ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 446




                                               

Ерте орта ғасырлардағы Қазақстан

Қазақстан аумағындағы ерте орта ғасырдағы мемлекеттер VI ғасырдың басында бүгінгі қазақ жерінде аса күрделі бетбұрыстар болған. Алтай-Сібір, Моңғолия жерінде түрік тайпаларының үстем тап өкілдері бірігіп, әскер күшіне сүйенген Түрік қағанаты атты ...

                                               

Ерте ортағасырдағы феодалдар

Феодалдық құрылыстың тағы бір ерекшелігі -феодалдар атақ-лауазымы бойынша бірнеше сатыға бөлінді. Ол бөліну тарихта феодалдық саты деп аталды. Ең жоғарғы баспалдақта басты феодал - королъ тұрды. Ол жоғарғы сот және әскердің қолбасшысы міндеттерін ...

                                               

Ерте темір дәуір обасы

Ерте темір дәуір обасы - Қожатоғай ауылынан оңтүстік-шығыста 15 км жерде, үлкен жотаның үстінде. Обалар саны 12. Олар оңтүстік-тен солт ке карай тізбектеле орналаскан. Оңт-тегі екі оба топырақтан үйілсе, қалған обалар таспен үйіліп тұрғызылған. Б ...

                                               

Ерғали Аязбайұлы

Ерғали Аязбайұлы - әнші, ақын, Казталов өңірінде Кеңес өкіметін орнатуға қатысқандардың бірі. Тегі - алаша руынан шыққан. Патша заманында "барымташы", кеңес билігі түсында "банды" атанып, қуғынға ұшырағанымен жергілікгі халық оны батыр ретінде ар ...

                                               

Есіл көшесі (Алматы)

Есіл көшесі. Көшеге Қазақстанның Ақмола облысындағы Есіл қаласының атауы берілген. Көше Медеу ауданында, Болашақ көшесі мен Жиренше көшелерінің аралығында орналасқан. Хан Тәңірі, Кереку көшелерін қиып өтеді. Кешенін ұзындығы - 900 метр.

                                               

Есіл қысқа көшесі (Астана)

Есіл қысқа көшесі Астрахан қысқа көшесінен басталып, Ж.Тәшенов көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 256.4 м. Есіл - Ертіс өзенінің сол жақ саласы. Қазақстанның Қарағанды, Ақмола, Солтүстік Қазақстан облыстары және Ресейдің Түмен, Омбы облыстары жеріне ...

                                               

Есім

Басқа мағыналар үшін Есім деген бетті қараңыз. Есім, ат - адамға туған кезінде берілетін дербес атау. Арнаулы заң талаптарына сәйкес әр азамат өз атынан құқылар мен міндеттер иеленіп, әрекет етуге тиіс. Кей реттерде лақап бүркеншік атты пайдалану ...

                                               

Есім баяндауыш

Есім баяндауыш - есім сөздерден жасалған баяндауыш. Қазақ тілінде есім сөздердің қайсысы болса да, баяндауыш қызметінде жұмсала береді, оған орыс тіліндегі сияқты көмекші етістіктің дәнекерлігі шарт емес. Баяндауыш қызметіндегі 1, 2-жақтық есімде ...

                                               

Есім кластары

Есім кластары - зат есімнің лексика-грамматикалық категориясы. Е. қараңыз сөйлем құрылымында семантикалық белгілеріне сәйкес әр түрлі топтарға жіктеледі, лексикалық мағынасы жағынан атауыштық, бағалауыштық сипатта болып келеді. Е. қараңыз есімдер ...

                                               

Есім негізді етістік

Есім негізді етістік - есім сөздерден жасалған етістік. Мысалы, тісте, өкпеле, мойында, ноқтала, екеуле, көгер, агар, оңғар, ақылдас, әдеттен, жарқыра.

                                               

Есімі eл есінде (жинақ)

Есімі eл есінде - Павлодардағы "ЭКО" ҒӨФ ЖШС-дан 2000 жылы қазақ және орыс тілдерінде жарық көрген жинақ. Жауапты шығарушы - О.Қожанов. Құрастырушылар: А.Бәделханов, С.Шевченко. Бұл жинақта Павлодар облысы "Сарыарқа самалы" және "Звезда Прииртышь ...

                                               

Есімді сөз тіркестері

Есімді сөз тіркестері - сөз тіркесінің басыңқы сыңары есім сөз болып келетін түрі. Мұндай сөз тіркесінің ұйытқы сөздері, негізінен, зат есім және сын есім, сан есім сияқты есім сөздер болады да, бағыныңқы сыңарлардың қызметін есім сөздердің бірі ...

                                               

Есімді сөйлем

Есімді сөйлем - 1) номинативті сөйлем қараңыз; 2) баяндауышы зат есімнен болған сөйлем; 3) бас мүшесі есім не есімді тіркестен жасалған бір кұрамды сөйлем. ҚАРАҢЫЗ Атаулы сөйлем.

                                               

Есімдік

Есімдіктер - заттың атын, сынын, санын,олардың аттарын білдірмейтін, бірақ солардың орнына жұмсалатын сөз табы. Есімідіктер белгілі бір түсінікті я ойды жалпылама түрде мегзеу арқылы білдіреді. Есімдіктердің нақтылы мағыналары өздерінен бұрын айт ...

                                               

Есімдік тектес зат есімдер

Есімдік тектес зат есімдер - синтаксистік кызметі жағынан зат есімдермен сәйкес келетін есімдіктер. Мысалы: мен, сен, ол, біз, сіз, олар, ешкім, ешқайсысы, бәрі. Бүл есімдіктер зат есімдер сияқты дербес тұрып, септеле алады: Маған келді. Оған хат ...

                                               

Есімдік тектес сан есімдер

Есімдік тектес сан есімдер - санның мөлшерін нақты даралап емес, жалпылап көрсететін есімдіктер. Бұған әлденеше, әлдеқашан, бірнеше сияқты белгісіздік есімдіктер жатады.

                                               

Есімдік тектес үстеулер

Есімдік тектес үстеулер - кенелену арқылы біржолата үстеуге арналған, бірақ есімдік мағыналары сезіліп тұратын сөздер тобы. Олар мағынасы жағынан есімдік түрлеріне катысты болып келеді. Мысалы: өзді-өзі, өзінен-өзі, өзінше, өздігінен - өздік есім ...

                                               

Есімде (ойын)

Мұны кей жерде "Тобық", ал кей жерлерде "Есімде" деп атайды. Бірақ, сайып келгенде, бұлардың негізі бір арнаға келіп құяды. Ойынның мақсаты: есте мықтап ұстау, жаңылшақтыққа, ұмытшақтыққа жол бермеу. Мұны көбінесе ересек адамдар ойнайды, олар өза ...

                                               

Есімдердің септелуі

Есімдердің септелуі - зат есімнің және басқа сөз таптарының зат есімше септелуі. Зат есім көптік, тәуелдік тұлғада тұрып септеле береді. Мен, сен, ол жіктеу есімдіктері мен бұл, сол, осы, ана, мына сілтеу есімдіктерінің септелуінде зат есім септе ...

                                               

Есімше

Есімше - етістіктің есім сөздерге ұқсас белгілері бар түрі. Ол түбір етістіктен арнайы жұрнақтар арқылы жасалады. Мысалы," -ған, -ген”," -қан, -кен” жұрнағы етістікке жалғанып, оған өткен шақ мәнін қосады:" жазылған хат”," келген адам”," ол кетке ...

                                               

Есімшенің шақтары

Есімшенің шақтары - есімшелердің шақтық ұғымын білдіретін грамматикалық категория. Есімше тұлғалары үш шақта кездеседі: есімшенің өткен шағы -ған/ -ген, -атын/-етін/-йтін жұрнақтары арқылы жасалады: Естіген құлақта жазық жоқараңыз Талай ескертілг ...

                                               

Есімқан Иманбайұлы

Есімқан Иманбайұлы - Қытай қазақтарының ұлт-азаттық көтерілісі басшыларының бірі. 1938 жылы Шыңжаң генерал-губернаторы Шэн Ши Сай шекарадағы қазақ, моңғол, қырғыздар арасында ұлт-азаттық көтерілістің етек алуынан қауіптеніп," мылтық жинау” деген ...

                                               

Есінеу

Есінеу - еріксіз тыныс алу қозғалысы; қандағы көмір қышқыл газының мөлшері көбейіп кеткенде, органдарды оттекпен қамтамасыз етуге бағытталған организмнің рефлекторлық реакциясы. Есінеу адам ғана емес, сүтқоректі жануарлар, қосмекенділер және балы ...

                                               

Есірткі саудасы

Есірткі саудасы - Есірткіні сату мен дайындау бойынша ұйымдасқан қылмыстық қызмет. Есірткі саудасы - әлемдегі ең бір табысты және адамды жек көрушілік. Қылмыстық іс-әрекеттің ең зоры. Есірткі саудагерлерінің арында, Жердің түкпір-түкпірінде құрды ...

                                               

Есбаев атындағы көше (Алматы)

Есбаев атындағы көше. Көшеге қазақтың көрнекті композиторы, Ұлы Отан соғысының ардагері Әбілахат Ысмағүлұлы Есбаевтың есімі берілген. Есбаев Әбілахат Ысмағұлұлы Қостанай облысы Амангелді ауданында дүниеге келген. Есбаев, негізінен, ән жанрында шы ...

                                               

Есеболатов атындағы көше (Алматы)

Есеболатов атындағы көше. Көшеге 28 гвардияшы-панфиловшылардың бірі, Кеңес Одағының Батыры Нарсұтбай Есеболатовтың есімі берілді. Есеболатов Нарсұтбай Алматы облысында дүниеге келген. 1941 жылы Мәскеу түбіндегі шайқаста ерлігімен көзге түскен. Кө ...

                                               

Есей Алдамұратұлы

Есей алдамұратұлы - би. өлы жүз құрамындағы ысты тайпасынан шыққан. Жігіт кезінде-ақ ел билігіне араласып, өзінің әділ де алғыр, тапқыр сөзімен ел аузына ілігеді. Оның палуандығы, мергендігі, ат бапкерлігі жөнінде аңыздар ел арасында сақталған. Х ...

                                               

Есенгелді Жанғабылұлы

Есенгелді Жанғабылұлы - батыр, Исатай Тайманұлының оққағары. Тегі беріш руының Жайық атасынан. 1837 ж. Жасқұс шайқасына қатысқан, ол туралы Ы. Шөрекұлының белгілі дастанында "Есенгелді, Құсқара, Есенаман, Шекшекей, Балуан Тәни қасында, Қожахмет, ...

                                               

Есенжанов көшесі (Алматы)

Есенжанов атындағы көше. Көшеге қазақтың көрнекті жазушысы Хамза Есенжановтың есімі берілген. Есенжанов Хамза Орал облысының Чапаев ауданында дүниеге келген. Оның "Ақ Жайық", "Жүнісовтер трагедиясы" т.б. шығармалары халық арасына кең танылған. Кө ...

                                               

Есенов атындағы көше (Алматы)

Есенов атындағы көше. Көшеге қазақ геологы, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі Шахмардан Есеновтің есімі берілген. Есенов Шахмардан Қызылорда облысында дүниеге келген. 1967-1974 жылдары Қазақ КСР ғылым академиясының президенті қызметін атқар ...

                                               

Есентай Ерботин

Есентай Ерботин - 1940 жылы Павлодар облысы, Баянауыл ауданында туған. Қарағанды мемлекеттік пединститутын бітірген. Павлодар облысы теледидар және радиохабары жөніндегі комитетте қызмет жасаған. Республикалық Қазақ радиосының Павлодар облысындағ ...

                                               

Есентай Рақымов

Есентай Рақымов – ғалым, техника ғылымы докторы, профессор, Қазақстан Жаратылыстану ғылыми академиясының академигі. 1965 – 1968 жылы ҚазМУ-де ассистент, аға оқытушы, 1977 – 1983 жылы декан 1965 ҚазМУ-ді 1983 – 1986 жылы кафедра меңгерушісі қызмет ...

                                               

Есенқұл Маманұлы

Есенқұл Маманұлы - қазақтан шыққан алғашқы кәсіпкер-ағартушылардың бірі. Тегі Найман руының Матай тармағындағы Қаптағай атасынан шыққан, атақты Маман байдың кіші әйелі, Жәлменде бидің қызы Жаңғақтан туған ұл. Жастайынан өжет, еркін, бастаған ісін ...

                                               

Есенәлиев атындағы көше (Алматы)

Есенәлиев атындағы көше. Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері, дипломат Михаил Иванович Есенәлиевтың есімі берілген. Есенәлиев Михаил Иванович Астрахан облысында дүниеге келген. Ол Қазақстан компартиясы ОК бөлім меңгерушісі, ҚазКСР Сыртқы істер ...

                                               

Есеп беру картасы

Есеп беру картасы - белгіленген уақыт кезеңіндегі әз әскерлерінің және қарсыластың ұрыс қимылының барысы графикалық түрде хронологиялық жүйелілікпен көрсетілген ұрыстық ақпараттык есеп беру құжаты. Көптеген мемлекеттердің қарулы күштерінің бөлім, ...

                                               

Есептемелі лингвистика

Есептемелі лингвистика - қолданбалы-лингвистикалық бағыттардың бірі. Оған ЭЕМ жүйесі, мәтінді автоматты өндеу, еске сақтау, автоматты аударма т. б. жатады.

                                               

Есептеу машинасы

Есептеу машинасы - күрделі математикалық және қисындық есептерді шешуге арналған есептеу қондырғыларының кешені. Онда өтетін процестердің табиғатына байланысты есептеу машинасы қондырғысы: механикалық, электромеханикалық, электрондық және басқа т ...

                                               

Есептеу сызбанұсқасы

Есептеу сызбанұсқасы - Өтімді қойнауқат-жинауыштар желегінің құрылымдық, картасы негізінде дайындалатын қорларды есептеудегі ең басты сызба құжаттардың бірі. Бұл құжатта көрсетілетін деректер: игерілген өнім көлемі; сылбырланулар; теспелеу аралық ...

                                               

Есептеу-жабдықтау жүйесі

Есептеу-жабдықтау жүйесі - әскердің материалдық құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілуін, оларды кажетсінуін анықтауда және жүмсалу нормаларын есептеу кезінде колданылатын шартты өлшем бірлігі. Есептеу-жабдықтау жүйесі: жанаржағармайда - күю мелшері ...

                                               

Есепшот

Есепшот - заңды тұлғалардың өзге заңды тұлғалармен немесе жеке тұлғалармен есеп айырысуды жүргізу мақсатында және ақша қаражаттарын сақтау үшін банктен ашылған есебі.

                                               

Есжан Берліқожанов

Есжан Берліқожанов - жергілікті басшы. Ұжымдастыру кезінде белсенділігімен көзге түскендіктен, 1920-25 жылдары Қапал уезінің Еркін аудандық кеңесінің хатшылығына, кейіннен төрағалыққа тағайындалады. 1925- 37 жылдары ауылдық кеңесте түрлі қызмет а ...

                                               

Ескі акбулат ауылдық кеңесі)

Ескі акбулат - Башқұртстанның Татышлин ауданындағы ауыл, Акбулат ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 437 адамды құрады. Пошта индексі - 452844, ОКАТО коды - 80250805001.

                                               

Ескі Акбуляк

Ескі Акбуляк - Башқұртстанның Карайыдель ауданындағы ауыл, Ескі акбуляк ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 560 адамды құрады. Пошта индексі - 452369, ОКАТО коды - 80234872001.

                                               

Ескі актау

Ескі актау - Башқұртстанның Буздяк ауданындағы ауыл, Каран ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 296 адамды құрады. Пошта индексі - 452721, ОКАТО коды - 80217816007.

                                               

Ескі Алдар

Ескі Алдар - Башқұртстанның Яңауыл ауданындағы ауыл, Месягут ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 98 адамды құрады. Пошта индексі - 452815, ОКАТО коды - 80259855006.

                                               

Ескі Алексеевка

Ескі алексеевка - Башқұртстанның Кармаскалин ауданындағы ауыл, Адзитар ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 17 адамды құрады. Пошта индексі - 453004, ОКАТО коды - 80235805006.

                                               

Ескі амир

Ескі амир - Башқұртстанның Благовар ауданындағы ауыл, Первомай ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 20 адамды құрады. Пошта индексі - 452738, ОКАТО коды - 80214824004.

                                               

Ескі арзамат

Ескі арзамат - Башқұртстанның Мишкин ауданындағы ауыл, Ескі арзамат ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 591 адамды құрады. Пошта индексі - 452346, ОКАТО коды - 80243860001.

                                               

Ескі арна

Ескі арна - өзеннің негізгі арнасынан әр түрлі физикалық-географиялық жағдайларға байланысты бөлініп оқшау қалған бөлігі. Ол орақ не таға тәріздес доғалдана келген батпақты-сазды көлдер тізбегін құрайды, не құрғақ күйінде қалады. Сырдарияның дала ...

                                               

Ескі бабич

Ескі бабич - Башқұртстанның Кармаскалин ауданындағы ауыл, Ескі бабичев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 534 адамды құрады. Пошта индексі - 453001, ОКАТО коды - 80235865001.