ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 432




                                               

Датив

Датив - бенефициант немесе реципиенттің, алушының, яғни агенс жүзеге асырған іс-кимылдың нәтижесінде алушының, сол сияқты адрессаттың, ақпарат алушының ролін атқарғанда айтылатын Барыс септігінің семантикалық функциясы. Салыстырыңыз: Мудрому дай ...

                                               

Дато

Дато – Грузия әншісі, сазгер, мультаспапшы, әндер авторы, соул, диско, джаз, реггей, этникалық музыка элементі бар поп-музыка жанрындағы туындыларды орындаушы. Дато - Грузия, сонымен қатар ТМД елдеріне өте танымал әнші. Дато өзінің 2009 жылдың ая ...

                                               

Датқа

Датқа - Қоқан және Бұқар хандығы және өмірлік жүйесінде қалыптасқан лауазым. Датқа билік жүйесінде билерден жоғары, сұлтандармен шендес дәреже болып саналған. Тек ханға немесе әмірге ғана бағынышты болған. Датқа - парсы сөзі, дад+хаһ "тілек, әділ ...

                                               

Датұлы атындағы көше (Алматы)

Көшеге әділ билігімөн, азуын айға білеген шешендігімен ғана емес, Кіші жүздегі 1793-1797 жылдардағы ұлт-азаттық қозғалыстың жетекшісі ретіндегі батырлығымен де аты аңызға айналған айтулы тұлға Сырым Датұлының есімі берілген. Сырым Датұлы Қазақста ...

                                               

Дауани Ғұламаһи

Дауани Ғүламаһи, парсының ғүлама ғалымы, ақын, философ. Атақты "Ахлақ-и Жалали" кітабын түркінің аққойлы табынан шыққан әмірші Ұзын Хасанның өтініші бойынша Насириддин Тусидің "Ахлақ-и Насири" атты кітабының негізінде 1478 ж. жазды. Оның бүл кіта ...

                                               

Даусыз фактілер

Азаматтық құқық пен іс жургізуде - азаматтық, істе, оның болуы жөнінде тараптар дауласпайтын және істің дұрыс шешілуі үшін маңызы зор болып табылатын жағдайлар. Егер айғақ талапкер мен жауапкердің түсініктемелерімен қуатталып, біртарап оны бекіті ...

                                               

Даусынан біл

"Даусынан біл" - ұлттық ойын. Ойынға қатынасушылар тегіс алаңға немесе мекте ауласына жиналады. Жиналғандар екі топқа бөлінеді. Орталарынан бір баланы қаламақ арқылы бөліп көзін байлайды да топтан шығарып, қалғандары қол ұстасып шеңбер бойымен, а ...

                                               

Даут

Даут - Башқұртстанның Әбзелил ауданындағы ауыл, Аскар ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 305 адамды құрады. Пошта индексі - 453620, ОКАТО коды - 80201810003.

                                               

Дауыл көзі

Дауыл көзі, иллюминатор - тропик циклонының орталығында диаметрі 20 - 30 км-ге дейін баратын, желі баяу, кейде түгелдей тымық болатын сейілу алқабы. Дауыл көзінің жағдайында бұлттар оны орасан зор амфитеатр түрінде қоршап тұрады, ал оның қамтыған ...

                                               

Дауылбаев атындағы көше (Алматы)

Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, Қаржы халық комиссары, Жер өңдеу халық комиссары, Ауылшаруашылық министрі, Су шарашылық министрі, ВАСХНИИЛ қазақ филиалының төрағасы қызметтерін атқарыл, Қазақстанның дамуына елеулі үлес қосқан Ахме ...

                                               

Дауылдар

Дауылдар - жылдамдығы 30 - 50 м/сек дейінгі аса қатты сұрапыл желдер. Олар көбінесе тропиктік циклондар құрамында кездеседі. Теңіздер мен ірі көлдерде дауылдар кейде құйын аралас сұрапыл толқынды су қозғалысын туғызады.

                                               

Дауылпаз көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы - №63 көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы. Дауылпаз көшесі Майқайың көшесінен басталып, Ақыртас көшесінде аяқталады. Шертер, Жаңаарқа көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 347.1 м. Дауылпаз - қазақ халқының ұрып ойналатын көне саз аспабы. ...

                                               

Дауыс шымылдығы

Дауыс шымылдығы орыс. голосовые связки - жұтқыншақтың іиікі жағында орналасқан дауыс шымылдығы өкпеден келе жатқан ауаға тосқауыл жасап, бірде керіліп, бірде жиырылып тұрады. Дауыс шымылдығы керіліп тұруынан діріл пайда болып үн шығады, ал жиырыл ...

                                               

Дауыссыз дыбыстар

Дауыссыз дыбыстар орыс. согласные звуки - тек салдыр немесе салдыр мен үн қатысы арқылы жасалатын, буын құрай алмайтын дыбыстар. Дауыссыз дыбыстарды айтқанда көмейде кедергіге ұшырмаған фонациялық ауа ауыз қуысына күшті қарқынмен келеді. Ауыз тар ...

                                               

Дауыссыздар үндестігі

Дауыссыздар үндестігі орыс. гармония согласных - айтуда сез арасында, сез ішіндегі морфемалар жігінде дауыссыз дыбыстардың бір-біріне өзара ықпал етуі, жолгапиіық. Мұны дыбыс үндестігі деп атайды.

                                               

Дауыста, атыңды айтам

Қазақтың ұлттық ойындарының бірі - "Дауыста, атыңды айтам" ойыны. Бұл ойын жастар кешінде ойналатын ойындардың қызықтыларының бірі. Ойынға көз байлайтын орамал, ұзындығы бір, бір жарым метр таяқ керек. Ойынға қатынасушылардың саны шектелмейді. Ой ...

                                               

Дауысты дыбыстар

Дауысты дыбыстар - дыбыстау мүшелерінің бірыңғай толық қатысуынан, фонациялық ауаның кедергісіз, еркін және баяу шығуынан жасалатын дыбыстар. Дауысты дыбыстар фонациялық ауаның көмейде керіліп тұрған дауыс шымылдығына соқтығуынан пайда болған дір ...

                                               

Дауысты тану

ДАУЫСТЫ ТАНУ ; voice recognition) - сөз құрылымын ажырату мақсатымен компьютердің кіру тетігінде дыбыстауды талдау; сөзді синтездеуден өлдеқайда күрделі процесс.

                                               

Дауыстылар

Түсіп қалған жылжымылы дауыстылар - морфемада тек каңа белгілі фонетикалық позицияда кездесетін дауыстылар қаз. мұрын - мұрнын. Екпінсіз дауыстылар - екпін түспейтін дауыстылар. Екпін дауыстылармен салыстырғанда екпінсіз дауыстылар сөйлеу органда ...

                                               

Дауыстылар үндестігі

Дауыстылар үндестігі орыс. гармония гласных - екі немесе көп буынды сөздердегі дауысты дыбыстардың не біркелкі жуан, не біркелкі жінішке, сондай-ақ не бірынғай еріндік тутун, бугунгі, не бірынғай езулік болып үндесіп айтылуы. Мұны буын үндестігі ...

                                               

Дахла қаласы

Дахла қаласы – Египеттегі оазис және Жаңа Алқап губернаторлығының аудан орталығы. Фарафра және Харга оазистерінің арасында орналасқан. Оазисте 17 ауыл бар, тұрғындарының жалпы саны 70 000 адам. Негізгі тұрғын аудандардың біріне оазистің Орталығы ...

                                               

Дахук

Дахук қаласы – Ирактағы Дахук провинциясының әкімшілік орталығы. Халық саны 500 000 адам. Қаланың негізгі тұрғындарын күрд және ассириялық ұлыстың өкілдері құрайды. Қаланың іргетасы 1236 жылы қаланған. Қазіргі таңда қалада 1992 жылы ашылған Дахук ...

                                               

Дацин мұнай кен орны

Дацин - Қытайдың ең үлкен мұнай кенорны. Дацин 1959 жылы ашылған. Дацинның геологиялық қоры 6.3 млрд тонна мұнай. 2008 жылына 50 млн. тонна мұнай береді.

                                               

Дацит

Дацит – өте ұсақ жымдастырушы масса арасындағы сеппелері ізбесті-натрийлі дала пшаттарынан, кейде кварцтан немесе түсті минералдардан тұратын эффузивті тау жынысы. Дациттың интрузивті тектестері гранодиориттер мен кварцты диориттер.

                                               

Дашт

Дашт, дешт - Иран таулы қыратыңдағы, сондай-ақ Орта Азия мен Батыс Қытайдағы шөлді жазықтар. Негізінен, сусыз шақпақтас, түйіршіктасты тау жыныстары, сорлар басым болады. Дашт, дешт термині Дешт-Кевир, Дешт-Лут, Дашт-Марго, тағы басқа шөлдері ата ...

                                               

Дағдарысты тұрақтылық

Дағдарысты тұрақтылық - екі жақтын дағдарыс кезінде стратегиялық ядролық шабуылды бірінші болып бастауды мейлінше қаламайтынын көрсететін жағдай.

                                               

Даңғаза

Ертеректе шыққан екі томдық түсіндірме сөздігімізде "даңғазаға" берілген түсінік-ретсіз сөйлеген сөз, ыңжың, у-шу. "Не дегеніңді мана даңғазамен ұқпай қалдым, сұрады деп айып етпе". Ал соңғы 10 томдық түсіндірме сөздікте - даурықпа, даңғой. "Енді ...

                                               

Даңқ орденінің иегері

Даңқ орденінің иегері – атақты Кеңес Армиясының Отан үшін ерлік, қаһармандық көрсеткен қатардағы жауынгерлері, сержанттары, ал авиацияда кіші лейтенанттар марапатталды. Ол КСРО Жоғарғы Кеңесі Төрағасының 1943 жылғы 8 қарашадағы Жарлығымен белгіле ...

                                               

Де Броль толқындары

Толқындық сан Толқын Луи Де Бройль Толқындық механика Толқындық функция Толқындық тендеу Толқындық бет Толқындық импульс Толқындық вектор Толқын жетек Толқындық алқап Толқындық оптика

                                               

Дебентура

Дебентура - жабдықталмаған ұзақ мерзiмдi борыштың барлық форма жататын термин тәуелсiз мiндеттемелер болып табылады: әдетте бұл терминмен серiктестiк босатылған мiндеттеме түсiнетiндiгiменнен, корпорация немесе мемлекеттiк. Ұқсас мiндеттемелер Ұл ...

                                               

Дебет

Дебет – бухгалтерлік есепшоттарының сол жақтағы бөлігі. Бухгалтердің есеп шоттарында шаруашылық операциялары екі қайтара жазу тәсілімен тіркеледі‚ бұл орайда олардың әрқайсысының сомасы бір мезгілде екі шот бойынша – бірінің дебеті‚ екіншісінің к ...

                                               

Дебет -нотa

Төлеушісінің өзіне қызмет керсететін банк бөлімшесіне төлемдік сұраныс бойынша жабдықтаушымен артық алынған соманы жабдықтаушының шотынан даусыз шығынға жазу турлы өкімі. Дебет-нотаның негізінде,қоюшының шотынан шығарылған сома, төлеушінің шотынд ...

                                               

Дев Патель

Дев Пате́ль – британдық актер. "Миллионер из трущоб" фильмінде басты рөлді және "Молокососы" телехикаясы нда Анвардың рөлін сомдаған. Мансабын жасөспірімдерге арналған "Skins" 2007-2008 хикаяты на түсіп бастаған. Алайда көпшілікке "Миллионер из т ...

                                               

Девальвация

Девальвация - халықаралық қаржы нарығындағы, ұлттық қаржы бағамының төмендеуі, қаржы қорының азаюы, мемлекеттің төлейтін теңгерімі және тез арадағы сауданың төмендеуімен байланысты, ұлттық ақша бірлігінің тұрақты құндылығының заңды дәрежеде төмен ...

                                               

Дегазация

Дегазация - газдан тазарту, зақымдалған объектілердегі улағыш заттарды жою. Тұрақты улағыш заттармен уланған жерлерді, қорғаныс бекіністерін, соғыс техникасын, азық-түлікті, ауыз суды, т.б. зиянсыздандыру. Дегазацияны жүргізу тәсілдерінін ең тиім ...

                                               

Дегелең орамы (Астана)

Бұрынғы атауы №2 қысқа көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы. Дегелең орамы Қозыбасы көшесінен басталады. Ұзындығы - 265.3 м. Дегелең - Сарыарқаның солтүстік-шығысындағы шоқылы тау. Шығыс Қазақстан облысының аумағында орналасқан. Ең биік жері - 1084 ...

                                               

Дегерес орамы (Астана)

Бұрынғы атауы №1 қысқа көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы. Дегерес орамы Ақарыс көшесінен басталып, Бурабай көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 460.7 м.

                                               

Дегерес қойы

Дегерес қойы – биязы жүнді, құйрықты қой тұқымы. Ол 1930 – 1980 ж. аралығында Алматы облысында жергілікті қылшық жүнді, құйрықты қой саулығын шропшир және прекос қошқарларымен күрделі зауыттық будандастыру арқылы шығарылған. Жаңа тұқым ретінде 19 ...

                                               

Дегляциация

Дегляциация - таулы аймақтардағы мұздықтардың шегінуі, аңғарлық мұздықтар бойларының қысқаруы немесе оның ең тез дамуынан кейін жамылғы шетінің шегінуі.

                                               

Дед

Дед - Башқұртстанның Куюргазин ауданындағы қыстақ, Ермолаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 8 адамды құрады. Пошта индексі - 453283, ОКАТО коды - 80254820000.

                                               

Дед (Федор ауданы)

Дед - Башқұртстанның Федор ауданындағы ауыл, Дед ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 331 адамды құрады. Пошта индексі - 453283, ОКАТО коды - 80254820001.

                                               

Дедектеу

Қазақ тіліндегі мағынасы - тез, шапшаң жүру, алып ұшу. ".жүгіре басып, штаб жаққа қарай дедектеп келеді". Қырғыз тілінде бұл сөздің түбірі "дедек" тек тұрақты сөз тіркесінде ғана қолданылатыны байқалады: дедек болуп жүр - бір нәрсені бар ынта-жіг ...

                                               

Дезактивациялау құралдары

Дезактивациялау құралдары - жергілікті жерден, көліктен, әскери техникадан, карудан радиоактивтік заттарды тазарту үшін қолданылатын заттар мен техника. Дезактивациялау құралдары екі топка - материалдар және техникалық болып бөлінеді. Материалдық ...

                                               

Дезинсекция

ДЕЗИНСЕКЦИЯ – ауру қоздырғыштарын тарататын зиянды жәндіктерді жою үшін мал фермаларында, құс фабрикаларында,ет комбинаттарында, қоймаларда, т.б. қолданылатын малдәрігерлік-санитарлық шаралардың бірі. Дезинсекцияның мақсаты – ауру қоздырып, тарат ...

                                               

Дезинфекциялау ерітінділері

Дезинфекциялау ерітінділері - ауру тудыратын микробтарды және олар бөліп шыгаратын уыттарды жою үшін колданылатын химиялық заттардың ерітінділері. Қорғаныстық және басқа да құрылыстарды, жергілікті жерді, қару-жарақты, ұрыс техникасын және тасыма ...

                                               

Дейксис

Дейксис - лексикалық және грамматикалық тәсілдер арқылы білдірілетін тілдік бірліктердің мағынасын не кызметін көрсету. Дейксис сөйлеу кезіндегі жағдайды айқындауға қызмет етеді. Дейксис әнгімеге қатысушыларды көрсетеді де, оны есімдіктер арқылы ...

                                               

Дек

ДЕК - элементтерді тізбектің соңына да, алдына да қосуға мүмкіндік беретін, яғни кезек пен кезек қасиеттерін иемденген тізім түріндегі жад қүрылымы; екі шетгі кезек. Кезек пен кезекке қолдануға болатын барлық мүмкін операциялар декке де таратылады.

                                               

Декарт теоремасы

Декарт теоремасы немесе Декарт таңбалар заңы тұжырымдамасы - нақты сан коэффициентті көпмүшеліктің оі түбірлер саны оның коэффициенттер қатарындағы таңба ауысу санына тең немесе сол саннан жұп санға кем. Егер берілген көпмүшелікте барлық түбірлер ...

                                               

Декларант

Тауарлар мен көлік құралдарын өткізуші тұлға не тауарлар мен көлік құралдарын өз атынан декларациялайтын, білдіретін және ұсынатын кеден делдалы.

                                               

Декомпенсация

Декомпенсация. Тиісті қызметке деген қабілеттен айырылган организм немесе ағзалардың сырқаттық жағдайы. Яғни организмнің функционалдық бұзылуы мен құрылымдық ақауларын қайта қалпына келтірудегі кемшілік.