ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 423




                                               

Геологиялық ғылымдар институты

Геологиялық ғылымдар институты, ҚР Ғылым және білім беру министрлігінің Қ.И.Сәтбаев атындағы Геологиялық ғылымдар институты, КСРО ғылым академиясының Қазақ филиалы негізінде 1940 ж. ұйымдастырылған республикадағы тұңғыш академиялық ғыл зерт. ин-т ...

                                               

Геологиялық қима

Геологиялық қима - нақтылы өңір қойнауларының тік жазықтықтағы ерекшеліктерін көрсететін сызбалы кескін. Геологиялық қима жасы, құрамы, әр түрлі тау жыныстарының созылымына көлденең тартылған түзу не сынық сызық бойымен салынады. Геологиялық қима ...

                                               

Геологиялық қима сипаттарын геофизикалық мәліметтер бойынша болжау

Геологиялық қима сипаттарын геофизикалық мәліметтер бойынша болжау. тау жынысытардың литологиялық-фациялық сипаттарын, олардың жинауыштық қабілеттерін, жинауыштардың мұнаймен немесе газбен қанығу дәрежесін, қалыптан тыс көрсеткіштермен сипатталат ...

                                               

Геологиялық құжаттама

Геологиялық құжаттама – арнаулы геологиялық зерттеулер жүргізу барысында, іздеу-барлау жұмыстары кезінде, пайдалы қазба кендерін өндірістік игеру барысында анықталған геологиялық деректерді жан-жақты хаттау және әртүрлі карталар мен сызба-нұсқала ...

                                               

Геологиялық құрылым

Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во "Наука", 1966, стр. 204. Академия наук Казахской ССР. Институт языкозна ...

                                               

Геологиялық өтімділік

Өтімділік. тау жынысытардың сұйықтарды сүзбелеу мүмкіндігімен анықталатын сипаты. Өтімділік тау жынысытардың жинауыштық қабілетін анықтайтын ең басты сипаттарының бірі болып табылады. тау жынысытар өтімділігі. Қысым мөлшеріндегі айырмашылықтар са ...

                                               

Геологиялық-барлау жұмыстарының көлемі

Геологиялық-барлау жұмыстарының көлемі. Геологиялық-барлау жұмыстарының нақты көлемі және оларға жұмсалатын қаражат мөлшері. Бүкіл жұмыстарға керекті қаражат мөлшерін анықтау сол жұмыстардың әртүрлі түрлері, кезеңдері және сатылары нәтижелерін өз ...

                                               

Геологиялық-экономикалық талдама

Геологиялық-экономикалық талдама. Іздеу-барлау жұмыстарының тиімділігін арттыру мақсатында геологиялық, әкімшілік, өндірістік нысандар бойынша және геологиялық барлау жұмыстарының түрлері мен әдістері бойынша жүргізілетін арнаулы зерттеулер жиынт ...

                                               

Геологиялық-экономиялық талдау

Геологиялық-экономиялық талдау - іздеу-барлау жұмыстарының тиімділігін арттыру мақсатында геологиялық, әкімшілік, өндірістік нысандар бойынша және геологиялық-барлау жұмыстарының түрлері мен әдістері бойынша жүргізіледі. Геологиялық-экономиялық т ...

                                               

Геологияның басқа ғылымдармен байланысы

Геологияның басқа ғылымдармен байланысы. Геология өзінің даму барысында әр-түрлі жаратылыстану ғылымдарына негізделген және негізделуде. Ал фактілік материалдар жеткілікті жинақталған сайын геологиядан кейбір жаратылыстану ғылымдары бастау алды. ...

                                               

Геологияның зерттеу әдістері

Геологияның зерттеу әдістері. Жер дамуының айрықша ерекшелігіне көптеген геологиялық процестердің өте ұзақтығы мен кең аукымдылығы жатады. Бұл процестер орасан үлкен аумақтарды қамтиды және миллиондаған, миллиардтаған жылға созылады. Жекелеген ад ...

                                               

Геологияның тақырыбы мен нысандары

Геологияның тікелей зерттейтін нысандары - минералдар, таужыныстар, пайдалы қазбалар, қазба органикалық қалдықтар, геологиялық процестер. Жер ішкі жер қыртысы, мантия мен ядро және сыртқы атмосфера, гидросфера мен биосфера қабықтардан тұрады, ола ...

                                               

Геологияға да есеп керек (мақала)

Геологияға да есеп керек – Қаныш Сәтбаевтың В.М.Крейтер және В.Н.Козеренкомен бірігіп жазған мақаласы. Алғаш "Правда" газетінің 1963 жылғы 30 мамырдағы санында жарияланған. Ғалымдар пайдалы кен көздерін ашу және табиғи байлықтарды игеру ісінде ор ...

                                               

Геомагнетизм

Геомагнетизм - Жердің магниттік өрісінің кеңістікте бөлінуі мен уақыт барысында өзгеруін, сондай-ақ Жер мен оның магнитсферасындағы геофизикалық процестерді зерттейтін геофизика саласы.

                                               

Геомагниттік өрістің инверсиясы

Геомагниттік өрістің инверсиясы - Жердің магниттік өрісі бағытының кері өзгеруі. 500 мың жылдан 50 млн жылға дейінгі уақыт аралығы сайын байқалады. Себептері әлі анықталмаған.

                                               

Геометриялық нивелирлеу

Геометриялық нивелирлеу - жер бетіндегі нүктелердің биіктік айырмашылығын горизонтальдық көздеу арқылы анықтайтын тәсіл. Геометриялық нивелирлеу нивелир және рейканың көмегімен орындалады. Нивелирді орналастыруға байланысты Геометриялық нивелирле ...

                                               

Геометриялық торап

Геометриялық торап - түсіріс торабының нүктелер жүйесі; олардың планшеттегі орындары мензула мен кип- регельдің көмегімен, графикалық әдіспен тура және кері қиылыстыруларды тізбектеп қолданумен анықталады. Геометриялық торапты құру үшін негіз - г ...

                                               

Геометриялық түрдегі шартты теңдеулер

Геометриялық түрдегі шартты теңдеулер - триангуляцияны теңдестірудің коррелаттық әдісі кезіндегі бастапқы тендеулер. Олардың жалпы саны артық өлшеулер санына тең болады. Осы тендеулердің біразы Геометриялық түрдегі шартты теңдеулердің ең қарапайы ...

                                               

Геоморфологиялық деңгейлер

Геоморфологиялық деңгейлер - тегістелген беттер. Жер қыртысының көтерілген бөлікшелерінде оларға экзогендік процестер ықпал етуі нәтижесінде пайда болады. Сынықты таужыныстардың қозғалысқа келуі мен бедердің өзгеруі арқылы білінеді; мұхит деңгейі ...

                                               

Геоморфологиялық зоналылық

Геоморфологиялық зоналылық - географиялық ендік бағытындағы зоналылықтың әсерінен бедер түзу процестері мен бедер пішіндері кешендерінің бөлінуі. Жер бетінде жылжудың ендік-зоналық таралуымен немесе морфологиялық вертикаль зоналылықпен, яғни таул ...

                                               

Геоморфологиялық карта

Геоморфологиялық карта - белгілі бір аймақтың жербедер ерекшеліктері кішірейтілген масштабта топографиялық карта бетіне шартты белгілер көмегімен түсірілген сызбалы кескін.

                                               

Геоморфологиялық карталар

ГЕОМОРФОЛОГИЯЛЫҚ КАРТА - топографиялық негізде белгілі бір масштабта бедер құрылысын бейнелейтін карта: бедердің пішінінен - морфографиясынан, генезисінен және жасынан тұрады. Кейбір жағдайларда Геоморфологиялық картада таужыныстарды, сондай-ақ т ...

                                               

Геоморфологиялық кескін

Геоморфологиялық кескін - жер бетінің кез келген телімінің бедерін тік жазықтықтың қиюын графиктік бейнелеу. Геоморфологиялық кескіннің жоғарғы сызығы жер бетінің гипсометрлік орнын, ал одан төменгісі геологиялық құрылысын көрсетеді.

                                               

Геоморфологиялық ландшафт

Геоморфологиялық ландшафт - өзара генетикалық байланыстағы, кейде сырт белгілері бойынша алуан түрлі, бірақ заңды түрде қайталанатын топтарды құрайтын белгілерінің пайда болуы - ортақ бедер пішіндерінің кешені.

                                               

Геоморфологиялық түсіру

Геоморфологиялық түсіру - Жер бедерін зерттеудің негізгі әдістерінің бірі. Геоморфологиялық түсіру кезінде тікелей далада жүргізілетін геоморфологиялық кескіндер жасаумен және жер бедерін байқаумен бірге әуеден шолып байқаулар, ғарыштық және аэро ...

                                               

Геоморфологиялық фактор

Геоморфологиялық фактор - қарастырыпып отырған объектінің не субъектінің орналасқан орнының геоморфологиялық ерекшеліктерінен болатын фактор.

                                               

Геоморфологиялық факторлар

Геоморфологиялық факторлар, бедер түзілуінің факторлары - қандай да бір аймақта немесе бүкіл Жер шарында бедерді құрайтын эндогендік және экзогендік процестердің жиынтығы. Терминді орыс геоморфологі И.С. Щукин ұсынды.

                                               

Геоморфологиялық цикл

Геоморфологиялық цикл - ағымында бедердің белгілі бір заңдылықты дамуы байқалатын кезең: көтерілу - контраст бедер - пенеплен - денудациялық бедер - педиплен, педимент.

                                               

Георгиевка каналдары

Георгиевка каналдары - Қырғызстан мен Қазақстан аралығындағы ірі суару-суландыру жүйелерінің бірі. Канал қүрылысы 1931 жылы басталып, 1935 жылы пайдалануға берілген. Георгиевка каналдарының Шу өзеніндегі бөгеттен екі тармаққа бөлінген жеріне дейі ...

                                               

Георгий Андреевич Хачин

Хачин Георгий Андреевич - 2-дүниежүзілік соғысқа катысушы, қатардағы жауынгер. Орыс. Кеңес әскері қатарына 1937 жылы шақырылған. 1939 жылы Кеңес-фин соғысына қатысқан. Ұлы Отан соғысы кезінде 1942 жылдың тамыз айынан танкіні жоятын дивизионда өзі ...

                                               

Георгий Аракелов

Георгий Аракелов - байланысшы, қоғам қайраткері. Мәскеудің электро-техникалық байланыс институтын бітірген 1952. Еңбек жолын Орал қаласындағы радиоорталықта инженерліктен бастап, сол орталықтың басшылығына дейін көтеріледі. 1956 жылы Қазақ КСР Ба ...

                                               

Георгий Данелия

Георгий Николаевич Данелия, - гүржін текті кеңес кинорежиссёрі және сценарий жазушысы. КСРО Халық әртісі. "Золотой Овен" марапатының иегері. "Я шагаю по Москве", "Настя", "33", "Мимино", "Кин-дза-дза", тағы басқа кеңес кинематографының әйгілі фил ...

                                               

Георгий Дмитриевич Латышев

ЛАТЫШЕВ Георгий Дмитриевич – физика-математика ғылымдарының докторы, профессор, Украина ғылым академиясының корреспонденция мүшесі, Қазақстан ғылым академиясының академигі. Ленинград политехникалық институтын бітірген. Украина, Ресей ғыл зерт. жә ...

                                               

Георгий Леонтьевич Кушев

Георгий Леонтьевич Кушев - – геология-минералал ғылымының докторы, профессор, КСРО ҒА-ның корреспондент мүшесі. 1931-1933 - Семей қаласы Макин геологиялық барлау партиясының бастығы, 1933-1943 - Қарағанды геология басқармасында геологиялық тобы м ...

                                               

Георгий Петрович Банников

Георгий Петрович Банников – театр- және киноактері, театр режиссері және театр ұстазы. 1968 жылы Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі атанады. 1996 жылы Ресейдің еңбек сіңірген өнер қайраткері атанған. 1950 жылы Е. Вахтангов атындағы театрд ...

                                               

Георгий Цараевич Медоев

Георгий Цараевич Медоев - геолог, профессор, Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының корресспондет мүшесі. Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері. Ленинград кен институтын бітірген. 1930 - 1935 ж. Қазақ геоллогиялық тресінде, Семей геологиялқ- ...

                                               

Георгий Чичерин қысқа көшесі (Астана)

Г.Чичерин қысқа көшесі Е.Брусиловский көшесінен басталып, А.Жұбанов көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 236.5 м. Георгий Васильевич Чичерин 1872-1836 - мемлекеттік қызметкер, дипломат. КСРО, РКФСР шетел істері жөніндегі халық комитетінің төрағасы.

                                               

Геосинклиналдық белдеу

Геосинклиналдық белдеу - жер қыртысының аукымды, өте қозғалмалы, бір бағытқа созылған белдеуі. Байырғы континенттік платформалардың немесе континенттік плагформалар мен мұхит түбінің арасында орналасады.

                                               

Геосинклиналдық жүйе

Геосинклиналдық жүйе - ұзақ уақыт даму нәтижесінде мұхиттық қабықтың континенттік қабыққа айналатын ауқымындағы Жер қабығының өте қозғалмалы, бір бағытпен созылған және күрт бөлшектенген ұзынша ойпандар мен көмпимелер телімі.

                                               

Геосинклинальдық аймақ

Геосинклинальдық аймақ - геосинклиналь-платформаға қарама-қарсы қойылатын жер қабығының тектоникалық қозғалмалы аймағы. Геосинклинальдық аймақ ішінде ойыс немесе геосинклиналь майысулары, оларды бөлетін геоантиклиналь жүйелері дамиды. Геосинклина ...

                                               

Геосинклиндік қатпарлы белдеу

Геосинклиндік қатпарлы белдеу - қозғалмалы белдеулердің жеке түрі, тектоносфераға тән құрылымдық элементтердің ішіндегі ең ірілерінің бірі ; арнаулы магмалық және фациялық физикалық-химиялық процестермен сипатталады; геодинамикалық жағдайлардың м ...

                                               

Геосинхронды орбита

Геосинхронды орбита - Жер айналасындағы орбита. Бұл орбитада Жер серігі планетаны күніне бір рет айналып ұшып шығады, сөйтіп үнемі сол бір нүктенің үстінде тұрады. Жер серігінің жерге катысты орны түракты болғандыктан, олар байланыс және алдын ал ...

                                               

Геостатикалық қысым

Геостатикалық қысым. Қойнауқатқа өзінен жоғары орналасқан тау жыныстары қабатының салмағын түсіретін қысым, оның мөлшері аталған тау жыныстарының қалыңдылығына және тығыздығына тәуелді.

                                               

Геотектоникалық қысым

Геотектоникалық қысым. Жер қойнауларында дәйім жүріп жататын тектоникалық процестер нәтижесінде қойнауқаттарға түсірілетін қысым яғни кернеу; әсіресе тектоникалық тұрғыдан белсенді аймақтарға тән.

                                               

Геотермикалық карта

Геотермикалық карта - Жер қыртысы қойнауларындағы температура көрсеткіштерінің бірдей мөлшерлерін бір-бірімен жалғайтын сызықтар түріндегі карта. Синонимдері - "геоизотермикалық карта" ; "изогеотермикалық карта".

                                               

Геотермия

Геотермия - Жердің жылу өрісін зерттейтін ғылым, геофизика саласы. Жылу өрісі сыртқы және ішкі энергия көздерінің әсерінен түзіледі. Сыртқы энергияның басты көзі - Күн сәулесі. Жердің ішкі энергия көздерінің ең бастысы - радиоактивтік элементтерд ...

                                               

Геотермиялық градиент

Геотермиялық градиент - тау жыныстары қабаттарының әрбір 100 м-ге тереңдеген сайын темп-раның көтерілуін көрсететін шама. Тікелей темп-ралық өлшеулер жүргізуге қолайлы жер қыртысы үшін Геотермиялық градиенттің орта шамасы 3ӘС деп алынады. Жер бет ...

                                               

Геотермиялық саты

Геотермиялық саты - тау жыныстары температурасының 1°-қа жоғарылауына сәйкес жер қойнауы тереңдігінің артуы. Геотермиялық сатының орта шамасы 30 - 40 м, кристалды жыныстарда 120 - 200 м-ге дейін барады. Жер қойнауының тереңдігіне байланысты тау ж ...

                                               

Геотопология

Геотопология - төменгі таксондық дәрежедегі географиялық қабықтың бөлімшелерін зерттейтін ландшафттанудағы бағыт. Бұл терминді неміс географы Э. Неоф ұсынды.

                                               

Геоурбанистика

Геоурбанистика- экономикалық географияның тарауы. Урбанистика бұл –қала орталығының дамуына және қала тіршілігіне кешенді анализ жасап оның функцияларының дамуына әрекет етеді. Геоурбанистика – қала эволюциясының географиялық талдауын қоса зертте ...