ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 428




                                               

Гот Киелі кітабы

Гот Киелі кітабы немесе Вульфиланың аудармасы - Вульфиланың мәсіхшілердің Киелі кітабын шығыс германдық гот тайпалары сөйлеген гот тіліне жасаған аудармасы.

                                               

Гравий

Гравий - ірілігі 2-10 мм жұмырланған қиыршық сынықтардан тұратын болбыр шөгінді тау жынысы. орта 2.5-5 мм ұсақ 2-2.5 мм болады. Тасқиыршықтардың басым ірілігіне қарай гравий ірі 5 - 10 мм Түзіліміне қарай гравий өзендік Тасқиыршықтардың аралығынд ...

                                               

Гравийлі-малтатасты шөгінділер

Гравийлі-малтатасты шөгінділер - ірі түйірлі шөгінділер, негізінен жұмырланған гравий және тасмалта өлшемді сынықтардан тұрады. Континенттік, жағалаулық және теңіз терригендік, вулканогендік-терригендік шөгінділер арасында кең таралған. Қазіргі т ...

                                               

Гравиметр

Гравиметр – ауырлық күші үдеуін салыстырмалы түрде өлшеуге арналған аспап. Гравиметр дәл көрсететін серіппелі немесе бұралмалы таразы түрінде жасалады. Гравиметрдің жерүстілік, ұңғымалық, теңіздік және аэрогравиметр деген түрлері бар.

                                               

Гравиметриялық тіктеуіш сызығының ауытқуы

Гравиметриялық тіктеуіш сызығының ауытқуы - жер бетінің мәлім нүктесіндегі тік сызық бағыты мен осы нүкте арқылы өтетін деңгейлік эллипсоидтің есептеу бетіне нормаль арасындағы бұрыш.

                                               

Гравитациялық байыту әдістері

Гравитациялық байыту әдістері - пайдалы қазындыларды байытуда кеңінен қолданылатын әдіс. Кен құрамындағы минералдарды бөлу олардың тығыздықтарына, соған байланысты түйіршіктер мен кесектер салмақтарының айырмашылықтарына негізделген.

                                               

Гравитациялық барлау

Гравитациялық барлау. Жер қыртысының жекелеген аудандарының геологиялық құрылыс ерекшеліктері мен ауырлық күшінің арасындағы байланыс сипаттарын саралауға негізделген геофизикалық барлау тәсілдерінің бір түрі. Гравитациялық барлау жұмыстары жер қ ...

                                               

Гравитациялық жер асты суы

Гравитациялық жер асты суы - таужыныстардағы қуыс-жарықшақтарды толтырып тұратын,ықпал жасамайтын, ауырлық күшінің немесе гидродинамикалық тегеуріннің әсерімен қӨзғала алатын тамшылы-сұйық су.

                                               

Гравитациялық процестер

Гравитациялық процестер - Жер бетіне ауырлық күшінің тікелей әсеріне байланысты, негізінен, тауларда болатын бедер түзуші процестер. Гравитациялық процестер мен үгілу, эрозия және бедер түзуші басқа факторлардың өсерінен тауда көшкіндер, опырылым ...

                                               

Гравитациялық режим

Гравитациялық режим - мұнай гидрогеологиясына тиесілі арнаулы түсінік: қойнауқаттық мұнай қозғалысы сол мұнайдың тудыратын ауырлық күші әсерінен жүзеге асатын мұнай жатыны жұмысы режимі. Мұнайдың ауырлық күші әдетте мұнай өндірудің соңғы сатысы к ...

                                               

Гравитациялық сулар

Гравитациялық сулар - ауырлық күшінің әсерінен орын ауыстыратын жер асты сулары. Тау жыныстарының өткізгіштігінің типіне байланысты қуыстық, жарықшақтық және карстық, ал сулы қабаттың жатые пішіні бойынша қатқабаттық және жарықтық-тастамырлық деп ...

                                               

Гравитациялық тартылыс

Гравитациялық тартылыс - материяның кез келген түрлері арасындағы әмбебап өзара орекеттестік. Бұл әрекеттестік біршама әлсіз болса және денелер баяу жарықтың жылдамдығымен салыстырғанда) қoзғалыста болса, Ньютoнның бүкіләлемдік тартылыс заңына қа ...

                                               

Гравитациялық қoзғалыстар (орын ауыстырулар)

Гравитациялық қoзғалыстар - борпылдақ тау жынысы шоғырларының өздерінің ауырлық күші әсерінен қoзғалу процесі. Гравитациялық қoзғалыстар планетамыздың барлық аймақтарында, кез келген өңірде көрініс беруі ықтимал, сондықтан да олар экзогендік проц ...

                                               

Гравитациялық қатпарлар

Гравитациялық қатпарлар -төсеніш рөлін атқаратын тау жынысы қабаттарының бірте-бірте көтерілуінен қалыптасқан еңістіктер бетімен ауырлық күші әсерінен жылжыған шөгінді тау жынысытарда пайда болатын қатпар түрі.

                                               

Гравитациялық қозғалыстар

Гравитациялық қозғалыстар – борпылдак та болбыр тау жыныстары шоғырларының өз салмақ күшімен қозғалу процесі. Гравитациялық қозғалыстар планетамыздың барлық аймақтарында, кез келген өңірде жер бетінде, су түбінде т. с. с. көрініс беруі ықтимал, с ...

                                               

Гравитациялық Өзара Әсер

Гравитациялық Өзара Әсер – материяның барлық түріне тән, әмбебап өзара әсер, элементар бөлшектердің арасында болатын өзара әсерлердің ең әлсізі. Г. ө. ә-дің тартылу сипаты бар.

                                               

Гравюра өнері

Гравюра өнері"Жапон өнерінің бастау алған жаңа түрі - ағаш бетіндегі гравюра. Оның орталығы XVII ғасырдың соңына қарай пайда болды, онда өнердің негізгі жанрлары жинақталған. Гравюра өнері қала халқының тұрмысын суреттеді. Демократиялық "укиё-э" ...

                                               

Градация

Градация - қалыптасу жағдайы ұқсас таужыныстардың әр қилы литологиялық түрлерін біріктіретін парагенетикалық ассоциация, геологиялық формацияның жекелеген бөлшегі.

                                               

Градиенттік жел

Градиенттік жел - үйкеліс күші жоқ кезде изобаралармен сәйкес келетін түзу сызықты немесе айналмалы траекториялар бойынша ауаның біркелкі горизонталь қозғалысы. Градиенттік жел қысым градиентінің әрекеттегі күші мен Жер айналуының ортадан тепкіш ...

                                               

Градус

Градус – 1) тік бұрыштың 1/90-ына немесе шеңбердің 1/360-ына тең бірлігі. Белгіленуі ; 2) әртүрлі температуралық шкалада әртүрлі мәні бар темп-ралық аралықтың бірлігі. Г. Кельвин шкаласы не кельвин, Цельсий градусы

                                               

Градустық өлшеулер

Градустық өлшеулер Жердің өлшеулерін анықтау үшін жүргізілетін жоғарғы дәлдікті астрономиялық және геодезиялық өлшеулер. Меридиандар мен параллельдер доғаларының ұзындықтары геодезиялық әдістермен өлшенеді.

                                               

Грамм

Грамм, г – массаның бірліктердің СГС жүйесіндегі негізгі, ал бірліктердің халықаралық жүйесіндегі үлестік бірлігі. 1 г – тығыздығы ең жоғары болатын темпаратура.

                                               

Грамм-атом

Грамм-атом химиялық элементтің грамм саны оның атомдық салмағына тең. Мысалы, күкірттің атомдық салмағы 32.07, ал оның грамм-атомы 32.07 г. Қазір оның орнына атомдардың мөлі деген атау қолданылады.

                                               

Грамм-молекула

Грамм-молекула - заттың грамм саны оның молекулалық салмағына тең болуы керек. Мысалы, күкірт қышқылының молeкулалық салмағы 98, ал оның грамм-молекуласы 98 г.

                                               

Грамм-эквивалент

Грамм-эквивалент – заттың эквивалентіне тең грамм мөлшері. Кез-келген химиялық элементтің нақтылы косынды құрамындағы грамм-эквивалент мөлшері оның атомдық салмағын валенттілігіне бөлгенде шығатын мөлшерге тең болмақ. Мәселен, атомдык салмағы 55. ...

                                               

Грамматикалық категория

Грамматикалық категория - мағынасы біртиптес грамматикалық тұлғалардын бір-бірінен өзгеше жүйесі. Бұл жүйеде категорияландыратын белгі басты қызмет атқарады. Мысалы: шақ, жақ, етіс т. б. категориялардын жинақты мағыналары соларға сай тұлғалар жүй ...

                                               

Грамматикалық мағына

Грамматикалық мағына - тілде қалыпты сипаты бар сөздер тобы мен сөз тұлғаларына, синтаксистік құрылымдарға тән жинақты, дерексіз тілдік мағына. Морфология саласында сөз таптарының жалпы мағыналары болсын немесе сөз тұлғалары мен сөздердің жеке ма ...

                                               

Грамматикалық форма

Грамматикалық форма орыс. грамматическая форма - грамматикалық мағынаның қалыпты көрінісін білдіретін тілдік белгі. Әр түрлі тілдерде грамматикалық мағынаны білдіретін Грамматикалық форма - аффикстер, дыбыстық алмасулар, екпін, қайталау, көмекші ...

                                               

Грамматология

Грамматология - жазу туралы ғылым. Жазудын кейбір түрлері жанама түрде ғана тілмен байланысты болғандыктан, Грамматология тұтас калпында тіл біліміне кірмейді.

                                               

Граммема

Граммема ағылш. grammeme - грамматикалық денгейдегі ен шағын бірлік, Граммема грамматикалық категориялардың тектік түрлері. Граммема грамматикалық категория сиякты мағына мен оны білдіретін форманын бірлігінен тұрады, Мысалы, зат есімнің жекеше, ...

                                               

Гранат

Гранат - 1) қарсыластың адам күші мен техникасын 1000 метрге дейінгі қашыктықта жоюға арналған оқ-дәрі. Қолдану тәсілдеріне қарай - қол гранаттары және гранататқыштармен атылатын гранаггар гранататқыштан ату, винтовкалық гранаттар, колданылу мақс ...

                                               

Граната

Граната – жарылыс кезінде пайда болатын жарықшақ пен ауа толқынының дүмпуі арқылы жаудың адам күші мен техникасын 1000 м-ге дейінгі аралықта жоюға арналған оқ-дәрі. Ол әдетте металл қорабтан, жарылғыш және жанғыш заттардан тұрады.

                                               

Гранататқыш

Гранататқыш - гранат лақтырғыш жеңіл кару. Үш түрі бар. 2) Винтовкалық гранататқыш - винтовка үңғысына кигізілетін арнаулы жинамалы қондырғы. Гранат дәрі газының дүмпуімен лактырылады. Танктер мен сауытты техникаға қарсы қолданылады. 3) Мылтықты ...

                                               

Гранит-порфир

Гранит-порфир - құрылымы порфирлілеу, арқауы ұсақ кристаллы гранит құрамды таужыныстардың жалпы атауы. Порфир бөлігі кварц, калишпат, қышқыл плагиоклаз, кейде фемалық минерал болып келеді. Арқауы да осы минералдардан тұрады. Гранит-порфир гранит, ...

                                               

Гранитоидтар

Гранитоидтар – минералдық және химиялық құрамы кварцты диориттерге ауысқанға шейінгі қышқыл құрамды интрузивті жыныстар жиынтығының жалпылама атауы.

                                               

Гранитті қабат

Гранитті қабат - қума сейсмикалық толқындардың өту жылдамдығы 5.5 - 6.5 км/с болатын жер қыртысы қабаты; шөгінді және базальтты қабаттардың арасында орналасады. Граниттерден, гнейстерден және басқа да метаморфты және атқылама таужыныстардан тұрады.

                                               

Граниттелу

Граниттелу – тау жыныстарының химиялық және минералдық құрамын бірте өзгерте отырып, оларды граниттердің құрам және кұрылым ерекшеліктеріне жакындата түсетін табиғи процесс. Бұл процесс нәтижесінде сан түрлі тау жыныстары есебінен байырғы гранитт ...

                                               

Граниттену

Граниттену - шығу тегі әр түрлі қатты таужыныстарды граниттерге айналдыратын процестердің жиынтығы. Граниттену таужыныстардың сілтілік металдармен және Sі0 2 -мен молығуымен және олардан Ғе, Мg, Са-дің шығарылуымен байланысты. Негізінен геосинкли ...

                                               

Гранодиорит

Гранодиорит - қышқыл магматиттерге жататын интрузиялық, құрамы бойынша гранит пен диоритгің аралығындағы тау жынысы. Гранодиориттердің түсі қызғылт, сұрлау қызғылт, ақшыл сұр; бітімі шомбал, бағдарлы, жолақты; құрылымы орта, ірі түйірлі, порфирлі ...

                                               

Граносиенит

Граносиенит - құрамы бойынша гранит пен сиениттің аралығындығы интрузиялық тау жынысы. Бітімі шомбал, бағдарлы, жолақты, таңдақты, құрылымы орта, ірі түйірлі, кейде порфирлі. Минералдық құрамы: калишпат - 40-50, қышқыл плагиоклаз - 20-30, кварц - ...

                                               

Граус

Граус - бөденеден дайындалатын ағылшын аспаздығындағы өте сыйлы тағам. Осы кезге дейін Англияда ас мәзіріне "граус" тағамы кірсе, онда асқа шақырылғандардың ішінде лордтар палатасының мүшесі, Англия мэрінің бірі қатысып отырғанын білдіреді.

                                               

Графема

Графема - тілдің жазу жүйесіндегі негізгі бірлігі, единицасы, дыбыстың жазудағы таңбасы, жазу жүйесінін ен кіші белгісі. Графема - лингвистикалық мағынасы бар тілдердің графикалық жүйесінің ең кіші бірлігі, белгілі жазу жүйесінің ең кіші белгісі. ...

                                               

График

График – 1) қандай да бір шаманың басқа бір шамаға тәуелділігін көрнекі түрде бейнелеуге қолданылатын сызба, яғни функцияның өзгеру сипатын көрнекі түрде көрсететін сызық. 2) Өндірістік график – кәсіпорынның не оның жеке бөлімшелерінің өнім шығар ...

                                               

Графикалық адаптер

ГРАФИКАЛЫҚ АДАПТЕР - графикалық кескіндерді мониторға шығаруды басқару құрылғысы. Ол көрсетілетін кескіннің айқындылығын, түстердің көп түрлілігін анықтайды; мониторды процессормен байланыстыратын қосқышы бар арнайы тақша, оны бейнекарта деп те а ...

                                               

Графикалық ақпарат

ГРАФИКАЛЫҚ АҚПАРАТ information) - схемалар, эскиздер, диаграммалар, графиктер пішіндегі фигуралар немесе бейнелер түрінде берілетін ақпарат.

                                               

Графикалық бағыттауыш

ГРАФИКАЛЫҚ БАҒЫТТАУЫШ, ГРАФИКАЛЫҚ ШОЛУШЫ - гипермедиада - пайдаланушыга желіде бағыттауды орындауға мүмкіндік беретін, гипермедиялық тораптар мен байланыстарды ұсынатын графикалық қүралдар.

                                               

Графикалық кескін

ГРАФИКАЛЫҚ КЕСКІН - шарттылықтың белгілі бір дәрежесімен орындалатын жазықтықтагы әр түрлі заттардың кескіні.

                                               

Графикалық мәліметтер

ГРАФИКАЛЫҚ МӘЛІМЕТТЕР - 1)графикалық бейне түріндегі мэліметтер ; 2) графикалық объектілердің кескінін қүруға жеткілікті болатындай сол объектілердің машиналық өрнектелуі.

                                               

Графикалық планшет

ГРАФИКАЛЫҚ ПЛАНШЕТ - жиектік кескіндерді нүктелеп енгізу қүрылғысы. Графикалық планшет сызуға арналған қаламмен жасақталып, компьютерге қосылған жазық тақта болып келеді. Қаламмен планшет бетіне жайылған қағазға кескін сызылады. Графикалық планше ...

                                               

Графикалық программа

ГРАФИКАЛЫҚ ПРОГРАММА - графикалық дисплеймен немесе графиксалғышпен мәліметтер алмасуды орындайтын программа.