктер жүйесі, яғни математикалық формулалар мен тендеулер арқылы өрнектелетін объектілердің математикалық сипаттамалары.

                                               

Математикалық программалау

Математикалық программалау - функцияның тиімді мәнін табу мәселелерін зерттеумен және осындай мәселелерді шешуге арналган әдістер табумен шұгылданатын қолданбалы математиканың бөлімі.

                                               

Математикалық статистика

Математикалық статистика - математиканың бір саласы, бақылау немесе өлшеу арқылы анықталып, сандар түрінде тізілген деректерді жүйеге келтіру, өңдеу және солар бойынша тиісті ғылыми және практикалық қорытындылар шығару жайындағы ғылым. Байқалған ...

                                               

Математикалық тіл білімі

Математикалық тіл білімі - тіл білімінің математикалық тәсіл арқылы тілді зерттеу саласы. Табиғи тілдер мен кейбір жасанды тілдердің құрылысын сипаттау және тіл ғылымына тән негізгі ұғымдарды айқындай түсу қажеттігіне байланысты XX ғасырдың 50-жы ...

                                               

Математикалық қосалқы процессор

Математикалық қосалқы процессор - жылжымалы нүктелі сандармен операцияларды жылдам орындауға арналган процессор.

                                               

Материалдар

Материалдар – өнімді дайындау және өндіріске қызмет көрсету үшін көбінесе еңбек заты ретінде пайдаланылатын әр түрлі заттай элементтер. Өнім тікелей солардан дайындалатын негізгі материалдар және кәсіпорынның өндірістік пайдалану мұқтаждары үшін ...

                                               

Материалдық жағдай

Материалдық жағдай - жалақының, зейнетақының, басқа да табыстардың болуы немесе болмауы; олардың мөлшері; мүліктің болуы; еңбек қабілетінен айырылу дәрежесі; отбасының басқа мүшелерінен материалдық көмек алуы немесе алмауы.

                                               

Материалдық және формальді білім

Материалдық және формальді білім - жалпы білімнің мазмұнын белгілеу қағидасын анықтайтын тұжырым, Термин ХҮІІІ ғ. екінші жартысында пайда болды, XIX ғасырда кең қолданылды. Материалдық білімді жақтаушылар оқушыларға берілетін білімнің көп бөлігін ...

                                               

Материалдық заттардың жылжымалы қоры

Материалдық заттардың жылжымалы қоры - бірлестіктердегі, бөлімдер мен бөлімшелердегі, сондай-ақ әскери техника мен жеке құрамдағы штаттық көліктерге қажетті норма мен табель бойынша бекітілген материалдық құралдар. Бұл қорлар бөлімшелердің өмірі ...