ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 459




                                               

Жарықшақты инженерлік мина

Жарықшақты инженерлік мина - қарсыластын адам күшін жарықшақпен жоятын жаяу әскерге қарсы мина. Айналмалы немесе бағытты жою минасы болып бөлінеді. Мина салмағы 0.45 - 4.5 кг, заряд салмағы - 20 - 680 г. Ауада 0.5 - 1.5 м биіктікте жарылатын секі ...

                                               

Жарықшақты снаряд

Жарықшақты снаряд - негізгі максаттағы артиллериялық снаряд. Оның жарылысы кезінде нысана корпустың жарыкшақтары жоне жарылыстың өнімдері, сондай-ақ соққы толқынымен жойылады. Ол қарсыластың әскери техникасы мен ашық жерде немесе жеңіл тасалар ар ...

                                               

Жарықшақты снарядтар мен миналар

Жарықшақты снарядтар мен миналар - негізінен қарсыластың ашық жердегі адам күшін жарылған снарядтын жарықшақтарымен жоюға арналған артиллериялық снарядтар мен миналар. Олардың сыртқы қабығы калың болады және мұндай қабықты бөлшектеу үшін және қир ...

                                               

Жарықшақты фугасты авиациялық бомба

Жарықшақты фугасты авиациялық бомба - ашық, сауытталмаған немесе нашар сауытталған нысаналарды жарықшақтармен, сондай-ақ фугасты әрекеттермен жоятын бомба түрі. Калибрі 100-250 кг. Жарықшақты фугасты авиациялық бомба тез әрекетті немесе түйіспейт ...

                                               

Жарықшақты фугасты снаряд

Жарықшақты фугасты снаряд - қарсыластың адам күшін және әскери техникасын жоюға, оның далалық қорғаныс құрылыстарын бұзуға, бөгеттерде және миналы алаңдарда өтпелер жасауға және басқа да міндеттерді орындауға арналған негізгі артиллериялық снаряд ...

                                               

Жарықшақты-ұралы жинауыштар

Өз болмысында ұра тіпті жинауыштарға тән ұралылықпен және микрожарықшақтықпен қатар ұсақтүйірлі ұралы доломиттердегі және әр түрлі дәрежеде долмиттенген біршама тығыз әксаздар мен әктастардағы микрожарыктар да үлкен рөл атқаратын жинауыштар.

                                               

Жарықшақтылық (таужыныстардың)

тау жынысытардың әр түрлі жарықтармен және жарықшақтармен бөлшектену дәрежесі, яғни олардың жарықтармен тілгілену сипаты. Бұл сипат жинауыштық қабілеті нашар тау жынысытардық құрғату жолдарын жақсарта түседі, сөйтіп біршама тығыз тау жынысытардың ...

                                               

Жарықшақтылық коэффициенті

Жарықшақтылық коэффициенті. Тау жынысындағы жарықтар мен жарықшақтар көлемінің соларды кіріктіретін тау жынысы көлеміне қатынасы немесе тау жынысы тастілімі бетіндегі жарықшақтар ауданының сол тастілім ауданына қатынасы.

                                               

Жарықшақтық су

Жарықшақтық су - әр түрлі қатты таужыныстардың моруынан пайда болатын жарықшақтарында қалыптасатын жер асты суы.

                                               

Жарықшақтық-желілік су

Жарықшақтық-желілік су - күшті өзгерістерге ұшыраған және қатпарланған магмалық, метаморфтық және басқа да жарықшақты таужыныстардың ішінде жататын су; ірі тектоникалық жарықтарда және олардың маңындағы жарықшақты белдемдерде қалыптасатын желілік ...

                                               

Жарғақ

Жарғақ - құлын, тай, лақ, бөкен терісінен түгін сыртына қаратып тіккен сырт киім. Жарғақ жасау үшін алдымен теріні илейді, жақсылап сүргілеп, уқалап жұмсартады да, томар бояу, рауғаштың түбірі, еменнің қабығы тәрізді заттармен жуып кептіреді. Ерм ...

                                               

Жарғақ су

Жарғақ су - таужыныстардың ішкі қуыстарындағы су буының қоюлануынан пайда болатын, немесе олардағы тамшылы сұйык су ағып кеткеннен кейін түйірлердің сыртына жабысып, жұқа қабық түзетін су. Мүндай су таужыныстардың ұсак бөлшектеріне молекулалық кү ...

                                               

Жарғы

Жарғы - 1) заңды тұлғалардың қызметін реттейтін нормативтік құжат. Заңды тұлғалардың Жарғысын құрылтайшы белгілейді. Белгіленген Жарғы міндетті түрде Әділет министірінің тиісті басқармаларында тіркеліп, заңды тұлғаның қызмет істеуіне рұқсат етілг ...

                                               

Жарғылық құжаттар

Жарғылық құжаттар - әскери қызметшілердің оқу-тәрбие ісін, тіршілік-түрмысын, әскердің жауынгерлік және саяси даярлығын, әскери әрекеттерге кіріспе және негізгі дайындықтарын белгілейтін ережелер мен нормалар жиынтығы. Оларға жарғы, жарлыктар, нұ ...

                                               

Жарғыш

Жарғыш - оқ-дәріні әрекетке келтіру үшін қолданылатын құрылым. Жарғыштар: әрекет ету принципі бойынша, оқ-дәріде орналасуы бойынша басқа белгілеріне қарап сараланады. орнатылуы бойынша, Жарғыштың қауіпсіздігі, нақты айтқанда, оның алдын ала жарыл ...

                                               

Жарқабақ

Жарқабақ - үстірт, суқойма және өзен аңғары мен террасасы тік беткейінің өзінің жоғары жатқан көлбеу немесе жазық бөлігінен төменгі жатқан тіктеу бөлігін ажыратып тұратын қыры, қабағы.

                                               

Жарқылдың сәуле шығаруы

Жарқылдың сәуле шығаруы - ядролык жарылыстың зақымдаушы факторы. Ол инфракүлгін, инфракызыл және көрінетін сәулелерден тұрады. Сәуле жарғышы пайда болғаннан кейінгі секундтың алғашқы үлесінде температура миллиондаған градуска жетеді және ультракү ...

                                               

Жарқын

Жарқын - Маңғыстау облысындағы мұнай іздестіру және барлау жұмыстарын жүзеге асыру үшін құрылған мемлекеттік холдинг компаниясы. 1995 ж. "Маңғыстаумұнайгаз барлау" өндірістік геология бірлестігі мен Құрық акционерлік қоғамы негізінде ұйымдастырыл ...

                                               

Жас аңғар

Жас аңғар - морфологиялық дамуының алғашқы сатысында тұрған, өзі тар, беткейлері тік, бойлық кескіні тегістелмеген, жайылмасы мен террасалары болмайтын аңғар; мұндай өзеннің "аңғар" және "арна" деген ұғымдары бір-біріне сәйкес келеді.

                                               

Жас гвардия

Жас гвардия - Іле Алатауындағы Кіші Алматы сілемінің оңтүстік бөлігіндегі шың. Үлкен Алматы және Талғар өзені алабын бөліп тұрады. Биіктігі 4395 м. Пирамида тәрізді. Шыңның солтүстік батыс беткейінде Тимофеев, шығыс беткейінде Жас Гвардия мұздықт ...

                                               

Жас грамматизм

Жас грамматизм - 19 ғасырда 70 жылдарында Германияда салыстырмалы-тарихи тіл біліміне қарсы пайда болған Еуропа тіл біліміндегі бағыт. Оның басты өкілдері А. Лескин, Г. Остроф, К. Бругман, Б. Дельбрюк, Г. Пауль Лейпциг мектебінен, И. Шмидт, В. Щу ...

                                               

Жас пионерлер көшесі (Алматы)

Жас пионерлер көшесі. Көшеге кеңестік кезеңдегі оқушылар ұйымының атауы берілген. "Жас пионерлер" деп Кеңес дәуірінде В.И.Ленин атындағы Бүкілодақтық балалар ұйымының мүшелері аталған. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Кешенін узындығы - 1020 метр.

                                               

Жас пирамидасы

Жас пирамидасы, жастық-жыныстық пирамидалар - әр аумақтық-әкімшілік бөліністер бойынша адамдарының жасы мен жынысы бойынша бөлінуін көрсететін график. Арнайы жүргізілтен халық санағы деректерінің негізінде жасалады.

                                               

Жас платформа

Жас платформа - қатпарлы, палеозойлық немесе мезозойлық платформа. Екінші сөзбен айтқанда, жас платформа дегеніміз каледондық, герциндік және мезозойлық қатпарлы алқаптар орнында қалыптасқан платформа. Ақырғы қатпарлық көнелігі тұрғысынан эпипале ...

                                               

Жас түріктер

Жас түріктер - Түркияда 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың бас кезіндегі ұлт-азаттық қозғалысына қатысушылар. Олардың қатарын, негізінен," Бірлік және прогресс” ұйымының мүшелері құрады. Олар елдегі сұлтандық билікті конституциялық билікпен ауыстыр ...

                                               

Жас тұлпар

Бұл Ұлы істің Ұлы мемлекеттің астанасы Мəскеуде, онда оқып жүрген қазақ жастарының ұйымдастыруымен өмірге келуі заңды құбылыс деуге болады. Өйткені бұл қалада өмір сүретін адамдарға соның ішінде студенттерге де алыстағы, жақындағы тіршіліктің қар ...

                                               

Жас Қаныш (кітап)

Жас Қаныш - 1999 жылы Алматы қаласындағы "Қазақстан" баспасынан қазақ тілінде жарық көрген кітап. Көлемі 10.7 баспа табақ. Авторы – академик - ғалым, жазушы Е.Букетов. Деректі хикаят 2 тараудан тұрады. Онда академик Қаныш Сәтбаевтың жастық шағы, ...

                                               

Жас өспірім

Жас өспірім - адамның 10 мен 15 жас аралығындағы шағы. Жасөспірім кезеңінде адамда жан қуатының сапалық жаңа құрылымдары қалыптасады. Бұл кезде жасөспірім дербестікке, әсерге берілгіштікке салынып, қимыл-қозғалысқа құштар келеді." Өзім білемге” с ...

                                               

Жасампаз элементтер

Жасампаз элементтер - кеннің құрамына кіретін, одан алынған өнімнің сапасын мейлінше жақсартатын элементтер, қара метталургияда мұндай Жасампаз элементтер - никель, кобальт, хром және ванадий.

                                               

Жасанды бұлттар

Жасанды бұлттар - адамның қарекеті нәтижесінде пайда болатын бұлттар. Мысалы, ұшақтың түтіндерінен, үлкен қалалардың үстіңде ауаның жылынуынан пайда болатын түтінді будақ бұлттар. Жасанды бұлттарға орман өрттерінің және жанартауларяың үстінде пай ...

                                               

Жасанды жауын-шашындар

Жасанды жауын-шашындар - коллоидті тұрақты бұлттарды коллоидті тұрақсыз бұлттарға ауыстыру мақсатында техникалық шаралар жүргізу нәтижесінде жауатын жауын-шашын.

                                               

Жасанды жөтел

Жасанды жөтел - аурудың тыныс жолдарында ауаның қысқа мерзімдік тітіркенуін жасайтын арнайы аппарат көмегімен тыныс жолдарындағы бар пэрсені эвакуациялау тәсілі Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

                                               

Жасанды каучук

Жасанды каучук - вулкандау арқылы резеңкеге айналдыруға болатын жасанды полимерлер. Жасанды каучук эластомердің негізгі массасын құрайды. Жасанды каучукты ең алғаш 1879 жылы француз химигі Г.Бушард 1842 - 1918 изопренді табиғи каучукты құрғақ айд ...

                                               

Жасанды климат

Жасанды климат - арнайы тапсырыс бойынша ауаны жылыту, суыту, жасанды ауа қозғалыстары мен радиацияның жасанды кездерін құру және тағы басқа арқылы жабық үй-жайда жасанды ауа түзу.

                                               

Жасанды көлтабан

Жасанды көлтабан – көктемде еріген қар суын немесе тасыған өзен суын жинау үшін аумақтың ыңғайлы телімін үйілген топырақ жалымен шектеу жолымен жасалған алаң. Қазақстанның қуаңшылық жағдайында топырақты көктемде бір рет ылғалдандыру үшін пайдалан ...

                                               

Жасанды серіктердің қозғалысы

Жасанды серіктердің қозғалысы - Бүгінгі таңда бірнеше мыңдаған жасанды серіктер Жерді айналуда. Зымырандардың көмегімен белгілі бір орбитаға шығарылған серіктер сол алған жылдамдығы есебінен орбиталар бойымен қозғалады. Жасанды серіктердің қозғал ...

                                               

Жасанды тілдер

Жасанды тілдер - қолдан халықаралық қарым-қатынас құралын жасау әрекетінің нәтижелері. Жасанды тілдер жасау 17 ғасырда латын тілінің халықаралық маңызы бәсеңдеуіне байланысты, әлем халықтарының қарым- қатынасын жеңілдету мақсатынан туды. Жасанды ...

                                               

Жасанды тістер

Жасанды тістер. Медицина ғылымының ерте заманғы жаңалықтарының бірі екендігін археологиялық қазба жұмыстарынан білеміз. Алғашқы жасанды тістер ағаштың кейбір қатты түрлерінен, өгіз, піл сүйектерінен жасалған. Осы күнгі ең әдемі де берік материал ...

                                               

Жасанды элементтер

Жасанды элементтер - ядролық реакциялар нәтижесінде алынатын химиялық элементтер. Жасанды элементтер табиғатта кездеспейді, оларды жасанды жолмен алады. Мысалы, молибденді дейтронмен атқылағанда технеций, актинийдің ыдырауынан франций, висмутты а ...

                                               

Жасауыл

Жасауыл - 1) ортағасырлық түркі мемлекеттеріндегі әскербасының қасындағы шабарманы. Ол жорық кезінде әскерді қару-жарақпен, азық-түлікпен, мініс аттарымен қамтамасыз ету, тексеру, бақылау істерімен шұғылданған. Қала қорғанының қақпасын мезгіл-мез ...

                                               

Жасақ

Жасақ - 1) тайпа көсемінің, ханның, кінәздің, королдің төңірегінде топтасқан жауынгерлердің жалпы атауы. Алғашқы мемлекеттік бірлестіктер пайда болған кезеңнен бастап әр түрлі аймақтарда осындай жауынгерлер тобы құрала бастаған. Жасақ мүшелері үз ...

                                               

Жасақшы

ЖАСАҚШЫ - жасақ құрамындағы жауынгер. Ежелгі түркі мемлекеттерінде басқа елге жорық жасар алдында астында аты, қолында қаруы бар ер жігіт жасаққа қатысуға ерікті болған. Бірақ жасақ заңы бойынша ол қашан жаудан олжа түсіргенше санда бар, санатта ...

                                               

Жастарға айтар сөз (жинақ)

Жастарға айтар сөз - Алматыдағы "Қазақстан" баспасынан 1966 жылы орыс тілінде жарық көрген жинақ. Құрастырушы - В.К.Ермаченков. 5 тараудан тұрады. Бұл еңбекте аға буынның ерлік істері, еңбек жолдары айтыла келіп, олардың жастарға берер тәлім-тәрб ...

                                               

Жастықағаш

Жастық ағаш - жер төсекте жатқан адамның басын биіктету үшін жастықтың астына қоюға ыңғайлап жасалған тиянақ ағаш. Жастық ағаш - кәдімгі ағаш төсектің сыңар басы жоғарғы басы. Оның екі аяғы, жастықты жерге түсірмей тіреп тұратын тақтай кермесі жә ...

                                               

Жасыбай көшесі (Алматы)

Жасыбай көшесі. Көшеге ХVIII ғасырда өмір сүрген атақты батыр Жасыбайдың есімі берілген. Жасыбай Орта жүз құрамындағы арғын тайпасының бәсентин руынан шыққан. Халық арасында сақталған бір аңызда Ер Жасыбайдың жоңғар шапқыншылығына қарсы ұрыста жа ...

                                               

Жасыл дақылдар

Жасыл дақылдар - жапырағы, жапырақ сағағы және сабақтары тағамға пайдаланылатын өсімдіктер. Жасыл дақылдарға пияз, салат, саумалдық, аскөк, рауғаш, қымыздық, ақжелкек, балдыркөк, хош иісті насыбайгүл, т.б. жатады. Олардың құрамында көп мөлшерде д ...

                                               

Жасыл көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы 5-Кирпичный завод көшесі. Жасыл көшесі Ойыл, Айнатас көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 172 м. Жасыл - заттың түсіне байланысты қолданылатын сөз. Сонымен қатар көк шөп, ағаштар мол өсіп тұрған жерлерді де "Жасыл" деп атайды.

                                               

Жасынтастар

Жасынтастар - планетааралық кеңістіктен Жерге мезгіл-мезгіл құлап тұратын денелер атауы. Химиялық құрамы тұрғысынан Жасынтастар темірлі, тастемірлі, тасты және шынытектес болып төрт түрге бөлінеді; Зерттелген Жасынтастардың жартысына жуығы хондри ...

                                               

Жасыру

Жасыру - әскерлердің орналасуы мен кызметін, сондай-ақ әр түрлі объектілерді білдіріп қоятын белгілерді жою не бәсеңдету; бүркеніш тәсілі. Оған бүркеніш ережелерін және әскерлерді жасырын басқару талаптарын сақтау, жеке құрамның қырағылығы, әскер ...

                                               

Жасырын категориялар

Жасырын категориялар-криптотиптер, нақты морфологиялық көрініс таппаған, әйтсе де сөйлемдік кұрылым мен оны түсіну үшін қажет болып табылатын сөздердің немесе сөз тіркестерінің семантикалық және синтаксистік белгілері. Жасырын категориялар қатары ...