ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 489




                                               

Инверсия (әдебиет)

Инверсия – сөздердің әдеттегі грамматикалық түзілу тәртібінен тыс, орындарын ауыстырып өзгеше тіркестер құратын фигураның бір түрі. Поэзияда да, прозада да қолданылады. Мысалы," Сен құрметте оны. Түсіндің бе, қарағым. Ол ақшаға сатқан жоқ, Тізеде ...

                                               

Инверсиялық бедер

Инверсиялық бедер - пішіндері геологиялық құрылымдарға қарама- қарсы болатын эрозиялық-денудациялық бедер.

                                               

Инвертті қант

Инвертті қант - инвертті қант сахароза ыдырағанда пайда болатын глюкоза мен фруктозаның қоспасы. Суға ерігенде олар сахарозамен бірге құрғақ заттары көп қаныққан ерітінді береді. Осы қоспа аса қанықкан кезде кристалға айналмайды. Инвертті ерітінд ...

                                               

Инверттік эмульсия

Инверттік эмульсия - дисперсиялық ортасы мұнайдан, дизель отынынан, мазуттан т.б., ал дисперсиялық фазасы натрий, кальций, магний хлоридтерінің ерітінділерінен тұратын бұрғылау ерітіндісі. Жоғарғы температуралы және борпылдақ таужыныстарды бұрғыл ...

                                               

Инвеститура

ИНВЕРСИЯ - логикада берілген шартты пікірді жаңадан шартты пікір өтіп қайта құру; мұнда бастапқы пікірдің теріске шығарылатын негізі мен салдары теріске шығаратың пікірмен ауыстырылады; И. жасау нәтижесінде алынған пікірді осы пікірдіц И-сы дейді ...

                                               

Инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау әдістері

Инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау әдістері – инвестициялық жобалардың пайдалылығы мен өтелімділігі перспективасын бағалау мақсатымен капиталдың ұзақ мерзімді жұмсалымының тиімділігін анықтау тәсілдері. Жобаларды бағалау үшін қолданылат ...

                                               

Инвестициялық құнды қағаздар

Инвестициялық құнды қағаздар – ұсынушыға арналған құнды қағаз түрі, яки инвестициялау құралы ретінде айналыста жүрген және иесінің кәсіпорында немесе мүлікте үлесі бар екенін дәлелдейтін атаулы құнды қағаз. Құнды қағазды инвестициялық құнды қағаз ...

                                               

Ингалятор аппараты

ИНГАЛЯТОР АППАРАТЫ - ингаляция жасауға қолданылатын мед. құрал. Мұны грек. ғалымы Гиппократ ойлап тапқан. Ол И. а-мен тыныс алу жолдарының неше түрлі ауруларын емдеген. И. а-ның құрылысык Салес-Жирон, орыс ғалымы Я. М.Копплов жетілдірген. Қазір с ...

                                               

Ингибитор

Ингибитор - тамақ өнімдерін дайындаған кезде әр түрлі бактериялардың дамуын алдын алатын немесе тежейтін химиялық заттардың жинақтық аталуы, соның әсерінен стандартты сапалы өнім алынады. Ингибиторлар әр түрлі сусындар мен шырындар өндірісінде қо ...

                                               

Ингибиторлар

Ингибиторлар – зиянды химиялық реакцияларды, тірі организмдегі ферменттер активтігін, өсімдіктердің өсуін тежейтін табиғи және синтетикалық заттар. Тежелу – активті орталықтары центрлері немесе активті бөлшектері бар катализдік және тізбекті реак ...

                                               

Ингрессиялық жағалар

Ингрессиялық жағалар - ингрессияның нәтижесінде түзілген, жаға сызықтары тілімденген теңіздер мен көлдердің жағалары. Ингрессиялық жағаларды аралдық жағалар эолдық, лимандық жағалар флювийлік, фьордтық, шхерлік гляциальды генезис, далмациялық жағ ...

                                               

Индекс (IT)

Индекс ; index) - 1) сілтеме көрсеткіш - қарастырылып отырған саланың негізгі мәліметтерінің орналасуын көрсететін түйінді сөздер жиыны; 2) объектінің жазылған орнын көрсететін индекс; құрылымдары күрделі түрде құрастырылған мәліметтерді іздеп та ...

                                               

Индекстік сөз

Индекстік сөз - 1) орындалатын команданы өзгертуге пайдаланылатын сөз немесе оның бөлігі - өзгерткіш; 2) жиым элементі ұқсастыруға пайдаланылатын айнымалы.

                                               

Индекстік файл

Индекстік файл - мәліметтер базасының бір немесе бірнеше өрістерінің мәндері бойынша реттелген нұсқағыштар тізімі, ол тізім мәліметтер базасының жазбасында болады. Нұсқағыштар ретінде логикалық немесе физикалық адрестер пайдаланылады.

                                               

Индекстік ұйымдастыру

Индекстік ұйымдастыру - мәліметтерді ұйымдастыру тәсілі; мәліметтердің компьютер жадында орналасуы индекстер жүйесінің көмегімен анықталады.

                                               

Индекстеу (IT)

Индекстеу - 1) индексті қалыптастыру; индекстерді тағайындайтын процесс; 2) құжаттар мен сұратулардың мазмұнын ақпараттық-іздестіру тілі терминдерінде сипаттау процесі; құжаттарға оның мағыналық мазмұнын қамтитын түйінді сөздер жинағын тағайындау ...

                                               

Индерборит

Индерборит, метагидроборацит – бораттар класының минералы. Индерборит алғаш рет Атырау облысындағы Индер кенінен табылған. Химиялық формуласы MgCaB6O11 11H2O. Моноклиндік сингонияда кристалданады. Түссіз минерал. Қаттылығы 2.5 – 3, меншікті салма ...

                                               

Индерит

Индерит - бораттар класына жататын минерал. Химиялық формуласы: Mg5 Сингониясы - моноклиндік, кристалдары ине, призма, тақта тәрізді, агегаттары бүйрек тәрізді, конкрециялар. Түссіз, жылтырлығы - шыныдай, қаттылығы - 3, жіктілігі жетілген, меншік ...

                                               

Индетерминизм

Индетерминизм - жалпы заңдылыктар мен қоғам мен табиғаттағы кұбылыстардың себептік байланыстылығын жокка шыгаратын философиялык теория. Индетерминизм адамның сырткы факторлардың, себептердің ыкпалынсыз зрекет ете алатын мүмкіндігіне сенеді. Психо ...

                                               

Индивидуалды этика

Индивидуалды этика - қоғамдық этикадан бөлек, тек индивидке қатысы бар этика бөлігі. Индивидуалды этика топты, қоғамдастықты өзінің индивидуалдығы мен адамгершілігін сыртқы әлеуметтік тәуелділіктерге қарамастан бекітуге үйренген адам табиғаты қат ...

                                               

Индивидуализм

Индивидуализм - жеке адамның, өмірін тұтас қоғамның өмірінен маңыздырақ деп білетін ойдың бағыты. Этикалық-саяси индивидуализм қоғамды және мемлекетті жеке адамдарды мақсатқа жеткізетін көмекші құрал деп біледі.

                                               

Индикатор

Индикатор - құрылғының қалып-күйінің немесе есептеуіш жүйенің жұмыс процесі кезіндегі мәліметтердің өзгерісін немесе жеке программаның орындалуын қамтып көрсететін мәліметтер элементі. Индикатор дегеніміз-әртүрлі ортада өзінің түсін өзгертетін за ...

                                               

Индикаторлар

Индикаторлар - белгілі бір геологиялық, топырақтық, гидрологиялық, климаттық жағдайларға тән әр-текті табиғи объектілер. Көптеген индикаторлар нақты қарекетте қолданылады мыс., кейбір өсімдік индикаторлары бойынша грунт суларының жаты тереңдігі м ...

                                               

Индикатрисаның дөңгелек қимасы

Индикатрисаның дөңгелек қимасы - радиусы nm векторына тең қима. Орта сингониялар кристалдарында индикатрисаның дөңгелек қимасы біреу, төмен сингонияларда екеу. Дөңгелек қимаға перпендикуляр кристалдың оптикалық осі болады. Индикатрисаның дөңгелек ...

                                               

Индикациялық карталар

Индикациялық карталар - тікелей зерттеуге болмайтын немесе тікелей зерттеуге қиын, бірақ индикатор-құбылыстармен өзара тығыз байланысты баска құбылыстарға болжам жасау үшін маңызды географиялық индикатор-құбылыстарды бейнелейтін карталар. Мысалы, ...

                                               

Индология

Индология - Оңтүстік Азия халықтарының мәдени тарихын негізінен жазба ескерткіштерге сүйене отырып зерттейтін тарихи-филологиялық пәндердің жиынтығы. Казіргі кезде Индология термині кен көлемде елтану мағынасында қолданылады. Тілдік тұрғыдан Индо ...

                                               

Индуктивті өлшеуіш

Индуктивті өлшеуіш - параметрлері жинақталған контурдың, трансформаторлар пен дроссельдердің және индуктивтік катушкалар оралымдарының индуктивтілігін өлшеуге арналған аспап. Индуктивті өлшеуіш жұмыс істеу принципі өлшеу әдісіне байланысты. "Воль ...

                                               

Индукция

Индукция – тұрақты магнитті өрісте қозғалғанда немесе айналасындағы магнитті өрістің өзгеруі кезінде өткізгіштің бойындағы электр қозғаушы күштің қозуы. Тамақ өнімдерінің құрамындағы судың әсерінен оларды осындай жолмен қыздыруға болады. Индукция ...

                                               

Индукция әдісі

Индукция әдісі - жер қыртысының өткізгіш өңірлерінде айнымалы электр тогының жерлендірілмеген контурларымен электрмагниттік өріс жасалатын электрбарлау әдісі. Осы екінші реттік токтардың магниттік өрістерін зерттеу темір кендерін және жақсы өткіз ...

                                               

Индукциялық каротаж

Индукциялық каротаж - Таужыныстардың көріністі меншікті электрөткізгіштігін индукцияланған ток көмегімен өлшеуге негізделген электрлік каротаж әдістерінің бірі. Индукциялық каротаж зондысы қарапайым түрінде генераторлық және өлшеу катушкаларынан ...

                                               

Индустриалдық қоғамнан кейінгі педагогика

Индустриалдық қоғамнан кейінгі педагогика - ақпараттық коғамды жаңа өмір сүру және даму шарттарында қалыптасатын педагогика, мұнда барлық әлеуметтік құбылыстардың өлшемі, қоғамдық біртұтастылықтың өндірісі және кайта өндірілуінің негізгі шарты ад ...

                                               

Ине мұз

Ине мұз - топырақтың өте ылғалды телімдері мен кеуек тау жыныстарына температураның біртіндеп қатты суынуының осерінен тік бағытта өсіп шығатын ұзынша мұз инелері.

                                               

Инелі кекек

Инелі кекіре – бұршақтар тұқымдасы, кекіре туысына жататын бұташық. Қазақстанда Алтай таулары және Тарбағатай жотасында кездеседі. Таудың тастақты беткейлерінде өседі. Биіктігі 15 см-дей, тығыз, тікенекті, пішіні жастық тәрізді шым түзеді. Жапыра ...

                                               

Инемді тап

"Инемді тап" - ойынына керегі бір ине. Ойын отырып ойналады. Ойынға қатынасушыларға шек қойылмайды. Бірақ олар кезектесіп екі-екіден ойнайды да, қалғандары көбінесе көрермен ретінде қатынасады. Бұған қатынасатын екі адамның бірі ойынның сырын біл ...

                                               

Инерция

Инерция, материялық денелердің механикадағы Ньютонның 1-және 2-заңдарында көрініс табатын қасиеті. Денеге сыртқы әсерлер болмаған кезде немесе олар теңгерілген кезде, инерция дененің инерциялық санақ жүйесі деп аталатын жүйеге қатысты өзінің қозғ ...

                                               

Инерция күші

Инерция күші - векторлық шама, модулі материалдық нүктенің массасы мен осы нүктенің үдеуінің көбейтіндісіне тең, бағыты үдеуіне қарама-қарсы бағытталған күш. 1. Инерциалды жүйеге карағанда инерциалды емес санақ жүйесінің қозғалысымен шартталған Н ...

                                               

Инерция орталығы

Инерция орталығы - инерциалды емес санақ жүйесінің инерциалдыға қатысты үдемелі ілгерілемелі қозғалысы кезіндегі механикалық жүйеге әсер етуші инерцияның тең әсерлі барлық күштерінің түсу нүктесі; масса орталығымен сәйкес келеді.

                                               

Инерция радиусы

Инерция радиусы –– көмегімен берілген оське қатысты дене инерция моменті дене массасының осы шама квадратына көбейтіндісімен өрнектелетін ұзындық өлшемді шама. I = r 2 m. {\displaystyle I=r^{2}m.}

                                               

Инерция эллипсі және оның қасиеттері

Инерция эллипсі және оның қасиеттері. Жарты өс үшін фигураның инерция радиусын алып, координаттар өстерінде эллипс саламыз. ОХ өсінің бойында i x = ξ y A ; {\displaystyle i_{x}={\sqrt {\frac {\xi _{y}}{A}}};} радиус, ал ОУ өсіне сәйкес i x = ξ x ...

                                               

Инерциялық басқару

Инерциялық басқару - баллистикалық ракетада қолданылатын басқару жүйесі. Ракетаның бөгде ақпараттарды қабылдамай нысананы аңдуына мүмкіндік жасай отырып, жылдамдатуды өлшеу жолымен берілген траекториядан ауытқуын айқындайды және дәлдейді.

                                               

Инженерлік ахуал

Инженерлік ахуал - әскерлердің ұрыс міндеттерін және ұрыс қимылдарын инженерлік камтамасыз ету міндеттерін орындауға әсер ететін факторлар мен жағдайлар. Инженерлік ахуалға инженерлік өскерлердің құрамы, топтастығы мен мүмкіндіктері, қолданылатын ...

                                               

Инженерлік гидрология

Инженерлік гидрология - гидротехникалық құрылыстардың инженерлік жобаларын жасау үшін әр түрлі гидрологиялық сипаттамаларды, атап айтқанда, өзен ағынының сипаттамаларын зерттейтін және есептеу әдісін қолданатын құрлық гидрологиясының бір бөлімі.

                                               

Инженерлік гляциология

Инженерлік гляциология адамның іс-қимылында пайдалануға және нивалдық-гляциалдық процестердің зиянды әсерімен күресуге пайдалы ұстанымдарды, әдістерді және қаржыларды іздестірумен айналысатын гляциологияның саласы. Ол жалпы гляциология, кешенді т ...

                                               

Инженерлік дайындық

Инженерлік дайындық - әскер түрлері мен арнайы әскерлердің белімшелерінің, бөлімдер мен құрамаларының жеке құрамын соғыс қимылдарын қамтамасыз ететін инженерлік міндеттер мен шараларды орындауға үйрету. Инженерлік дайындық - барлық әскер түрлері ...

                                               

Инженерлік жұмыстар

Инженерлік жұмыстар - инженерлік бөлімдер жергілікті жерді қорғаныс үшін жабдықтау кезінде, өткелдер құрылысын тұрғызуда орындайтын және басқа да, негізінен, арнайы дайындықты, білім мен дағдыны талап ететін жұмыстар. Инженерлік жұмыстардың кезек ...

                                               

Инженерлік мина

Инженерлік мина - қарсыластың адам күші мен ұрыс техникасын шығынға ұшырату мақсатында миналық-жарылғыш бөгеттер жасауға, жолдар мен әр түрлі құрылыстарды бұзуға, қарсыластың маневрі мен қозғалысын қиындатуға арналған инженерлік құрылғы. Ол жарыл ...

                                               

Инженерлік мүлік

Инженерлік мүлік - инженерлік қару-жарақ, инженерлік техника, фортификациялық құрылыстар, өндірісте жасалған конструкциялар, тасалану, бұркеніш жабдықтары, бекініс орындарын қазуға қолданылатын құраддар, шығыс және табельдік қосымша құралдар, инж ...

                                               

Инженерлік оқ-дәрілер

Инженерлік ок-дәрілер - инженерлік миналар, қопару зарядтары, минасыздандыру зарядтары және жарылғыш құралдары от жүргізу бауы, тұтандыру бауы, капсуль-тұтандырғыш, өртегіш түтік, жандырғыш, электртұтандырғыш және т.б.

                                               

Инженерлік полигон

Инженерлік полигон - әр түрлі инженерлік құралдар, жұмысты механикаландыру машиналары, сал қайық және басқа да өткелдік құралдарды сынақтан өткізу жүргізілетін, сондай-ақ инженерлік әскерлерді қорғаныс құрылыстары мен бөгеттерді тұрғызу әдістерін ...

                                               

Инженерлік қамтамасыз ету

Инженерлік қамтамасыз ету - зақымдану ошағында жеке құрамды, халықты қорғау және эвакуациялау шараларын жүргізу. Бұл міндеттерді АҚ бастығының шешімі бойынша арнайы құрылған инженерлік-техникалық жасақтар орындайды. Инженерлік қамтамасыз етуге мы ...