ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 401




                                               

Бөгеннің көлемі

Бөгеннің көлемі - су қоймасының тосылған деңгейіндегі белгілі су көлемі. Бөген көлемінің мынадай түрлері бар: толық су қоймасының көлемі: су қоймасының табаны мен қалыпты суды тіреу деңгейінің арасындағы су көлемі, пайдалы көлем мен нәтижесіз су ...

                                               

Бөгеннің көтеріңкі көлемі

Бөгеннің көтеріңкі көлемі - жаңбыр мен нөсер аркылы тасқын қалыптасатын ағын суларда оны реттеу үшін бөгенде жасалатын арнайы резервтік сыйымдылық. Арнайы сыйымдылық аз сулы кезеңдердің ағындысын көбейту үшін жасалған сыйымдылықтың үстінде орнала ...

                                               

Бөгеннің пайдаланылмайтын көлемі

Бөгеннің пайдаланылмайтын көлемі - тайыздану деңгейінен төмен жатуына байланысты ағындыны реттеуге қатыспайтын су көлемі. Бұл су көлемінің су шаруашылық қондырғысы үшін практикалық маңызы зор. Бөгеннің пайдаланылмайтын көлемі оның пайдалану ұзақт ...

                                               

Бөгеннің пайдалы көлемі

Бөгеннің пайдалы көлемі - ағындыны реттеуге тікелей қатысты сыйымдылық. Бөгеннің пайдалы көлемі қалыпты тежеу деңгейі мен пайдаланылмайтын көлем деңгейі арасындағы бөгеннің призмасында орналасқан.

                                               

Бөгеннің су ысырабы

Бөгеннің су ысырабы - су шаруашылық есептеулерде ескерілуі тиіс бөгеннің айдынынан булану мен сүзілуге шығындалатын су ысырабы. Бөгеннің су ысырабы көп ретте бөген құрылғысына байланысты болады. Кейбір жағдайларда судың мұзға айналудағы ысырабы д ...

                                               

Бөгеннің қалыпты тіреу деңгейі

Бөгеннің қалыпты тіреу деңгейі - су қоймасын жобалағандағы оның судың ең жоғарғы тірелу деңгейі, су қоймасының жоғарғы ернеуіндегі жиналған суды гидротехникалық имараттармен әдеттегі жағдайда пайдалану.

                                               

Бөгесін

Бөгесін - өзен арнасындағы немесе аңғарындағы ағысты бөгейтін жасанды имарат. Көбінесе тау көшкіндерінің, қапталдағы тау шатқалдарынан шыққан ысырынды конустарының өзен арнасын бөгеуі нәтижесінде пайда болады. Бөгесін - өзен арнасының қосымша тар ...

                                               

Бөгет имараттары

Бөгет имараттары - өзен арнасындағы судың деңгейін көтеру мақсатында арнаға көлденең салынған гидротехникалық имараттар кешеніне су электр станциясы, су қашыртқы және т.б. имараттар кіреді.

                                               

Бөгет тісі

Бөгет тісі - бөгет табаны іргетасының бір элементі, трапециялық бітімдегі көлденең қимасы; негізгі атқаратын міндеті: бөгеттің беріктігін нығайту және табаны астынан сүзілу процесін болдырмау.

                                               

Бөгет түрлері

Бөгет түрлері - өзен арнасындағы су деңгейін көтеру, су ағынын арттыру, бөген жасау және т.б. жұмыстары үшін ағынды суды кесе-көлденең қоршай салынған гидротехникалық имарат түрлері. Ағынды суды бөгеуге арналған бітеу,өгет және өзен арнасына жина ...

                                               

Бөгет қырының ені

Бөгет қырының ені - бөгетті пайдалану жағдайына байланысты және жұмыс жағдайын есепке ала отырып белгіленетін шама; көбінесе бөгеттен көлік өту қажеттілігі есепке алынып белгіленеді. Бөгет қырының ең қысқа ені - 1.5-2 м. Бөгет өте төмен болған жа ...

                                               

Бөгет өзегі

Бөгет өзегі - жер бөгет денесінің ішінде сүзілу шығынын азайту, бөгет грунтын ыдыратпау және төменгі беткейдің орнықтылығын күшейту үшін жасалатын құрылым. Жер бөгетінің сүзілуіне қарсы имарат арқылы сүзіліп ағып өтетін су шығынын кеміту, төменгі ...

                                               

Бөгетсіз бас тоған

Бөгетсіз бас тоған - инженерлік геологиялық, гидрологиялық және жер бедерінің колайлы жағдайындағы өзен суының маусым кезіндегі ең төменгі биіктігі магистральды каналдың бас сағасындағы деңгей биіктігінен жоғары болғанда салынатын гидротехникалық ...

                                               

Бөгетті бас тоған

Бөгетті бас тоған - су алу гидротехникалық имараттары немесе су жібергіш инженерлік имараттар. Бөгетті бас тоған көп ретте арынның төменгі мәнімен ерекшеленеді. Тасындылар ағындысының режімін реттеу тәсілі көп сатылы, тасынды түйіршіктерінің диам ...

                                               

Бөлу құдығы

Бөлу құдығы - жабық суармалау жүйесінің құдығы. Бөлу құдығы жер асты су құбырларының жабдықтарымен, құрғыларымен жөне аспаптарымен тікелей жалғасқан. Мұндай құдық суды бөліп-таратумен қатар, су желілеріндегі су шығынын да реттеуге арналған.

                                               

Вакуум - сорғы

Вакуум -сорғы - белгілі бір кеңістіктен ауаны сорып алып, вакуум жасайтын аппарат. Байыту фабрикасында концентраттарды сусыздандыру үшін вакуумсүзгіштерден өткізеді. Сүзгіш матаның, бір жағында, атмосфералық қысым әрекет жасаса, екінші жағында, а ...

                                               

Вакуум жүйе

Вакуум жүйе - сорғы корпустарын және сорғыш құбыр желісінің қуыс-қуыстарын суға толтыруды қамтамасыз ететін жүйе. Бос кеңістіктерді суға толтыру, ондағы қысымды сирету арқылы атқарылады. Ондай жүйелер вакуум сорғылармен, эжекторлармен, көтеріңкі ...

                                               

Вакуум өлшеуіш, вакуумметр

Вакуум өлшеуіш, вакуумметр - атмосфералық қысымнан төмен қысымды өлшейтін құрал. Вакуум сорғының су сорғыш келте құбырына орнатылады. Вакуум серіппелі және сұйықтықты болып бөлінеді: 1) сұйықтықты Вакуум қүрылымы жағынан әр алуан болады. Вакуумме ...

                                               

Вакуум-сүзгіш

Вакуум-сүзгіш - кеннен алынған флотациялық концентраттар қойылдырғыштардан өткізілгеннен кейін олардың ылғалдылығын төмендету үшін қолданылатын аппараттар жиынтығы. Суспензияларды, яғни ішінде қалқыма қатты бөлшектер бар сұйықтықтарды ажырату үші ...

                                               

Вакуумсыз суағар

Вакуумсыз суағар - судың беті ашық езен арнасына орнатылған бөген табалдырығы арқылы бөгет денесінен асып ағуы. Суағар қырының пішіні Кригер-Офицеровтың координаты арқылы тұрғызылады. Жобаланатын вакуумсыз суағардьгң пішіні координатының схемалық ...

                                               

Валдай деңгей өзіжазғышы

Валдай деңгей өзіжазғышы - суқоймаларындағы, каналдардағы, арықтардағы су деңгейін тынымсыз автоматты турде жазып отыратын су өлшеуші өзі жазғыш құрал. Ағын сулардағы, Валдай деңгей өзіжазғышы су деңгейінің биіктігін уақыт функциясы ретінде жазуғ ...

                                               

Валенттік бұрыш

Валентік бұрыш - үшінші атоммен байланысатын екі атомның ядроларын қосатын сызықтардың арасындағы бұрыш.Валенттi бұрыштардың бiлiмi молекулалардың геометриясын анықтауы үшiн керек. Будандастырудан да, атом орбитальлерi де валенттi бұрыштар қосылғ ...

                                               

Валеология

Валеология – адам денсаулығы туралы ғылым. Негізгі мақсаты – әр адамды денсаулығын күтуге үйрету, оның сана-сезімін оятып, мед., гигиеналық сауаттылығын арттыру, салауатты өмір салтын дағдылы әдетке айналдыру. Валеология медицина, биология, педаг ...

                                               

Вальтер Беньямин

Вальтер Беньямин - неміс мәдени теоретигі, Франкфурт сыни теория мектебімен байланысты Беньяминның материалистік диалектикасы еврей мистицизмінде және тарихи материализмде тамыр алды. Қазіргі революцияшыл мүмкіншіліктің сәуле түсірген прогресс ре ...

                                               

Валюталық резервтер

Валюталық резервтер - орталық банктерге, қазыналыққа және арнайы үкіметтік валюталық органдардың ішіндегі банктердің шоттарына түсетін шетел валютасынын, сондай-ақ, шетел банкноттары, монеталары мен алтынның қорлары.

                                               

Варварлық

Варварлық - XIX ғ. қоғамтануындағы Л.Морган, Ф.Энгельс мәдени-тарихи кезеңдердегі адамзат дамуындағы орта дәуір ; астарлы мағынасында - әсіре қатыгездік, мәдениетсіздік. Ежелгі гректер мен римдіктер Варварлық деп түсініксіз тілде сөйлейтін барлық ...

                                               

Вегетациялық суару

Вегетациялық суару - даму кезеңіндегі суару. Өсімдіктің өніп-өсу, дамуы топырақтың ауа мен ылғалға мұқтаж болу кезеңінде берілетін суару мөлшері. Суару мөлшері дақыл түріне байланысты әр түрлі болады.

                                               

Верификация

Верификация - - әлеуметтік нысанның шынайылығын нақтылы өмірмен эмпирикалық салыстыру арқылы тексеру. В. әлеуметтік болжамдарды ғылыми негіздеу процесінде аса маңызды. Верификация нәтижесінде олар не дәлелденеді, не теріске шығарылады. Статистика ...

                                               

Вече

Вече - тайпалық жиналыс, ол германдық және славян халықтарының өзін-өзі басқаруындағы мемлекетке дейінгі кезеңдегі формаларындағы ең жоғарғы билік органы болып табылады.

                                               

Видео-apт

Видео-apт - постмодернизмнің интерпәндік формаларының бірі. XX ғ. 60 жж. қалыптасты. Видео-aрттың мақсаты шығыстық мистика мен иррационалистік бастаулармен толықтырылып, батыстық технологиялық рационалдықтан арылу үшін сананы "ұлғайту" және көруш ...

                                               

Визит

Визит - 1. дипломатиялық өкілдің барған елдегі ресми, қоғамдық және іскер орталарды аралауы; мемлекет басшысының немесе үкіметтің басқа елге баруы; достық манифестациясы б.т. эскадралар мен жекелеген әскери кемелердің шетелдік державалар порттары ...

                                               

Визуалды антропология

Визуалды антропология - қоғамның визуалды параметрлерін зерттейтін және түрлі мәдениеттер көбінесе визуалды, яғни әртүрлі көрінетін компонентті қамтитындығы болжамына негізделген, жақында бекітілген әлеуметтік антропологияның бір бөлігі. Визуалды ...

                                               

Виртуалды шындық

Виртуалды шындық - компьютерлік техниканың негізінде кеңістіктік-уақыттық континиумды адам тілектеріне сай өзгертіп, жаңа әлемді, шындықты - қолдан жасалған құрылымды қалыптастыру нәтижесі. Виртуалды шындық сөздің тар мағынасында "электронды көзә ...

                                               

Вирусология

Вирусология, вирология, инфрамикробиология – вирустар туралы ғылым. Жалпы, В. вирустардың табиғатын, олардың құрылысын, көбеюін, биохимиясын, генетикасын зерттейді. Мед., ветеринарлық, а. ш. В-сы патогенді вирустарды, олардың инфекциялық қасиетте ...

                                               

Вискозиметрия

Вискозиметрия - газдар мен сұйықтардың тұтқырлығын өлшейтін әдістердің жиынтығы.Сұйықтың тұтқырлықтары өлшемде ньютонның және ньютондық емес сұйықтықтар танып бiледi. Демек, ньютонның сұйығы бағынады тек қана сұйықтың температурасынан оның тұтқыр ...

                                               

Волокнит

Волокнит - талшықтармен толтырылған реактопласт; аспаптардың қабын жасауға жұмсалады.Адам тал жiптерді әр түрлі мақсатта қолданады. Олар желi, арқан немесе арқандарды иiруге, композициялық материалдар компоненттер ретiнде қолданатын мұндай қағаз ...

                                               

Вольтамперометрия

Полярографиялық әдісті 1922 жылы Я. Гейровский ашқан, мұны кейде вольт-амперметрлік әдіс деп атайды. Бұл әдіс токпотенциалын өлшеуге, әрі олардың арасындағы тәуелділік қисықтарын шешуге, талдауға негізделген. Алынған деректерге суйеніп, талданаты ...

                                               

Вольтамперометрия. Аналитикалық қолдану

Сапалық талдауды иондардың немесе молекулалардың жарты толқындық потенциалы бойынша жүргізеді, әйтсе де, бұл шаманың мәніне аялық электродиттің ықпалы. ерітіндінің рН, кешенделетін агенттер мен беттік актив заттардың қатынасуы, тағы басқалардың е ...

                                               

Газ Генераторы

Газ Генераторы – қатты және сұйық отындарды жылулық өңдеу жолымен жанғыш газдарға айналдыратын аппарат;ауа немесе оттекті шектеп бергенде, қатты отынды генератор газына айналдыратын құралғы.

                                               

Газ жалынды тозаңдату

Газ жалынды тозаңдату - полимерге газ жалынды шаң жалату; полимерлердің ауа ағысында ұнтақ күйде бірге ұшып, газ жалыны арқылы өткізіліп бөлшектің бетіне қондыру әдісі.

                                               

Газ тазарту

Газ тазарту - өнеркөсіптік газдарды бағалы, керексіз немесе залалды қоспалардан тазартудың технологиялық процесі; қатты және сұйық қоспалар құйындатқыштармен, сүзгілермен ұсталып қалады. Газ күйіндегі қоспалардан тазарту үшін физикалық-химиялық ә ...

                                               

Газ тасымалдауыш

Газ тасымалдауыш. Газ хроматографиясынан. Гелий - кең таралған тасымалдауыштың бірі. Бұл оның жоғары өткізгіштігімен түсіндіріледі, өйткені газды хроматографияда детекторды жылу өткізгіштігі бойынша таңдап алады. Жалпы газдардан жылу өткізгіштік ...

                                               

Газ тасымалдауыш (Гелий)

Гелий - кең таралған тасымалдауыштың бірі. Бұл оның жоғары өткізгіштігімен түсіндіріледі, өйткені газды хроматографияда детекторды жылу өткізгіштігі бойынша таңдап алады. Жалпы газдардан жылу өткізгіштік қабілеті бойынша гелий мен сутегі алдыңғы ...

                                               

Газ турбиналарының, іштен жанатын қозғалтқыштарымен (ІЖҚ) үйлесуі

Газды турбиналар, іштен жанатын қозғалтқыштармен үйлестіріп бірге қолданады. Өздеріне тән, үйлестірілген сүлбелер төмендегідей. Іштен жанатын қозғалтқыштың ІЖҚ, пайдаланылған газдар энергиясын пайдалануда, газды турбина, қозғалтқышты үрлеуге және ...

                                               

Газ турбиналы қондырғылардың, мысалды құрылмалары (конструкциялары)

1 суретте Неваның машина жасау зауытының ГТ-700-5 түрінің 5000 кВт қуатты газ турбиналы қондырғысының, бойлык кесіндісі көрсетілген. Турбина алдындағы газ температурасы 700°С, еркін турбинаның айналу жиілігі 5500 мин −1. Газды турбина қос білікті ...

                                               

Газ турбиналы қондырғының (ГТҚ) тұйықталған циклы

Жоғарыда қарастырылған, ГТҚ-ның оқшауланған циклындағы, отынның жанушы өнімінің атмосфераға шығуы немесе ГТҚ-дан шығуы бойынша келешекте пайдалану. Осыған байланысты, жұмысшы дене, толассыз толығады, сондықтан сығымдағышта сығылу жұмысы атқарылу ...

                                               

Газ турбинасы

Газ турбиналы қондырғыны транспортта, электростанцияларда, газ және өндірістерде, мұнай өңдеуші зауыттарда, газ және мұнай құбырлы магистралдардың сығымдаушылары мен сұйық сорғыш жетектеріне арналған, металлургиялық зауыттарда, химиялы өндірістер ...

                                               

Газ хроматографиясының схемасы

Қазіргі кезде іс жүзінде жиі қолданылып, кең таралған газ хроматографиясының негізгі бөліктері мен тораптарының схемасы 15.3-суретте көрсетілген. Мұнан басқа да ғылыми зерттеу бағытында және сериялы талдауда арналған газ хроматографиясының негізг ...

                                               

Газ шығырлы қондырғылар

Газ шығырлы қондырғылар - бұл отынның жану энергиясын реактивті ағынның кинетикалық энергиясына және қозғалтқыш білігінің механикалық энергиясына айналдыруға арналған қозғалтқыш. ГШҚ қарапайым сұлбасы суретте берілген. Отынның жану энергиясын реа ...

                                               

Газ өлшегіш

Газ өлшегіш - газды қоспаның көлемін өлшеуге арналған цилиндр шыны түтік. Оның жоғарғы жағында шүмегі бар, ал төменгі жағына сұйықтық толтырылған ыдыс бекітілген.