ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 431




                                               

Дала генерал-губернаторлығы

Дала генерал-губернаторлығы – Ресей империясының 19 ғ-дың соңы мен 20 ғ-дың алғашқы ширегіндегі әкімшілік аймағы. 1882 ж. 18 мамырда ұйымдастырылған. Орталығы - Омбы қаласы болды. Дала генерал-губернаторлығына Ақмола, Семей, Жетісу облыстары қара ...

                                               

Дала жұмыстары

Дала жұмыстары. Геологиялық зерттеу шаралары зерттелмек ауданның өз аумағында жүргізілуін қажет ететін жұмыстар жиынтығы. Дала жұмыстары іздеу-барлау жұмыстарының, геологиялық түсіру шараларының, басқа да арнаулы геологиялық зерттеулердің ең маңы ...

                                               

Дала кеселері

Дала кеселері - шұңқырдың ұсақ дөңгеленген жабық жалпақ түрі болатын әртүрлі экзогендік геологиялық процестердің нәтижелерінде болады.

                                               

Дала көлдеулері

Дала көлдеулері - дала және әр-манды дала зоналарында дамитын дөңгелек ойықша жазықтар. Диаметрі оншақты метр, сирегірек жүздеген метр, терендігі 2 - 2.5 м болады. Суайрықтарда және жоғары өзен террасаларында жеке немесе топтала кездеседі. Д. к-н ...

                                               

Дала поштасы

Дала поштасы - 2) Бейбіт уақытта мемлекеттің аймағынан тыс орналасқан Армияның, Әскери-теңіз флотының бөлімдері мен мекемелерінің шарты сандық, аты, ал соғыс кезінде ол барлық әскери бөлімдерге беріледі. 1) Фельдъегерлік-пошталық байланысты қамта ...

                                               

Даладағы дабыл (роман)

Даладағы дабыл - құжаттарға негізделген публицист, роман. "Жазушы" баспасынан 1962, 1967, 1981 жылы жарық көрген. Авторы-сыншы, жазушы, академик М.Қаратаев. Роман 30 тарауға бөлінген. Тарихи деректер мен белгілі адамдардың өміріне негізделіп жазы ...

                                               

Далай

Далай - "көз жетпейтін", "кең байтақ" деген ұғымға сәйкес келетін термин. Орталық Азияның бірқатар көлдерінің атауларының құрамына енеді.

                                               

Далалық армия

Далалық армия - армия тобы. Бір бөлімнің құрамында немесе өздігінен бір операциялық бағытында ұрыс кимылдарын жүргізуге арналған тон. Ол 2-4 армиялық корпустан, 1-2 дивизиондық ракеталық және артиллериялық бөлімдердін бөлімшелерінен, сондай-ақ ар ...

                                               

Далалық аэродром

Далалық аэродром - авиациялық бөлімдердің, көбінесе майдандық, армиялық, теңізде авиацияның уакытша орналасуы үшін қолданылатын қосалкы аэродром және маневр жасау аэрәдромы. Майдан шебіне жакын орналаскан далалық аэродром алдыңғы деп аталады және ...

                                               

Далалық жер үсті артиллериясы

Далалық жер үсті артиллериясы - ұрыс даласындағы бөлімдер мен бөлімшелердің ұрыс қимылдарын тікелей қолдауға арналган артиллерия. Далалық жер үсті артиллериясы құрамына артиллерияның әр түрі кіруі мүмкін: зеңбіректер, келте зеңбіректер, минаатарл ...

                                               

Далалық карта

Далалық карта - Дала жұмыстары барысында бүкіл табиғи және жасанды ашылымдарды жоспарлы түрде зерттеу нәтижесінде жасақталатын кез келген геологиялық мазмұндағы карта. Мұндай карталар бетінде әр түрлі тау жынысытардың таралу ауқымы, олардың геоло ...

                                               

Далалық климат

Далалық климат - жазда жылы немесе ыстық, жауын-шашыны екпе дақылдардың қалыпты өсіп-өнуін шектейтін, тіпті кей жылдары оған жеткіліксіз болатын құрғақ климат. Л.С. Берг бойынша Далалық климат былайша бөлінеді: 2) қысы жылы дала климаты; 4) биік ...

                                               

Далалық қорғаныс құрылыстары

Далалық қорғаныс құрылыстары - әскери міндеттерді орындауға колайлы жағдай тугызу үшін, сондай-ақ жеке құрам мен ұрыс техникасын қарсыластардың жойғыш құралдарынан қорғау үшін дайындық кезінде және ұрыс әрекеті кезінде тұрғызылатын бекіністер. Да ...

                                               

Даламбер – Лагранж вариациялық принціп

Даламбер – Лагранж вариациялық принціп - егер механикалық жүйе ұстамды, голономдық және идеальдік байланыстарда болса, онда кез келген уақытта жүйеге әсер ететін барлық активті күштер мен қоса Даламбердің "инерция күші" деп атайтын күшінің виртуа ...

                                               

Далан

Далан - бурят, қалмақ халықтарының жылқының жалын, ыстап жасайтын дәмді тамағы. Даланды әруақтарға арнап құрбаңдық шалғанда ритуалдық тағам ретінде қолданады. Далан XIX ғ. ортасынан бастап ритуалдық дәстүр ретінде қолданылып келеді.

                                               

Далмациялық жаға

Далмациялық жаға - теңіз суы басып жатқан қатпарлы атыраптың ұзына бойы созылған жағасының типі. Кереге тәрізді бөлшектенген таудың бөлігін теңіздің басуынан түзіледі; нақты тип түрінде Далмациядағы Адриат теңізінің шығыс жағасы.

                                               

Дальтон-жоспар

Дальтон-жоспар - XX г. басында АҚШ-та пайда болган жекелеп оқытудың бір түрі. Оқушылар жалпы сыныптық жұмыспен байланыстырылмайды. Олар өздерінің оқу жұмысын өздері жоспарлайды, жекелеген пәндердің оқытылу кезегін және жұмыс уақыттарының тәртібін ...

                                               

Даман

Даман, Нигю Чуло-хан Даман – Батыс Түрік қағандығының қағаны. Д. Таң императорымен ымыраға келіп, оның әскери жорықтарына да қатысып тұрған.

                                               

Дамба

Дамба - 1) геоморфологияда арна бойындағы биік табиғи белес. Аллювийлік жазық пен ағатын үлкен өзендер арнасының бойында түзіледі. Жайылмадан биіктігі 6-8 м; 2) жасанды дамба - өзен мен теңіз жағаларын шайылудан және су басудан қорғайтын немесе б ...

                                               

Дамир Қасымбекұлы Халықов

Халықов Дамир Қасымбекұлы - әскери қайраткер, генерал-майор. 1973 жылы Жаркент орта мектебін, 1975 жылы Суворов әскери училищесін, 1979 жылы Челябинск жоғары танк училищесін, 1988 жылы Мәскеудегі Малиновский атындағы академияны бітірген. 1983-85 ...

                                               

Дамно

Дамно банкінің клиенттер вексельдерін инкассоға есепке қабылдағаны үшін олардан алатын айрықша ақысы ; бағалы қағаздарды нақты бағасынан төмен сатқанда олардың бағамынан келетін шығын. Вексельдерді, темір жол жүк құжаттарын, коносаменттерді теңіз ...

                                               

Дамп

ДАМП - 1) компьютер жадындағы ақпаратты бір сақтау құрылғысынан екінші сақтау құрылғысына немесе жадтың бір бөлігінен екінші бөлігіне көшіру; 2) жадтың немесе файлдың басылмасы. Бақылаулық нукте дампы - жүйенің жаңылысуы салдарынан процесті қайта ...

                                               

Даму ауданы

Даму ауданы - белгілі бір кезең ішінде шаруашылығының өсу қарқыны бүкіл ел бойынша орташа өсу карқынынан жоғарылау болатын экономикалық аудан.

                                               

Даму банкілері

Даму банкілері - мемлекеттік немесе аралас тұрпаттағы мамандандырылған ұлттық немесе көп ұлттық инвестициялық несие-қаржы институттары. Ұзақ мерзімді міндеттерді: жалпы ұлттық немесе аймақтық құрылымдық өзгертулер бағдарламаларын қаржыландыру; Ор ...

                                               

Дандан қызылабад шаһарында

"Дандан қызылабад шаһарында" – ғашықтық дастан. Он бір буынды қара өлеңмен жазылған. Жұмамұхамед Жантақтайұлы ел аузынан жазып алған. Бұрын еш жерде жарияланбаған бұл шығыстық үлгідегі дастанда Ибраһим патшаның Дандан атты батыр ұлының бір сұлу қ ...

                                               

Данжуа-Лузин теоремасы

Данжуа-Лузин теоремасы - Бұл теорема абсолют жинақталатын тригонометриялық қатарлар туралы: a 0 2 + ∑ n = 1 ∞ a n cos ⁡ n x + b n sin ⁡ n x {\displaystyle {\frac {a_{0}}{2}}+\sum _{n=1}^{\infty }a_{n}\cos nx+b_{n}\sin nx} 1 тригонометриялық қатар ...

                                               

Дара (жеке, дербес, жекеше) байланыс желісі

ДАРА БАЙЛАНЫС ЖЕЛІСІ линия связи; private line) - пайдаланушы терминалын компьютермен жалғастыратын жөне оған дара пайдалануға бөлінген, ауыстырылмайтын байланыс желісі.

                                               

Дара арналы есептеу желісі

ДАРА АРНАЛЫ ЕСЕПТЕУ ЖЕЛІСІ - ақпаратты сұрыптау параллель жүзеге асырылатын есептеу желісі, яғни бір мезгілде барлық қолданбалы жүйелерде жүзеге асырылады.

                                               

Дара басшылық

Дара басшылық - әскери бөлімшені, бөлімді және құраманы жеке командирдің басқаруы. Оның қолында әскерлерді басқарудын барлық тәсілі - командалық, саяси, әкімшілік, техникалық, шаруашылық және бақылау құқығы болады. Дара басшылық - әскерді басқару ...

                                               

Дара дарын (кітап)

Дара дарын - М.Сәрсекенің "Сәтбаев", "Қазақтың Қанышы" және "Сәтбаев планетасы" атты кітаптарының кейіннен табылған жаңа деректермен байытылып, қайта редакцияланған қазақша басылымы. Ғалымның туғанына 110 жыл толуына орай дайындалған ғұмырнама "С ...

                                               

Дара сараптамалық баға

Дара сараптамалық баға: I. алдын-ала құрастырылган сұрақтарға немесе сауалнамага жауап беретін сарапталушымен жұргізетін зерттеушінің әңгімесі; 2. нақты сарапталушы қойған нысанының қандай да болсын көрсеткішінің сандық немесе бағамдык сипаттамасы.

                                               

Дара уақыт

Дара уақыт - технологиялық операция циклының бір уақытта дайындалатын немесе өнделетін бұйым саны қатынасына тең немесе жинау операциясының жылнамалык уақытына тең уақыт аралығы.

                                               

Даралық психологиясы

Даралық психологиясы - адамдардың даралық психологиялық және қылықтық айырмашылықтарын сипаттайтын, түсіндіретін және зерттейтін психология ғылымының саласы. Даралық психологиясы фрейдизмнен тармақталған, А. Адлер талдап-белгілеген психоанализ ба ...

                                               

Дарақы

Бұрынырақ шыққан екі томдық "Қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде" - жеңілтек, ұшқалақ, өзін өзі ұстай алмайтын, бейбастақ мағынасында түсіндіріледі. "Сүйегі тым бос емес, іске тәуір, барықсыз, дарақы-ау, бойы бұлғаң". Сөзге төркін боларлық "дарақ ...

                                               

Дардай

Әдетте, өзін зор тұтып, әлдеқандай болып жүретін адамдарға қолданылатыны белгілі. ".Ағайынға айбатты биік-ақсын дардайсың". Сөз төркіні боларлық тұлғаны түркі тілдері ішінен туваларда ғана кездестіреміз: дарға - бастық лауазым. Басқа түркі тілдер ...

                                               

Дария

Суы мол, көлемі кең өзен, көл, теңіз "дария" аталатындығын түсіндірме сөздіктен білеміз. "Дария біздің елдің ұғымында теңізден кіші, өзеннен үлкен су". Дәл осыған ұқсас тұлғада әрі мағынасы жағынан да жақын сөзді парсы тілінен табамыз. Кейбір зер ...

                                               

Дария өзені

Дария - өзен суының молдығы мен ұзындығын көрсететін термин, Қазақстан мен Орта Азияның кейбір өзендері атауларының құрамына енеді.

                                               

Дархан көшесі (Алматы)

Шартты атау. Көшеге Дархан атауы берілген. "Дархан" сөзінің мағынасы жомарт, мәрт дегенді білдіреді. Көше Алатау ауданындағы "Айгерім-2" шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 750 метр.

                                               

Дархан Қамбышев

Дархан Қамбышев - Алматы циркінің әртісі Дархан Қамбышев. 2010 жылы Францияда өткен халықаралық байқауда бас жүлдені жеңіп алды. 2010 жылы Қаңтарда Мәскеуде өткен 8-ші Халықаралық цирк өнері фестивалінде де "Алтын пілді" ұтып алған. Анасы Күлтайд ...

                                               

Дарын

"Дарын" – Қазақстан Республикасы Үкіметінің дарынды жастарға берілетін мемлекеттік сыйлығы. Ол жасы 35-тен аспаған, қоғамдық-әлеуметтік, мәдени қызметтерімен халыққа танылған дарынды жастарға 2 жылда бір мәрте, ғылым, архитектура, өнер, әдебиет, ...

                                               

Дарындылық

Дарындылық - таланттық; қызметіндегі ұлы жетістіктер үшін қажетті ішкі шарттардың бірі. қызметтің табысты орындауын қамтамасыз ететін қабілеттердің сапалы өзіндік байланыстыруы; ақыл әлеуеті, немесе парасаттылығы, оқуға деген танымдық мұмкіндікте ...

                                               

Дастаннан драмаға

"Дастаннан драмаға", монография. Авторы Е.Жақыпов. 1979 жылы "Ғылым" баспасы шығарған. Кітап халық фольклоры негізінде жазылған пьесаларды зерттеуге арналған. Бұл орайда автор Әуезов, Ж.Шанин, Анненкова-Бернард, С.Камаловтардыһ драмалық туындылар ...

                                               

Дат ярусы

Дат ярусы. Бор жүйесінің жоғарғы бөлімінің төменнен жетінші, яғни ең үстіңгі ярусы. Кейбір ғалымдар дат ярусын палеоген жүйесіне кіргізуді дұрыс деп санайды.Сұйықтық капиллярлық қозғалысы. Сұйықтық капиллярлық және субкапиллярлық кеуектер, өте та ...

                                               

Датан

Датан, Гешенчай хан Датан, Мұқан Гешенчай хан – Жужан қағандығының билеушісі. 414 ж. Булучженьді өлтіріп, Мұқан Гешенчай хан деген атпен таққа отырған.

                                               

Датив

Датив - бенефициант немесе реципиенттің, алушының, яғни агенс жүзеге асырған іс-кимылдың нәтижесінде алушының, сол сияқты адрессаттың, ақпарат алушының ролін атқарғанда айтылатын Барыс септігінің семантикалық функциясы. Салыстырыңыз: Мудрому дай ...

                                               

Дато

Дато – Грузия әншісі, сазгер, мультаспапшы, әндер авторы, соул, диско, джаз, реггей, этникалық музыка элементі бар поп-музыка жанрындағы туындыларды орындаушы. Дато - Грузия, сонымен қатар ТМД елдеріне өте танымал әнші. Дато өзінің 2009 жылдың ая ...

                                               

Датқа

Датқа - Қоқан және Бұқар хандығы және өмірлік жүйесінде қалыптасқан лауазым. Датқа билік жүйесінде билерден жоғары, сұлтандармен шендес дәреже болып саналған. Тек ханға немесе әмірге ғана бағынышты болған. Датқа - парсы сөзі, дад+хаһ "тілек, әділ ...

                                               

Датұлы атындағы көше (Алматы)

Көшеге әділ билігімөн, азуын айға білеген шешендігімен ғана емес, Кіші жүздегі 1793-1797 жылдардағы ұлт-азаттық қозғалыстың жетекшісі ретіндегі батырлығымен де аты аңызға айналған айтулы тұлға Сырым Датұлының есімі берілген. Сырым Датұлы Қазақста ...

                                               

Дауани Ғұламаһи

Дауани Ғүламаһи, парсының ғүлама ғалымы, ақын, философ. Атақты "Ахлақ-и Жалали" кітабын түркінің аққойлы табынан шыққан әмірші Ұзын Хасанның өтініші бойынша Насириддин Тусидің "Ахлақ-и Насири" атты кітабының негізінде 1478 ж. жазды. Оның бүл кіта ...

                                               

Даусыз фактілер

Азаматтық құқық пен іс жургізуде - азаматтық, істе, оның болуы жөнінде тараптар дауласпайтын және істің дұрыс шешілуі үшін маңызы зор болып табылатын жағдайлар. Егер айғақ талапкер мен жауапкердің түсініктемелерімен қуатталып, біртарап оны бекіті ...