ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 49




                                               

Көтібар Итаяқов

Итаяқов Көтібар – би. Кіші жүз құрамындағы жаппас тайпасының жылкелді руынан тарайтын мойнақ аталығынан. 1870 – 80 жылы Царская болысында болыс болған. 1885 – 95 жылы" Сарқырама” арығының ақсақалы болып бекітіліп, Перовск қаласының маңына егін ег ...

                                               

Көтерілу ағысы

Көтерілу ағысы - мұхит деңгейінің көтерілуі немесе қайтуы кезінде пайда болатын мұхит ағыстары. Ашық мұхитта олар тәулігіне екі рет қарқынды жылдамдықпен жылжып отырады, соған байланысты мұхиттағы су бөлшектері ешқашанда тыныштықта тұрмайды. Тар ...

                                               

Көтерілу су электр станциясы

Көтерілу су электр станциясы - теңіз деңгейі көтерілгендегі су энергиясын электр энергиясына айналдыру мақсатында жасалған құрылыстар комплексі. Тас бөгеттер мен су қоймалары көтерілу уақытында су энергиясын қорландырып, суды электр генераторын а ...

                                               

Көтерілу толқыны

Көтерілу толқыны - мұхит деңгейінің көтерілуіне байланысты су бөлшектерінің горизонтальды бағытта араласуы. Өзен сағалары мен тар шығанақтарда мұхиттан келетін бұл толқын шапшаң жылжиды. Өзен суының азаюы мен көбеюі арасындағы уақытта кетерілу то ...

                                               

Көтерілулер мен қайтулар

Көтерілулер мен қайтулар - Ай мен Күннің тарту күштерінің әсерінен пайда болатын мұхит сулары деңгейінің биіктеуі және төмендеуі. Көтерілу мен қайту кезіндегі мұхит деңгейінің ауытқуы әр жерде әр турлі болып келеді: ашық мұхит деңгейі 0.9 м шамас ...

                                               

Көтергіш

Көтергіш - адам немесе жүк көтеруге арналған кабинасы немесе алаңы бар жүккөтергіш құрылғы; автомобильге техникалық қызмет корсету қолайлылығы үшін, оны кажетті биіктікке көтеру құралы. Платформа көтергіші - өзі аударғыш автомобиль платформасының ...

                                               

Көтергіш күш

Көтергіш күш - сұйық не газ ішінде қозғалған денеге сол орта тарапынан әсер ететін күш. Дене қозғалысына перпендикуляр және ауырлық күшін теңгеретін К. к. ауада одан әлдеқайда ауыр дененің ұшуына мүмкіндік береді. Бұл күштің шамасы атака бұрышыны ...

                                               

Көтере алу

Көтере алу. Саудаға түскен товарды бөлектеп, біртіндеп алмай, түгел сатып алу - қазіргі тілімізде осылай қалыптасқан. Бұдан басқа жағдайда "көтере" сөзі жеке не басқа сөзбен тіркесе түсіп, дәл осыңдай мағынада қолданыла бермейді. Ерте кездерде же ...

                                               

Көтерем

Көтерем – жануарлардың әбден тұралап арықтауы. Бұл ауру, көбінесе, сиырларда, ешкіде, кейде биеде де кездеседі. К., негізінен, ауру, ұзақ уақыт ашығу, авитаминоз, түрлі заттармен уланудан пайда болады. Ауырған мал организмінде майы азайып, еті қа ...

                                               

Көтерме сауда

Көтерме сауда - тауар айналысының алғашқы сатысы; өндіруші кәсіпорындардың тауарларды, өндіріс құралдарын, ірі топтамалармен сатуын қамтитын ішкі сауданың құрамдас бөлігі; тікелей өндірісте тұтынатын немесе бөлшек саудаға түсіретін тауарлардың ір ...

                                               

Көтерме сауда бағасы

Көтерме сауда бағасы – тауар өндіретін кәсіпорынның немесе тауарды тарататын ұйымның өз өніміне қойған бағасы, ірі топтамалармен сатылатын тауардың жалпы құны. Әдетте, ірі топтама тауардың бағасы ұсақ топтама тауардың бағасынан төмен, ал бөлшек с ...

                                               

Көш, бір көш жер

Көш, бір көш жер. Қазіргі сөздігімізде - бір қонатын жер; едәуір қашықтық деп түсіндірілген. ". бір көш жерде көгілдірленіп зор жота тұр". Әрине, сырт көзге, мағынасына бой ұрсақ, қашықтық, алыстық елшемі деу жөн сияқты. Кейде бұл тіркестің "жер" ...

                                               

Көші қон қызметі

Көші қон қызметі - жәрдемақы төлеу, еңбекке орналастыру, тұрмыстық жағдай жасау және т.б. ішкі мемлекеттік және мемлекетаралық денгейде, босқындарды жайластыруға көмектесуді жүзеге асыратын кызмет.

                                               

Көші-қон

Көші-қон – адамдардың тұрғылықты мекенінен әр түрлі себептермен басқа жерге қоныс аударуы, көшіп-қонуы. Көші-қон адамдардың белгілі бір аумақтың шекарасынан асып, тұрақты немесе уақытша тұрғылықты мекенге қоныс аударуы арқылы жүзеге асады. Халықт ...

                                               

Көші-қон квотасы

Көші-қон квотасы, көші-қон үлестемесі – ата жұртқа көшіп келуші шетжұрттық қазақтардың Қазақстан үкіметі белгілеген жыл сайынғы мөлшерлі саны. Түрлі себептермен шет жерлерде 5.0 млн. этникалық қазақ тұрады. Осы диаспораның тарихи отанына қайтып о ...

                                               

Көшіп қонушылар

Көшіп қонушылар - переселяющийся) - Көшіп-қону себептеріне, оның ұзақтығы мен кеңістік шекараларына тәуелсіз түрде, кеністікте көшіп-қонуды жүзеге асыратын адамдар.

                                               

Көшек Батыр

Көшек Батыр, Көшек Қарасайұлы – жоңғарлар шапқыншылығына қарсы күрес кезіндегі қазақ қолбасшысы, батыр, Есім хан мен Жәңгір ханның сенімді серіктерінің бірі. Талас өзененің төменгі бойында туып-өскен. Тектұрмастың түбіндегі биік шоқы Көшек батырд ...

                                               

Көшек батыр көшесі

Көшек Батыр Көшесі – Тараздағы үлкен көшелердің бірі. Бұл көше Кеңес дәуірінде ‘’ "Колхозная" ’’ деп аталған. Кейін бұл көшеге Моңғол Халық Республикасымен достық белгісі ретінде моңғол революционері – Сухэ Батордың есімі берілген. 2000 жылғы 21 ...

                                               

Көшек батыр көшесі (Астана)

Көшек батыр көшесі Мирный көшесінен басталып, 3 шағын аудан көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 138.1 м. Көшек - мемлекет және қоғам қайраткері, XVIII ғасырдың 30-40 жылдарында Найман ру ын басқарған. Кей мәліметтер бойынша оның хан атағы болған. 174 ...

                                               

Көшпелі батарея (зеңбірек)

Көшпелі батарея - қорғаныста артиллерияның құрамы, орналасқан орны мен қорғаныстағы атыс жүйесі жөнінде қарсыласты шатастыру мақсатында алдын ала белгіленген бірнеше атыс позициясынан атыс жүргізу үшін бөлінген артиллериялық бәлімше. Көшпелі бата ...

                                               

Көшпелі зеңбірек

Көшпелі зеңбірек - артиллерияның қорғаныстағы құрамы, орны, атыс жүйесі туралы қарсыласты жаңылдыру мақсатында бірнеше атыс позицияларынан біртіндеп атуға арналған жеке зеңбірек. Атысты жүргізу үшін Көшпелі зеңбірек әдетте 4-5 атыс позицияларына ...

                                               

Көшпелілердің дәстүрлі әскери өнері

Көшпелілердің дәстүрлі әскери өнері – сақ, ғұн, түркі, түркі-моңғол, қазақ, т.б. халықтардың ежелден келе жатқан әскери тәсілдерінің жиынтығы. Көшпелілер қоғамындағы мифтік түсінік бойынша, хан әлем кіндігі саналып, оған бағынған ру-тайпалар оң қ ...

                                               

Көңіл (психология)

Көңіл - айналадағы ортаға, жаһанға, ғаламға, ақиқатқа, дүниеге назар салумен байланысты, олармен өзара үйлесім табуы нәтижесінде орын алатын қилы құбылысты сіңіріп-қорытатын адам жанының сырлы әлемі. К. жеке адамның аксиол. тұрғыдағы табиғатымен ...

                                               

Көңіл-күй

Көңіл күйі, көңіл-күй – адамның психикалық процестерге, барлық қызметіне, соның ішінде оқу материалын меңгеруге әсер ететін эмоционалдық жағдайы. Көңіл күйіне қарап адамдарды: шат, жайдары, көңілді, жылы жүзді, ызбарлы, ызалы, т.б. деп ажыратуға ...

                                               

Лёсс

Лёсс - шаң тозаңдарынан, саздан, құмнан тұратын, құрамында кальций карбонаты едәуір, кеуекті, ұлпа, қабатсыз, борпылдақ жыныс. Минералогиялық құрамында кварц басым болады. Лёсстің қалыңдығы әр түрлі, мәселен, Қытайда оның қалыңдығы 200 м-ге жетед ...

                                               

Ла-плата шығанағы

Ла-Плата шығанағы, - Атлант мұхитында, Оңтүстік Американың оңтүстік-шығысында. Ла-Плата шығанағы - Парана және Уругвай өзендерінің эстуарийі саналады. Ұзындығы 320 км, ені 220 км, тереңдігі 10 - 20 м. Судың толысуы жарты тәулік уақытқа созылады. ...

                                               

Лабардан

Лабардан - басын, құйрығын, қанатын кесіп тастап, кеспекке салып тұздалатын ақсерке балық. Голландия балық сатушылары осылай 10-нан 40 кг дейін және ұзындығы 1-ден 1.5 м- дейін исланд нәлімін атаған. Балықтар ірі болғандықтан оларды өндеу және са ...

                                               

Лабораториялық бақылау

Лабораториялық бақылау АҚ жүйесінде объектілердің, сыртқы ортаның радиоактивтік, химиялық және биологиялық зақымдануын және азық-түліктің, судың, жемшөптің пайдалануға жарамдылығын анықтауға арналған бақылау. Лабораториялық бақылау қорытындысы бо ...

                                               

Лава тасқыны

Лава тасқыны - вулкандық атқылау кезінде лаваның төгілу тасқыны. Лава тасқыны кратердің бір осал жерінен бұзып шығып, кейде қатты күшпен сырттағы беткейге шашырай атқылайды, жолдағы нәрсенің бәрін қиратады, кейде елді мекендерге дейін жетеді. Лав ...

                                               

Лавалық жамылғылар

Лавалық жамылғылар - жазық бедерлі жағдайда айтарлықтай ауданды қамтып, көбінесе лавалық үстірт құрайтын, көп мөлшерде атқылап төгілген лаваның таралу пішіні. Әсіресе базальттық жарықтардың төгілуіне тән.

                                               

Лавалық үстірт, жанартаулық үстірт

Лавалық үстірт, жанартаулық үстірт - лава массасының жер бетіне құйылуының нәтижесінде пайда болатын жер бедерінің пішіні. Лавада тік жарықшақтардың тым жиі болуына сәйкес оның бетінде өзен торы нашар дамыған.

                                               

Лавсан талшығы

Полимерді алу - этиленгликоль мен терефталь қышқылының поликонденсациялану реакциясы арқылы жүзеге асады. Лавсан талшығы - өте берік, жарық пен қызуға төзімді, тозбайтын материал. Ол - жақсы диэлектрик, орташа қышқылдар мен сілтілер әсеріне төзім ...

                                               

Лагер

Лагер - Башқұртстанның Салауат ауданындағы ауыл, Лагерев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 913 адамды құрады. Пошта индексі - 452497, ОКАТО коды - 80247825001.

                                               

Лагранж

Жозеф Луи Лагранж көрнекті француз математигі және механик. Динамикалық есептерді шешу үшін жалпы аналитикалық өдісін ұсынған. Бойлық иілу құбылысы зерттеуді үлкен үлес қосқан.

                                               

Лагранж қатары

Лагранж қатары - z=a+λφ теңдеуінің түбірінен тәуелді аналитикалық функцияның кішкене А параметірінің дәрежелері бойынша қатарға жіктелуі: f z = f a + ∑ n = 0 ∞ λ n d n − 1 n! d a n − 1 f ′ a ϕ n a {\displaystyle fz=fa+\sum _{n=0}^{\infty }{\frac ...

                                               

Лагуна түзілімдері

Лагуна түзілімдері. Теңіз жағалауын жиектей созылған, ашық теңізден құмды кедергілермен оқшауланған су қоймалары болып табылатын лагуналарда түзілген түзілімдер. Лагуна түзілімдері негізінен алғанда пелитті материалдардан тұрады, бірақ олардың құ ...

                                               

Лагуналар

Лагуналар - 1) теңіз бен тар бұғаз арқылы қосылып тұратын немесе теңіз тосқынынан пайда болған құрлық өңірімен бөлініп тұратын саяз табиғи су бассейні, шығанағы; 2) маржан рифтері мен материк немесе арал жағасының аралығындағы, сондай-ақ атолдард ...

                                               

Ладунни

Ладунни, батини ілімі - ғайып ілімі, сырлардың мәніне жету мағынасында қолданылады. Сопылар барлық ғылым атаулының Аллаһ тарапынан берілетіндігіне сенеді. Басқа дін, шариғат, қал ғылымдары періште, елші арқылы беріледі. Ал Ладунни ілімі, ешқандай ...

                                               

Лазуткин

Лазуткин Александр Григорьевич - ғалым, тех. ғыл. докт., проф., Қазақстан өұА-ның корр. мүшесі. Днепропетровск кен институтын бітірген. 1952 - 62 ж." Каргормаш” өндірістік бірлестігінде, 1962 - 94 ж. Қарағанды политехникалық институтында ғылыми-п ...

                                               

Лайда

Лайда - теңіздің көтерілуі кезінде су астында қалатын, ал теңіз қайтқанда құрғап түратын Ресейдің солтүстігіндегі қайраңды ойпаң жаға, теңіз жағалауларындағы ылғалды жазықтардың өңірі. Ені бірнеше км-ге дейін болады. Көбінесе шалғынды және батпақ ...

                                               

Лайлы ағыс

Лайлы ағыс - суспензиялық ағыс - жүзгіндермен қаныққан, тығыздығы жоғары болатын теңіздер мен мұхиттардың түптеріндегі гравитациялық ағыстар. Жер сілкінуінің өсерінен, қатты ағынды өзен тасқыны кезінде, су асты каньондар- дың жағалық ағыстардың т ...

                                               

Лайма (фабрикасы)

1870 жылы Рига қаласында фабриканің негізі қаланады. Негізін салушы неміс кәсіпкері Теодор Ригерт. Сондықтан да Лайма шоколад өнімдерінің ормасында кәсіпорынның қалыптасқан жылы орналасқан. Оның кәсіпорыны Ригадағы ең бірінші түрі болатын. Бұл фа ...

                                               

Лайық Әмірұлы Байділдінов

Лайық Әмірұлы Байділдінов - - философия ғылымдарының докторы, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дін философия және саясаттану факультетінің саясаттану кафедрасының профессоры. Ғалым қоғамның әлеуметтік-саяси өміріндегі субъектілік туралы әртүрлі зерттеуле ...

                                               

Лактация

Лактация, сүттену - сүт безінде сүттің түзілу, жиналу және оның мезгіл-мезгіл бөліну процесі. Сүттену кезеңі деп желінде сүт түзіліп және осы процесс тоқтағанға дейінгі аралықты атайды. Лактация кезеңі лактогенез процесінен басталып, лактопоэз пр ...

                                               

Лактометр

Лактометр, лактоденсометр сүт сапасын, оның тығыздығы бойынша анықтауға арналған, жұмыс негізі ареометрге ұксас келетін аспап немесе сүт ареометрі.

                                               

Лама-Доржы

Лама-Доржы, Эрдәни-Лама Эрдәни-Лама - жоңғар қонтайшысы, Қалден-Сереннің үлкен ұлы. Жоңғария тағы үшін тартыста Даваци мен Әмірсана онан жеңіліп, 1751 жылы орта жүз ханы Абылайға барып, бас сауғалаған. Лама-Доржы екі қашқынды қайтаруын сұрап Абыл ...

                                               

Ламанцы

Ламанцы. Шығыс славян аспаздығының екі түрлі тағамы. 1.Тәтті ламанцы. Тұщы қамырдан даярланады, оның қамырын кеспеге сияқты кеспей жаяды да, тегіс бет түрінде тұмшапеште кептіріледі. Бетті құрғақ күйінде алдын ала белгілеген сызықтар бойымен сынд ...

                                               

Ламберт заңы

Ламберт заңы - жарықты шашырататын беттің жарықтылығы барлық бағытта бірдей болатындығын өрнектейтін заңы 1760 ж. неміс ғалымы И.Ламберт тұжырымдаған. Бетке s жүргізілген перпендикулярға нормальға бұрыш  жасай бағытталған жарықтылық І пен сол ...

                                               

Ламберт мұздығы

Ламберт мұздығы - Антарктиданың шығысында орналасқан мұздық, дүние жүзіндегі ірі мұздықтардың бірі. ұзындығы 450 км, ені 30 - 120 км. Бастауын Халықаралық геофизикалық жыл аңғарынан алып, Эймери қайраңдық мұздығына ұласады. 1957 ж. австралиялық ғ ...

                                               

Лампалық вольтметр

Лампалық вольтметр - қолмен алып жүретін, коп шекті, бірден санайтын, тұрақты тоқтың электрлік кернеуін және айнымалы тоқтың электр кернеуінің тиімді мәндерін өлшейтін аспап. Лампалық вольтметр ерекшелігі сезгіш, күшейткіш және жазатын элементтер ...