ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 5




                                               

Зениттік ракеталық кешен

Зениттік ракеталық кешен - әуе нысаналарын ұстауға және зақымдауға арналған құрал-жабдықтар кешені. Зениттік ракеталық кешенге: ракета ұшыруға арналған ұшыру қондырғылары зениттік басқарылатын ракеталар ракетаны жіберу мен сақтауды беруді қамтама ...

                                               

Зениттік қашықтық

Зениттік қашықтық - астрономиядағы бақылау бағыты мен горизонталь жазықтық арасындағы вертикаль бұрыш. Зениттік жаңбырлар әрқашан оң мәнді болып келеді және бағыттан зенитке дейін есептеледі.

                                               

Зениттік-артиллериялық аспаптар

Зениттік-артиллериялық аспаптар - әуе нысанасына зениттік артиллериялық атыс жүргізу үшін қажет мөліметтерді анықтауға арналған құрылғы. Нысананы іздеуді, табуды, тануды және оны ілестіріп салуды қамтамасыз етеді, оньң координатын өлшейді, снаряд ...

                                               

Зенон Сидоннан

Зенон Сидоннан - эпикурлық философ; Афина мектептерінің негізін қалаушы. Оның кейбір еңбектері Цицерон шығармаларының құрамында деп саналады, өйткені Цицерон оның тыңдаушысы болған. "De natura Deorum" еңбегі - индуктивті түйіндерден тұрады.

                                               

Зер төгу

Зер төгу – 1) алтын, күміс, т.б. қымбат металдардан созылған сымды зерге айналдырып, шығыршыққа немесе саусаққа шумақтап орау. Сымды зерге айналдыру үшін көзі бірте-бірте тарыла беретін" сүмсуір” аталатын аспап қолданылады. Сымды сүмсуір көзіне к ...

                                               

Зерде көшесі (Алматы)

Зерде көшесі. Көшеге адамның ойлау қызметінің жоғарғы типін білдіретін, пайымнан өзгеше философиялық категорияның атауы берілген. Көше Алатау ауданындағы "Шаңырақ-2" шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 500 метр.

                                               

Зере (сауыт)

Зере - орта ғасырлардағы түркілердің ұрыста жау жебесін денесіне дарытпау үшін киіп шығатын шынжыр сауытының бір түрі. Оны бір қабат киім сыртынан киген. Қола, жез, күміс сияқты жылтыр шығырларды үзбелестіру арқылы жасалатын болған. Жүректі қорға ...

                                               

Зеректік

Зеректік – адамның өзінің маңындағы нәрселер мен құбылыстарды танып білудегі сезімталдығын, ақыл-ойының ұшқырлығын, ойлау әрекеттерінің оралымдылығын білдіретін даралық қасиеті. Зеректі адамның психикалық әрекетіндегі түйсіну, қабылдау, сезіну, о ...

                                               

Зеренді көшесі (Астана)

Зеренді көшесі Талғар көшесінен басталып, Жанкент көшесінде аяқталады. Обаған, Ақсу-Аюлы көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 616.2 м. Бұрынғы атауы №48 көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы. Зеренді - Есіл алабындағы тұйық көл. Ақмола облысының Зеренді ...

                                               

Зерттеудің тұрақты әдістері

Зерттеудің тұрақты әдістері - географияда, табиғи процестер мен географиялық нысандарды ұзақ уақыт бойы тұрақты жағдайда зерттеу.

                                               

Зеңгі Баба

Зеңгі Баба – қазақ халқының мифологиялық сеніміндегі төрт түлік малдың бірі – сиырдың пірі. Халық нанымында малдың әр түлігінің өз тәңірісі, иесі болады деп есептелген. Соның ішінде сиыр малының тәңірісі, қамқоршысы Зеңгі баба деп түсінген. Соған ...

                                               

Зеңгір көшесі (Астана)

Зеңгір көшесі Г.Әлиев көшесінен басталады. Ұзындығы - 123 м. Бұрынғы атауы Спортивный көшесі. Зеңгір - "аспанмен таласқан биік, заңғар" дегенді білдіреді.

                                               

Зиат Шәкерімұлы

Зиат Шәкәрімұлы 1903-1937-ақын, жазушы. Абайдың немере інісі Шәкәрімнің баласы. 1931 ж. ел ішіндегі саяси жағдайға байланысты Қытайға көшіп кеткен. Қайғы-қасірет басына тұсіп, туған елден жырақта жүріп 3иат мұң-зарға, ой-толғанысқа толы өлеңдерін ...

                                               

Зивие

Зивие – сақ патшасы жерленген көне қабір орны. Солтүстік-батыс Ирандағы Саккыз қаласына таяу жердегі Зивие ауылының маңында орналасқан. Қабірді 1947 жылы жергілікті тұрғындар кездейсоқ тапқан. Әуелі қолдан-қолға тарап кеткен көптеген бағалы бұйым ...

                                               

Зидж Елхани

Зидж Елхани," Елхани зиджі” – орта ғасырлардағы көрнекті астрономиялық еңбектердің бірі. 13 ғ-да Оңтүстік Азербайжанда Әбу Жафар ат-Туси ұйымдастырған атақты Марага астрономия мектебінің негізгі ғылыми еңбегі. Онда жарық жұлдыздардың каталогы, 27 ...

                                               

Зинақорлық

Зинақорлық, нәпсіқұмарлық – некесіз адамдардың жыныстық қатынас жасауы, мұсылмандық құқықта ауыр күнә болып саналатын, қазақ халқының дәстүрлі әдет құқығы бойынша адамгершілікке жат азғындық қылық ретінде жазғырылатын әрекет. Қазақ халқының әдет- ...

                                               

Зингшпиль

Зингшпиль, – комедиялық операның бір жанры. Неміс халқының ертедегі тұрмыстық пьесалары негізінде пайда болған. Солтүстік-неміс Зингшпилі 18 ғ-да балладалық ағылшын операсының ықпалымен қалыптасты. Зингшпильдің еркін дамуы 1752 жылы Австрияда – И ...

                                               

Зинджантроп

Зинджантроп – ежелгі адамдардың арғы тегі болып саналатын австралопитектердің бір түрі. Зинджантроп қаңқасының қалдығын алғаш рет 1959 жылы ағылшын антропологы Л.Лики Шығыс Африкадағы Танзания мемлекеті аумағынан, ежелгі тау жыныстарының бірінші ...

                                               

Зирган

Зирган - Башқұртстанның Мелеуз ауданындағы ауыл, Зирган ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 4567 адамды құрады. Пошта индексі - 453880, ОКАТО коды - 80241830001.

                                               

Зиримзи

Зиримзи - Башқұртстанның Татышлин ауданындағы ауыл, Аксайыт ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 178 адамды құрады. Пошта индексі - 452832, ОКАТО коды - 80250810004.

                                               

Зифта

Зифта – Египеттегі Гарбия губернаторлығының аудан орталығы. Нілдің сол жақ жағалауында орналасқан. Халық саны 93 740 адам. Нілдің қарама-қарсы жағасында Дакахля провинциясына жататын Мит-Гамр қаласы бар. Қалада 1881-1952 жылдары салынған Ніл бойы ...

                                               

Зихи

Зихи, зиги –Солтүстік-Батыс Кавказды қоныстанған ежелгі тайпалар бірлестігі. Қазіргі Новороссийскі қаласынан Гагра қаласына дейінгі теңіз жағалауындағы таулы аудандарды қоныстанған. Негізгі кәсіптері – егін, мал шаруашылығы болған, сондай-ақ, тең ...

                                               

Зияда – Шаһмұрат

Зияда – Шаһмұрат – араб аңызының сюжеті негізінде жазылған қисса. Авторы – Жақып Бижігітұлы. 1912 жылы Қазанда Б.Л. Домбровский баспасында жеке кітап болып жарық көрген. Дастанда Мысыр патшасы Заданың ШаҺмұрат атты жалғыз ұлы, Хорлы, Ғайын деген ...

                                               

Зиялылық

Зиялылық, зияткерлік, интеллигенттік – адамның жоғары мәдениеттілігінің, ақыл-парасаты мен адамгершілік қасиеттерінің жиынтығын білдіретін ұғым. Зиялы тұлғаның ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды тарихи тұрғыдан түйсініп, бағалай білуінен, ...

                                               

Зиянды еңбек жағдайлары

Белгілі бір өндірістік факторлардың әсері қызметкердің еңбекке қабілеттілігінің төмендеуіне немесе сырқаттануына не оның ұрпақтарының денсаулығына теріс ықпалы болуына әкеп соқтыратын еңбек жағдайлары.

                                               

Зиянды сулар

Зиянды сулар - бетон мен металдан жасалған әр түрлі құрылыстарға, мысалы, қазбалар бекітпесіне т. б. жабдықтарға және жануарлар мен өсімдіктер дүниесіне құрамында әр түрлі зиянды әсер ететін химиялық элементтері бар сулар.

                                               

Зиянды фактор

Зиянды фактор 1) өндірістік фактор, оның жұмыс істеушіге белгілі бір жағдайлардағы әсері - жарақаттануға не денсаулығының құрт нашарлауына апарып соқтырады; 2) адамға жағымсыз кез келген әсер.

                                               

Зиянды қоспа

Зиянды қоспа - кеннен алынатын концентраттардағы негізгі бағалы заттармен бірге кездесетін зиянды кірме заттар концентраттың сапасын және металлургиялық өндеуде процестің тиімділігін төмендетеді. Технологиялық процесте қолданылатын және одан шыға ...

                                               

Зияткерлік ақпаратты заңсыз қатынаудан қорғау технологиялары мен тәжірибесі

Азаматтық-құқықтық қатынастардың көпшілігі зияткерлік, әсіресе, шығармашылық жұмыстың – ғылым, әдебиет, өнер туындылары, өнертабыстар, ЭЕМ үшін бағдарламалар, өнеркәсіптік үлгілер және т.б. нәтижелерін жасау және қолданумен байланысты қалыптасады ...

                                               

Зияткерлік меншік

Зияткерлі меншік – азаматтық мүліктік құқықтар нысаны‚ жеке немесе ұжымдық зияткерлік еңбектің нәтижелеріне айрықша меншік. Зияткерлік меншік – материалдық емес игілікке жатады. Ол біреудің меншігіне берілмейді және тек құқық иесінің келісімімен ...

                                               

Зияткерлік меншік құқықтарын бұзу

Зияткерлік меншік құқықтарын бұзу - авторлық құқық немесе салалас құқықтарды заңсыз пайдалану, сондай-ақ өнертапқыштық, пайдалы үлгіні немесе өндірістік үлгіні заңсыз пайдалану, автор немесе арыз берушінің келісімінсіз, ғылыми жаналықтың, өнертаг ...

                                               

Злиман Өрбісінқызы Жантекеева

Злиман Өрбісінқызы Жантекеева - тіл білімі маманы, филология ғылыми кандидаты. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтын бітірген. 1953-1956 жылдары ҚР ҰҒА Тіл мен әдебиет институтының аспирантурасында оқыды. 1956 - 1961 жылдары интститутың ...

                                               

Злиқа Нығметқызы Сәбитова

Злиқа Нығметқызы Сәбитова, инженер-металлург. Мәскеудің Түсті металдар және алтын институтын бітірген. 1948-1978 ж. Балқаштың түсті металдар өндеу зауотының № 1 цехында технолог, цех бастығының орынбасары болып жұмыс атқарды. Түсті металдар өңдеу ...

                                               

Знамя

"Знамя" ─ ай сайын жарық көретін әдеби-көркем және қоғамдық-саяси орыс журналы. 1931 жылдан бастап жарық көреді. Журнал алғашында "ЛОКАФ" Қызыл армия мен флотының әдеби бірлестігі баспасы атымен аталады. 1933 жылы "Знамя" атауы пайда болады. Казі ...

                                               

Зодиак

Зодиак, зодиактік дөңгелек – Күннің бір жылдық көрінерлік жолының бойында орналасқан 12 шоқжұлдыз. Күн жүйесіндегі планеталар мен Ай да Зодиак арқылы өтеді." Зодиак” атауы шоқжұлдыздардың ежелден-ақ жануарлардың атымен аталуынан шыққан. Ежелгі Гр ...

                                               

Золь

Золь – ұсатылған қатты дене бөлшектері, сұйық тамшылары не газ көпіршіктері қандай ортада болмасын біркелкі таралған коллоидтық жүйе. Зольдің көбісі бөлшектері таралған орта атымен аталады. Мысалы, су болса –гидрозоль, спирт болса – алкозоль, орг ...

                                               

Зона

Зона - жалпы географиялық зона; 3) ендік екі шенбер арасындағы аспан күмбезінің бөлігі; 1) аумағында қайсыбір құбылыс не құбылыстардың белгілі бір жиынтығы қарқындылығы көрсеткіштерінің бір мәнділігі байқалатын немесе осы қарқындылық белгілі бір ...

                                               

Зоналылық

Зоналылық - географиялық зоналылық - негізінен, Күннің сәулелік энергиясының ендік бойынша біркелкі таралмауының әсерінен экватордан полюске қарай географиялық белдеулердің құрлықтағы ауысуы және осы белдеулердің ауқымында географиялық зоналардың ...

                                               

Зоналық ағыс

Зоналық ағыс - мұхиттар мен теңіздердегі сулардың басым желдердің әсерінен көбінесе батыстан шығысқа немесе шығыстан батысқа қарай ендік бағытпен қозғалуы.

                                               

Зоналық орналасу

Зоналық орналасу - зерттелетін құбылыстардың өз орналасуын анықтайтын сыртқы факторлардың әсерінде болатын құбылыстардың аумақта орналасуы. Егер басқадай бір себептердің әсерінен нысанның орналасуы күтілген орнынан ауысатын болса, онда оны бейзон ...

                                               

Зоналық тасымал

Зоналық тасымал - атмосфераның жалпы циркуляциясында ауаның белгілі бір зонаның үстімен не бүкіл Жер шарының үстімен меридиандық құрамбөлігінен зоналық кұрамбөлігі тым басым желмен тасымалдануы.

                                               

Зоналық циркуляция

Зоналық циркуляция - 1) Жер шарының кез келген бөлігінің үстінде, әсіресе жоғары тропосферада, әдетте, батыстан шығысқа карай ендік бағытта ауа ағыстары басым болатын атмосфераның циркуляциясы айналымы; 2) атмосфераның жалпы циркуляциясының теори ...

                                               

Зонаның дивергенциясы

Зонаның дивергенциясы - мұхиттағы беткі ағыстар мен судың мұхит түбінен көтерілуінің арасындағы ажырасу зонасы. Жел өрісінің біркелкі болмауының, мұхит түбі бедері немесе жағалық сызық пішіні ерекшеліктерінің әсерінен дамиды. Судың циклондық айна ...

                                               

Зонгзи

Зонгзи - қытай ұлттық тағамы. Тайваньда етті нұсқасы "бахтзанг", сонымен қатар веге- тариандық лаос және Вьетнам нұсқалары бар. Бұл тағам қытай күнтізбесінің бесінші айының бесінші күні мейрамына дайындалады. Салмаларын дайындау үшін міндетті түр ...

                                               

Зонд

Зонд – медициналық құрал. Зондты қолдану арқылы іш қуысын, қуыс органдарды, ішкі жараны т.б. зерттеп, емдейді. Зонд қай органға қолданылуына қарай металдан күміс, болат не жұмсақ серпімді заттан, әртүрлі пішінде жасалады. Зондтың өңешке, асқазанғ ...

                                               

Зондылау (геофизикада)

Зондылау - негізінен жасанды жолмен тудырылған өрістер арқылы жер қойнауының вертикаль қимасын нақтылау мақсатында жүргізілетін геофизикалық зерттеулер әдістемесі. Жер бетінде және ұңғымаларда жүргізіледі. Өрісті тудыру кезі мен қабылдағыш арасын ...

                                               

Зообентос

Зообентос - теңіздердің және тұщы сулы материктік суқоймалардың түбінде мекендейтін жануарлар жиынтығы; бентостың құрамдас бөлігі.

                                               

Зоогеографиялық карталар

Зоогеографиялық карталар - жануарлардың орналасуып, санын, миграциясын және геграфиялық ортамен байланысын бейнелейтін карталар; жалпы және жеке зоогеографиялық карталар деп бөледі. Жалпы зоогеографиялық карталар жануарлардың әр түрлі топтарының ...

                                               

Зоокумарин

Зоокумарин - қоймаларда қора-қопсы мен тұрғын үйлерде кеміргіштерді жоюға арналған иіссіз, ақ түсті кристалл; негізінен шаруашылықтың және тұрғын жайларында қолданылады. 0.5% ұнтақ күйінде шығарылады. Еліктіргіш улы жем ретінде қолданылады. Елікт ...

                                               

Зоонимика

Зоонимика- аң-жануарлардың аттарын зерттейтін тіл білімінің бір бөлімі. Зерттеу объектісіне бұл аттардың шығу тарихы, тілдегі кызметі, табыну жолдары кіреді. Зоонимдер - жан-жануарларға койылатын ат, жалкы есім. Мысалы, Шарик ит, Васька мысық, Ке ...