ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 440




                                               

Думлер Леопольд Федорович

Думлер Леопольд Федорович - ғалым, геология-минералдар ғылымдарының докторы, профессор. Мәскеу тау-кен институтын бітірген. 1941 - 56 жылдары Қарағанды көмір алабының шахталарында, Орталық Қазақстан геология-барлау экспедицияларында инженер, аға ...

                                               

Дунит

Дунит - - оливин минералынан тұратын, хромшпинелидтердің азын-аулақ мөлшерін кіріктіретін аса негізді интрузивті тау жынысы. Құрамының 90%-тен көбі оливин, қосымша минерал ретінде пироксен, кейде анартас, плагиоклаз кездеседі. Құрылымы толық крис ...

                                               

Дуплексті байланыс

Дуплексті байланыс - екі жақты телефонды, телеграфты немесе радиобайланыс, бұл кезде сөйлесуші екі жақ корреспонденттері бір уақытта қабылдауды және табыстауды жүргізеді.

                                               

Дурас ауылдық кеңесі)

Дурас - Башқұртстанның Чишмин ауданындағы ауыл, Дурас ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 398 адамды құрады. Пошта индексі - 452141, ОКАТО коды - 80257825001.

                                               

Дуслык

Дуслык - Башқұртстанның Туймазин ауданындағы ауыл, Гафур ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 2042 адамды құрады. Пошта индексі - 452778, ОКАТО коды - 80251817001.

                                               

Душанбек

Душанбек - Башқұртстанның Кигин ауданындағы ауыл, Душанбек ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 635 адамды құрады. Пошта индексі - 452509, ОКАТО коды - 80236825001.

                                               

Дыбыс (Лингвистика)

Палатал дыбыс - тіл арты қатты таңдайға жақындауынан, жанасуынан жасалатын таңдай, орта таңдай, қатты жуан таңдай дауыссыздары. Назалданған дыбыс- мұрын жолды реңк берілген дыбыс. Ызың дыбыстар- акустикалық әсер аркылы жасалатын таңдай және шұғыл ...

                                               

Дыбыс алмасуы

Дыбыс алмасуы - дыбыстардың алмасуы) - сөйлеу кезінде, не тілдің тарихи дамуы барысында сөз ішіндегі бір дыбыстың басқа дыбысқа айналуы. Қазақ тілінде, негізінен, дауыссыз дыбыстардың алмасуы көп ұшырайды. Дыбыс алмасуы фонетиканың заңдарына сәйк ...

                                               

Дыбыс дисперсиясы

Дыбыс дисперсиясы, дыбыс жылдамдығының дисперсиясы - гармониялық дыбыс толқындарының фазалық жылдамдығының жиілікке тәуелділігі. Дыбыс дисперсиясы ортаның физикалық қасиеттері мен сол ортадағы бөтен қоспалардың, сондай-ақ, дыбыс таралатын орта не ...

                                               

Дыбыс қарқындылығы

Дыбыс қарқындылығы - дыбыс толқынының таралу бағытына перпендикуляр орналасқан беттің бірлік ауданы арқылы бірлік уақыт ішінде дыбыс толқыны алып өтетін энергияның орташа мағынасы. Дыбыс қарқындылығы дыбыс қысымы амплитудасының квадратына пропорц ...

                                               

Дыбыс қысымы

Дыбыс қысымы - тұрақты дыбыс өрісіндегі денеге әсер ететін қысым. Дыбыс қысымын дыбыс тарайтын ортада дүркін-дүркін өзгеретін дыбыстық қысыммен шатастырмау керек. Дыбыс қысым дыбыс энергиясының тығыздығына, демек дыбыстық қысымның квадратына проп ...

                                               

Дыбыс үндестігі

Сөзбен сөз арасында, түбір мен қосымша арасындағы дыбыстардың бір-біріне ықпал етіп, өзгеріп, айтылуын немесе жазылуын үндестік заңы дейді. Үндестік заңы 2-ге бөлінеді: буын үндестігі, дыбыс үндестігі. Буын үндестігі сөз ішіндегі дауысты дыбыстар ...

                                               

Дыбыс өрісі

Дыбыс өрісі - кеңістіктің дыбыс толқындары таралатын аймағы. Бұл аймақта серпімді орта бөлшектерінің акустикалық тербелісі болады. Егер аймақтың әрбір нүктесі үшін дыбыс толқындарын сипаттайтын қандай да бір шамаларының уақыт бойынша өзгерісі бел ...

                                               

Дыбыс өткізбейтін материалдар

Дыбыс өткізбейтін материалдар - машина, аппарат, прибор жұмысы кезінде діріл мен соққы шуын бәсеңдету үшін қолданылатын материалдар. Оған ағаш талшықты тақта, асбест, картон, минерал мақта, поливинилхлоридті линолеум мен тақта, синтет. түкті кіле ...

                                               

Дыбыспен барлау

Дыбыспен барлау - қарсыластың көзге көрінбей атып жатқан батареялары туралы мәліметтерді, олардың атуларының дыбыстарын дыбыс өлшеуіш құралдардың көмегімен табу; артиллериялық аспапты барлаудың кұрылымдық бөлігі. Дыбыспен барлаудың міндеті өз арт ...

                                               

Дыбыстанба

Дыбыстанба - тіл білімінде ғылыми мақсатта қолданылатын арнайы жазу. Дыбыстанба графикалық, орфографиялық нормаларға байланыссыз сөйлеудін ен нәзік ренктерін мүмкіндігінше дәл беруді көздейді. Мысалы: қуруқ, таңэртэң, жаңасқан. Қолданылу мақсатын ...

                                               

Дыбыстардың акустикалық жіктелуі

Дыбыстардың акустикалық жіктелуі орыс. акустическая классификация звуков - дауыс қатысына қарай дыбыстар үнді, салдыр болып екіге бөлінеді. Дауыстыларда үн басым, сондықтан олар анық, айқын естіледі. Дауыссыздардың айтылуында салдыр басым болады. ...

                                               

Дыбыстардың өзара әсері

Дыбыстардың өзара әсері - аккомодация, ассимиляция, диссимиляция сияқты фонетикалық құбылыстар кезінде айқындалатын комбинаторлық өзгеріс тудыратын дыбыстардың бір-біріне әсері.

                                               

Дыбысты канал

Дыбысты канал - мұхит суының кабатындағы зона. Мұнда дыбыстың жылдамдығы алдымен терендеген сайын азайып отырады да, одан кейін қысымның өсуіне байланысты жоғарылап кетеді. Бұл зонада күшейген дыбыс толқындары оның шегінен шыға алмайды, өйткені о ...

                                               

Дыбыстық ерекшеліктер

Дыбыстык ерекшеліктер орыс. звуковые особенности - белгілі бір тілдік өзіне ғана тән Дыбыстык ерекшеліктер Олардан эр тілдің өзіндік табиғаты танылады. Мысалы, сөз ішіндегі дауыстылардың үндесіп, әуендесуі, ерін үндестігінің екінші буыннан ары ас ...

                                               

Дыбыстық символизм

Дыбыстық символизм орыс. Звукосимволизм - кейбір сөйлеу дыбыстары мен қандай да бір түсініктердің арасында тікелей сәйкестік болады деген болжамнан туған. Сөздің Дыбыстық символизмінің эр түрлі қозғалысты, қимылды, жарық-сәуле құбылыстарын, форма ...

                                               

Дыбыстық су асты байланыс

Дыбыстық су асты байланыс - сүңгуір қайықтар арасында, сондай-ақ сүңгуір кайықтар мен су үсті кемелері арасында жиіліктің дыбысты диапазонында жүзеге асатын телеграфтық немесе телефондық гидроакустикалық су асты байланысы.

                                               

Дыбыстық тип

Дыбыстық тип - фонемадан кеңірек функционалдық-акустикалық бірліктің өкілі ретінде бір қатар дыбыстарды біріктіретін функциональды-акустикалық сипаттардың жиынтығы.

                                               

Дыбыстық қысым

Дыбыстық қысым - дыбыс н/е есту арқылы толқындарының орта арқылы өткен кезінде пайда болатын қысымының айнымалы бөлігі.Дыбыс толқындары ортада тарала отырып сол ортаны қоюландырады және сиретеді. Мұның нәтижесінде орташа сыртқы қысымға қарағанда ...

                                               

Дыбыстық-әріптік жазу

Дыбыстық-әріптік жазу - әдетте, сөз құрамында айтылатын тіл дыбыстарының жазба тілде қағаз бетіне жазылуы және соған орай оқылуы үшін олардың белгілі бір таңбалармен белгіленуі шарт. Тіл дыбыстары жазуда белгілі бір графикалық таңба-әріптермен та ...

                                               

Дыбыстың шашырауы

Дыбыстың шашырауы -қосымша дыбыс өрісінің дыбыстың ортаның кедергісінде дифракциялануынан, ортаның біртексіздігі кезінде, сонымен бірге ортаның тегіс емес және біртекті емес шекараларында пайда болуы.

                                               

Дымқыл тілінді материалдарды сұрыптайтын автоматтандырылған тізбектер

Дымқыл тілінді материалдарды сұрыптайтын автоматтандырылған тізбектер - жылына өндіру көлемі 100.150 мың м 3 цехтарда дымқыл тілінді материалдарды алдын ала шет жақтайтын және қималарына қарай сұрыптайтын автоматтандырылған тізбектер. Өңделетін т ...

                                               

Дэвис кубогы 2011

2011 жылғы Дэвис кубогы ерлер арасындағы ұлттық теннис құрамалар жарысының 100-ші нұсқасы. Жеребе 2010 жылы қыркүйекте Брюссельде өтті

                                               

Дүйсебай Әулие

Дүйсебай Әулие - мазарат. Маякум ауылынан батысқа қарай 120 км жердегі сайдың жиегінде. Сайдың солтүстік жағында 10 пештен тұратын шеберхана орны бар. Зерттеу нәтижелеріне Карағанда, шеберханада 19 - 20 ғ. сексеуілді шала өртеп, көмір дайындаған.

                                               

Дүйсен Егенұлы Нұрымов

Дүйсен Егенұлы Нұрымов – ғалым, ауыл шаруашылық ғылыми доктор, профессор Ташкент қаласындағы ауыл шаруашылық институтын, Қазақ егін шаруашылық ғылыми-зерттеу институтының аспирантурасы жылдан Қазақ күріш ғылыми-зерттеу институтының мал азығын өнд ...

                                               

Дүйсенбай Нысанбаев

Дүйсенбай Нысанбаев қоғам және мемлекет қайраткері. Қалалық үш сыныптық училищені бітіріп, Ташкентте орыс-қазақ училищесінде мұғалім болды. 1917 – 19 жылдары Түркістан өлкелік халық комиссариатында жауапты қызметкер, Ташкенттегі төтенше тергеу ко ...

                                               

Дүйсенов Есен атындағы көше (Алматы)

Кешеге мемлекет және қоғам қайраткері Есен Дүйсеновтың есімі берілген. Дүйсенов Есен Алматы облысында дүниеге келген. 1960-1973 жылдар аралығында Алматы қалалық атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды. Көше Алмалы ауданында орналасқан. Бұрын ...

                                               

Дүйсенов Мырзабек атындағы көше (Алматы)

Көшеге белгілі жазушы, филология ғылымдарының докторы, профессор Мырзабек Дүйсеновтің есімі берілген. Мырзабек Дүйсеновтің әдебиеттану бағытындағы зерттеулері бар. Көше Әуезов ауданындағы "Таугүл-3" шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 2 ...

                                               

Дүмпілдек

Өте көне халық ойындарының бірі - Дүмпілдек. Ойын шилі, тырбық қарағанды, жыралы жерлерде ойналатын болған. Жиналған ойыншылар екі топқа бөлінеді, бір тобы "қойлар", екінші кішірек топ "қасқырлар" болады. "Қасқырлар" "қойларды" аңдиды. Ал "қойлар ...

                                               

Дүнген Хандығы

Дүнген Хандығы – Шығыс Түркістандағы мұсылман халықтарының 1864 жылғы ұлт-азаттық көтерілісі Цин өкіметі билігін құлатқаннан кейін пайда болған мемлекет. Астанасы Үрімжі қаласы болған. Дүнген Хандығының құрамына Манас, Гучен, т.б. қалалар мен, не ...

                                               

Дүние жүзі тілдері

Дүние жүзі тілдері - Жер шары халықтары тілдерінің жиынтық атауы." Халықаралық лингвистикалық энциклопедияның” дерегі бойынша, дүние жүзінде 1970 - 80 жылы 6604 тіл болса, ал" Әлем тілдерінің атласы” әлемде 6796 тіл бар деп мәлімдеген. 20 ғасырды ...

                                               

Дүние жүйелері

Дүние жүйелері - астрономияда аспан денелерінің, яғни Жер, Күн, Ай, планеталардың құрылысы жөніндегі түсініктерді белгілеу үшін қолданылатын термин. Дүние жүйелерін грек ойшылдары б.з.б. 6 ғасырдың өзінде-ақ жасамақшы болып талпынған. Аристотель ...

                                               

Дүние Полюстері

Дүние Полюстері, Әлем полюстері - дүние осінің аспан сферасымен қиылысу нүктелері. Дүние полюстері аспан сферасының тәуліктік айналысына қатынаспайды. Бірақ прецессия салдарынан, олар жұлдыздарға қатысты, центрі эклиптика полюсінде жатқан, шеңбер ...

                                               

Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы

Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы – халықаралық қоғамдық ұйым. 1992 жылы қыркүйекте өткен Дүниежүзі қазақтарының құрылтайында құрылды. Қауымдастық президиумының төрағасы - Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев, төрағаның 1-ор ...

                                               

Дүниежүзілік ауа райы

Дүниежүзілік ауа райы – Жер шарының әр түрлі бөліктеріндегі атмосфералық құбылыстардың бір уақыттағы немесе едәуір уақыт өткеннен кейінгі байланыстары. Дүниежүзілік ауа райының байланыстары ауа райын ұзақ мерзімге болжау мақсатында пайдаланылады.

                                               

Дүниежүзілік Бейбітшілік Кеңесі

Дүниежүзілік Бейбітшілік Кеңесі – әлемдегі бейбітшілік жолындағы қозғалыстың жетекші ұйымы. 1950 жылы құрылған. Ұйымға 150-ден аса мемлекетте орналасқан 200-ден аса әр түрлі бағыттағы ұлттық ұйымдар мен қозғалыстар мүше болып табылады. Дүниежүзіл ...

                                               

Дүниежүзілік көкөніс шаруашылығы Орталығы

Дүниежүзілік көкөніс шаруашылығы Орталығы - дамушы мемлекеттердегі кедейлік пен аштықпен күресу, адам ағзасы үшін пайдалы, әрі қоректік көкөністерді өндіру және тұтынуды арттыратын әдістерді құрастыру мен ғылыми зерттеулердің халықаралық коммерци ...

                                               

Дүниежүзілік мұхиттың белдемділігі

Дүниежүзілік мұқиттың белдемділігі - мұхит суы қасиеттерінің таралу заңдылықтары. Мұхиттардағы 1500 - 2000 м тереңдікке дейінгі су қабаттарында география белдеулер ауысып отырады. 100 - 150 м тереңдікке дейін бұл заңдылық өте анық байқалады. Дүни ...

                                               

Дүниежүзілік мәдени және табиғи мұраны қорғау жөніндегі конвенция

Дүниежүзілік мәдени және табиғи мұраны қорғау жөніндегі конвенция, Генуя конференциясында 1972 жылы қараша айында ЮНЕСКО-ның ұсынысы бойынша қабылданған. 1975 жылдан бастап күшіне енді. Қазіргі таңда бұл конвенцияға 123 мемлекет қосылған. Конвенц ...

                                               

Дүниежүзілік пошта одағы

Дүниежүзілік пошта одағы - халықаралық ұйым, БҰҰ-ның мамандандырылған мекемесі. Ол 1874 жылы 1-халықарарлық пошта конгресінде құрылып, 1878 жылға дейін" Жалпыға бірдей пошта одағы” деп аталды. Ұйымның мақсаты - пошта қызметін ұйымдастыру мен жеті ...

                                               

Дүниежүзілік шаруашылық жүйесі

Дүниежүзілік шаруашылық жүйесі - дүние жүзі елдері ұлттық шаруашылықтарының жиынтығы. Дүниежүзілік шаруашылық жүйесі сыртқы сауда, капиталды сыртқа шығару, жұмыс күшінің көші-қоны, экономикалық келісімшарттар жасау, халықаралық экономикалық ұйымд ...

                                               

Дүниежүзілік экологиялық ұйымдар

ВВФ - ғаламшар тоғайларын қорғаудың халықаралық интернационалды жастар қоры; Даниядағы жастардың "жасылдар қозғалысы" - Некст стол. Гринпис "Жасыл әлем" - Бүкіл дүниежүзілік табиғат қорғау ұйымы. 1970 жылы кұрылған. 17 мемлекетте топтары бар, 2.5 ...

                                               

Дүниежүзінің табиғат ресурстары

Дүниежүзінің табиғат ресурстары Ресурстарға шаруашылық баға беру. Дүниежүзіндегі елдердің табиғат ресурстарымен қамтамасыз етілу дәрежесі әркелкі. Табиғат ресурстарымен қамтамасыз етілу көрсеткіші алуан түрлі ресурстардың қор мөлшерінің арақатына ...

                                               

Дүрбі

Дүрбі – алыстағы нәрселерді ұлғайтып көруге арналған оптикалық прибор. Дүрбіні бинокль деп те атайды. Ол оптикалық осьтері параллель болатындай етіп бір-бірімен жалғасқан екі көру түтігінен тұрады. Оптикалық сұлбасы объектив пен окулярдан құралға ...

                                               

Дүрбіт

Дүрбіт, дөрвөт - қазіргі моңғолдардың құрамындағы ежелгі тайпа. Көне моңғол жазбаларында дүрбіттерді Оғыз тайпалары одағының қият тайпасынан шыққан Бөрте Чинөнің Н.Бичурин" Бертеченьхан” деп атаған 12-ұрпағы, Добун Мергеннің ағасы Дува Соқырдан ө ...