ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 54




                                               

Материалдық нүкте

Материалдық нүкте, ескерілмей, бірақ нақтылы массасы бар денелер туралы механикалық ұғым. М. н-нің материялық нүкте - белгілі жағдайларда өлшемдері кеңістіктегі орны геом. нүктемен алмастырылатындықтан ол механиканың көптеген есептерін шешуді жең ...

                                               

Материалдық құралдар

Материалдық құралдар қарулы күштерді бейбіт уақытта және соғыс кезінде қамтамасыз етуге арналған материалдық өнімдердің жиынтығы. Материалдық құралдарға қарудың және әскери техниканың барлық түрі, оқ-дәрілер, әр түрлі отындар, жанар-жағармай, азы ...

                                               

Материалдық құқық

Материалдық құқық - қоғамдық қатынастардағы түрлі мәселелерді тікелей реттеуге бағытталған нормалар жиынтығы. М. қ. нормалары меншік түрлерін, тұлғалар мен мүліктің құқықтық жай-күйін белгілейді, мемл. органдардың құрылу тәртібі мен құрылымын аны ...

                                               

Материалдық-техникалық база

Материалдық-техникалық база, өндірістің материалдық-техникалық базасы - экономикалық үдерістерде пайдаланылатын өндіріс құрал-жабдықтарының, қоғамның өндіргіш күштеріне жататын материалдық, заттық нышандардың жиынтығы. Экономиканың М т. б-сына са ...

                                               

Материалдың тозуы

Материалдың тозуы. Сыртқы жағдайлар өзгермегенде және сыртқы күштер жоқ кезде материалдың механикалық қасиеттерінің уақыт бойынша өзгеру құбылысы. Тозу кезінде жылжығыштық деформация тек күш өсерінің ұсақтығына емес, оның пайдалану мерзіміне де б ...

                                               

Материалдың қажуы

Материалдың қажуы - уақыт бойынша циклді өзгеретін кернеулер мен деформациялардың ұзақ әсерінен материалдың механикалық және физикалық қасиеттерінің өзгеруі.

                                               

Материкаралық теңіздер

Материкаралық теңіздер - материктер арасында орналасқан жерорталық теңіздер. Аса қарңынды тектоникалық қозгалыстарға байланысты пайда болгандықтан, өте терең болады. Материк аралық теңіздер небәрі ушеу ғана: Жерорта, Қызыл теңіздері және Мексика ...

                                               

Материктік ішкі теңіздер

Материк ішіндегі теңіздер - бір материктің ішіне терең кіріп жатқан теңіздер. Бұған Азов теңізі, Балтық теңізі, Ақ теңіз, Гудзон қолтығы тағы басқалар жатады. Мұндай теңіз көбінесе тайыз болып келеді.

                                               

Материктік аралдар

Материктік аралдар - абразияның немесе құрлық бөлігінің теңіз деңгейінен төмен түсіп кетуінің салдарынан материктерден бөлінген аралдар. Олардың өңірілері: Калимантан, Мадагаскар, Гренландия.

                                               

Материктік баурай

Материктік баурай - жербедердің ірі элементтерінің бірі, материктің мүхитқа ауысу белдеміне тән морфологиялық пішін; жоғарғы шекарасы қайраң жиегімен шектелетін Материктік баурайлардың төменгі жапсары мұхит төсенішіне ұласпақ; орташа еңістену бүр ...

                                               

Материктік жарты шар

Материктік жарты шар - құрлықтың үлкен бөлегі орналасқан Жердің жарты шары. Бірінші жарты шарлд Еуропа, Азия, Африка, Солтүстік Америка және Оңтүстік Американың бір бөлегі, сондайақ екінші жарты шарда құрлықтың азғана бөлегі қалатындай етіп Жерді ...

                                               

Материктік қыртыстың базиттенуі туралы жорамал

Материктік қыртыстың базиттенуі туралы жорамал - палеозой эрасының соңғы кезеңіне дейін бүкіл планета бетін материктік қыртыс көмкеріп жатты дейтін жорамал; мезозой эрасының алғашқы кезеңінде осы материктік қыртыстың жекелеген аудандары төмен қар ...

                                               

Материя

Материя - әлемдегі алуан түрлі нысандар мен олардың жүйелерін, дүниедегі сан алуан құбылыстар мен оқиғалардың, қандай да болсын қатынастар мен байланыстардың, қасиеттер мен формалардың негізін, ішкі мәнін, себебін білдіретін философиялық ұғым. Ай ...

                                               

Материялық нүкте

Қозғалыс траекториясы - қозғалыстағы нүктенің кеңістіктегі сипаттайтын сызығы. Механикалық қозғалыс туралы сөз болғанда, кей жағдайда қозғалыстағы денені нүкте ретінде қарастырады. Мәселен, дененің өлшемдері өзінің жүріп өткен қашықтығымен салыст ...

                                               

Матрицалық жад

Матрицалық жад - элементгерінің орналасуы, сондай-ақ оған қатынас құру екі немесе одан да көп координат бойынша жүзеге асырылатын жад.

                                               

Матрицалық үлкен интегралдық схема

Матрицалық үлкен интегралдық схема - белгілі бір қызметті орындау үшін ауыстырып қосатын біртекті элементтердің матрицасы бар үлкен интегралдық схема.

                                               

Матуриди мазһабы

Матуридия - Әбу Мансур Мұхаммед әл-Матуриди негізін қалаған ағым. Матуридилер өздерінің сенімдерін Имам Әбу Ханифаның сенімдері санап, өздерін Әбу Ханифаға еретіндер санайды. Ханафи мазһабынын ұстанатын мұсылмандардың көп бөлігі әл-Матуридидің із ...

                                               

Маубас Мұқанов

Маубас Мұқанов, озат шопан, Социалистік еңбек ері. Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы бұрынғы Сталин атындағы ұжымшарының аға шопаны болып еңбек еткен. 1947 жылы 400 қазақы саулық қойдан 480 қозы өсіріп, қозылардың салмағын орташа есеппен 42.2 ...

                                               

Маусым

Басқа мағыналар үшін Маусым деген бетті қараңыз. Маусым лат. Junius - 1) қазіргі Григориан күнтізбесіндегі 6-ші келетін июнь30 тәулік, жаздың 1-айы. Айына сай қазақша атауы. июнь лат. Junіus - күнтізбелік жылдың 6-айы. Ежелгі қазақ күнтізбесінің ...

                                               

Маусым (жыл мезгілі)

Маусым, мезгіл - әр түрлі сипаты бар жыл бөліктері. Астрономиялық маусымдар көктем, жаз, күз және қыс болып бөлінеді. Климатология мен синоптикада олар атмосфералық процестер комплекстерінің ауысуы бойынша бөлінеді. Мұндай бөліну өрбір ендіктер м ...

                                               

Маусымдық жырлар

Маусымдық жырлар. Жаз шыға жайлауға, қыс түсе қыстауға қоныс аударып жүрген көшпендi халықтар табиғат аясына етене жақын ғана емес, оның құбылмалы өзгерiстерiне тәуелдi де болған. Бiр малы екеу болып, ауыздары аққа тиетiн көктем мен жазды қаншалы ...

                                               

Маусымдық көші-қон, уақытша көші-қон

Маусымдық көші-қон, уақытша көші-қон - халық көші-қонының негізгі түрлерінің бірі - олардың уақытша аумақтық мекен ауыстыруы. Маусымдық көші-қон мемлекет ішінде және мемлекетаралық болады. Маусымдық көші-қонды маусымдық жұмыс кезеңінде шаруашылық ...

                                               

Мауыздай

Мауыздай. қазіргі қазақ тілінде "мауыздай" сөзі ірі, зор мағыналарында қолданылғанмен, жағымсыз реңкті аңғартады. Дыбыстық құрамы жағынан бұған сәйкес сөзді парсы тілінен кездестіреміз: моұз - банан ыстық жақта өсетін үлкен жапырақты биік өсімдік ...

                                               

Мауқын басу

Мауқын басу. Түсіндірме сөздігімізде бұл сөз тіркесінің анықтамасы - құмарын қандырды, сағынышын басты. ".Ырысты. Ұрқияны. бауырына қысып, мауқы басылғанша. сүйіп, ұзақ егіліп жылады". Қырғыз тілінде осы сөз тіркесінің алғашқысы "моок" болып тұлғ ...

                                               

Мафия

Мафия - - көбіне қылмыспен байланысты және қоғам мүшелеріне, мемлекеттік және қоғам қайраткерлеріне, ұйымдарға, мекемелерге өз мақсаттарына жету үшін заңсыз жолдармен, әдістермен ықпал етуге талпынатын жасырын, заңсыз ұйым. Мафия тарихи тұрғыда X ...

                                               

Махаббат Әнұраны

"Махаббат Әнұраны" - әлем ақындары махаббат жырларының "Молодая гвардия" баспасынан 1991 ж. жарық көрген 3 кітаптан тұратын жинағы. Жинақтың І-кітабына орыс ақындарының, 2-кітабына КСРО халықтары ақындарың, 3-кітабына шетел ақындарының лирикалық ...

                                               

Махамбет елі

"Махамбет елі" – қазақ халқының ұлы ақыны, айбынды батыры, аруақты күйшісі Махамбет Өтемісұлының туғанына 200 жыл толуына орай жарық көрген кітап. 2003 жылы "Өлке" баспасында басылып шыққан. Редакция алқасының төрағасы – А. Мусин, редакция алқасы ...

                                               

Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов

Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов – кеңестік тоталитарлық жүйеге қарсы шыққан диссидент, журналист. 1954 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің философия факультетін бітірген. 1954 – 57 жылдары Чарджоу қаласында педагогика институтында, 1957 – 58 ...

                                               

Махмет Құлмағамбетов

Махмет Құлмағамбетов – саяси көшбасшылардың бірі. Ол елде жүргізілген мемлекеттің саясатына өзінің қарсылығын ашық білдірген. 1962 жылы Қостанайдың Рудный қаласында тұтқындалып, 58-баппен 10 жылға сотталған. Бостандыққа шыққаннан кейін Сібірдің г ...

                                               

Махмуд Джеляль Баяр

Мектепті бітірген соң Гемлик сотында клерк болып жұмыс істейді. Бурса қаласында Ziraat Bankası банкі Deutsche Orientbank бөлімшесінде қызмет атқарады. 1908 жылы Баяр саяси ұйымға қосылады. Осы жылы әйелдер мектебі мен теміржол мектебін ашуға өз ү ...

                                               

Махмуд Ходжамияров

Ходжамияров Махмуд, Жетісуда кеңес өкіметін орнатуға белсене қатысушы. 1915 жылы Жаркенттің ауыл шаруашылығы мектебінде оқыған. 1917 жылы Жаркент уезінде С.Журавлев бастаған Қызыл гвардия жасағына алынып, ақ гвардияшыларға қарсы күресті. 1920 жыл ...

                                               

Махмұдмолда Ғабитханұлы

Махмұдмолда Ғабитханұлы -Абай ауылының молдасы, ақын мұрасын жинастырушы. Кішкене молданың баласы Махмұдмолда Құнанбай қажы мен Абай салдырған медреседе сауатын ашып, білім алған. Абай ортасының енеге тәрбиесін көп көрген. Кейін есейе келе Абайды ...

                                               

Махфуза Манатқызы Бетембаева

Бетембаева Махфуза Манатқызы – ауыл шаруашылық ғылымының докторы, профессор, Қазақ КСР-і Жоғары мектебінің еңбек сіңірген қызметкері. Мәскеу тоқыма институтын бітірген. 1950–53 жылдары осы институтта аспирант, 1953–63 жылдары Қазақстан Ғылым Акад ...

                                               

Мацерация

Мацерация - Сұйықтықтың ұзақ әсерінен тканнің болбырауы. Мысалы, іштен өлі туған ұрықтың терісінің қағанақ сұйығы әсерінен болбырауы.

                                               

Машат орамы (Астана)

Машат орамы. Бұрынғы атауы №Зб-11 қысқа көше. "Қараөткел" шағын ауданы. Машат орамы Имантау көшесінен басталып, Атырау көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 266 м. Машат - Түркістан облысы, Түлкібас ауданындағы ауыл, округ орталығы. Аудан орталығы Т.Ры ...

                                               

Машина ішіндегі ақпараттық база

Машина ішіндегі ақпараттық база - белгілі бір нышандары бойынша машинаның тасуыштарында топтастырылған барлық мәліметгердің жиынтығы.

                                               

Машинажасау технологиясы

Машинажасау технологиясы - 1. техникалық ғылым бөлігі; 2. өндірістік жағдайда машиналардың, кұралдар, әртүрлі жабдықтар мен қондырғылар, яғни машина жасаудың барлық өнімдерін шығару үшін қажетті де жеткілікті құжатпен бекітілген технологиялық про ...

                                               

Машиналарға техникалық күтім жасау

Машиналарға техникалық күтім жасау - машиналарды тұрақты техникалық дайындықта ұстау мақсатында оларды күтуге байланысты белгілі жұмыстар атқару. Қарулы күштерде машиналарға техникалық күтім жасаудын жоспарлы алдын алу жүйесі белгіленген. Ол маши ...

                                               

Машиналық аударма

Машиналық аударма - мәтіннің немесе сөздің бір тілден басқа тілге компьютер көмегімен орындалатын аудармасы. Машиналық аударма, немесе автомат аударма - электронды-есептеуіш машинаның көмегімен бір тілдегі мәтінді екінші тілге аудару. Автомат ауд ...

                                               

Машиналық ақпарат

Машиналық ақпарат - компьютерге келіп түсетін және сақталатын, әрі айналымда болатын және компьютерден пайдаланушыға берілетін мәліметтер.

                                               

Машиналық код

Машиналық код code) - 1) жоғары деңгейлі программалау тілін аудару арқылы алынған машиналық тілдегі программа; компилятордың немесе ассемблердің көмегімен алынган, микропроцессор қабылдайтын және орындайтын

                                               

Машиналық команда

Машиналық команда - 1) ешбір қосымша нұсқаусыз және түсіндірмесіз автоматты түрде орындалатын машиналық қарапайым нұсқау; 2) есептеуіш машинаның орталық процессоры танитын және сол үшін әзірленген команда; 3) бір машиналық операцияны анықтайтын м ...

                                               

Машиналық операция

Машиналық операция - компьютерде автоматты түрде орындалатын және машиналық программаның бір командасымен анықталатын элементарлық әрекеттер тізбегі.

                                               

Машиналық сөз

Машиналық сөз - 1) компьютер жадында сақталатын және өңдеген кезде машина құрьшғылары оны біртүтас сөз ретінде қабылдайтын әріптер, цифрлар және осы сияқты басқа символдардың реттелген жиынтығы. Машиналық сөздегі негізгі символдардың саны оның ұз ...

                                               

Машиналық тіл

Машиналық тіл - 1) есеп шығаруды бейнелейтін және мазмұны мен ережелері нақты компьютердің аппараттық құралдары арқылы жүзеге асырылатын формальды тіл. Машиналық тілге аударылған программа әрбір операцияны орындауға жарайтын белгілі бір командала ...

                                               

Машиналық тәуелсіздік

Машиналық тәуелсіздік - компьютердің бір типі үшін әзірленген программаны басқа типті компьютерде өзгеріссіз орындауға мүмкіндік беретіндей программалық құралдарды жасау принципі.

                                               

Машиналық уақыт

Машиналық уақыт - компьютерде жұмыс істеуге бөлінетін, компьютерде белгілі бір тапсырмалар жиынын орындауға жұмсалатын уақыт.

                                               

Машиналық өңдеу

Машиналық өңдеу - компьютердің немесе мәліметтерді өңдеудің басқа құрылғылары арқылы мәліметтермен операциялар орындау. Машиналық өңдеу автоматтандырылған және автоматтық, жергілікті және қашықтық және т.б. болуы мүмкін.

                                               

Машиналық-бағдарланған тіл

Машиналық-бағдарланған тіл - мәліметтер түрі мен алгоритмдік құрылымы белгілі бір есептеу машинасының немесе компьютер тобының құрылымын қамтып көрсететін, сонымен қатар, программалау процесін жеңілдететін және автоматтандыратын бірқатар сипаттам ...

                                               

Маядыков

Маядыков - Башқұртстанның Дюртюлин ауданындағы ауыл, Маядыков ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 600 адамды құрады. Пошта индексі - 452304, ОКАТО коды - 80224816001.