ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 393




                                               

Құндақ

Құндақ - шойын ағатын астаушаның суытқышы мен қаңкасын ыстық шойын мен қождың әсерінен сақтап тұруға арналған, отқа төзімді сылақ пен тығыздалған қабаттардан тұратын, домна пешінің құрылғысы.

                                               

Құрал

Құрал - 1)адам еңбегінің құралы немесе өнеркөсіптік кәсіпорын жағдайындағы жұмысқа арналған машинаның атқарушы механизмі. - 2) өндірісте, жалпы айтқанда жұмыс істеу үшін қолданылатын құрал-саймандар. Ағам өндейтін құралдар. Құралдардың келесі түр ...

                                               

Құрал сағасына арналған өтпелі құралбілік

Құрал сағасына арналған өтпелі құралбілік - сағасы айналдырық тесігі конусынан өзгеше құралды пайдалану мүмкіншілігін беретін конустық сыртқы және ішкі беттері бар құралбілік.

                                               

Құралбілік

Қатаң құралбілік Ажыратылмалы құралбілік Кеулейжонатын құралбілік Тербелмелі құралбілік Кеңейтетін құралбілік Реттелетін құралбілік Серіппелі құралбілік Құрал сағасына арналған өтпелі құралбілік

                                               

Құрастыру

Құрастыру - тетіктердің немесе бұйымдардың құрама бірліктерінің ажырайтын немесе ажырамайтын қосылыстарын құрау. Құрастыру - бөлшектің немесе бұйымның құраушы бөліктерінің ажыралатын немесе ажыралмайтын қосылыстарын кұрастыру.

                                               

Құрастыруды автоматтандыру

Құрастыруды автоматтандыру - тетіктерді біріктіру процесін және құрастыру бірліктері мен агрегаттарды құрастыру процестерін автоматтандыру. Құрастыруды автоматтандыру - бөлшектерді, кұрама тетіктер мен агрегаттарды құрастыру процесін автоматтандыру.

                                               

Құрыш

Құрыш - адамдарды, соғыс техникасын, қару-жарақты, қорғаныс ғимараттарын оқтан, снарядтан қорғау құралы. Болаттан, сондай-ақ өте берік алюминий қорытпаларынан, пластмассалардан жасалған құрыштар кеңінен пайдаланылады. Оққа қарсы құрыш, снарядқа қ ...

                                               

Құю

Құю - құю өндірісіндегі негізгі технологиялық операция; дайындалған қораманы балқыған металмен толтыру; сауытқорам мен құю қорамаларын сұйық металмен тол¬тыру; қатайған соң оларда металл жамбысы, тетік дайындамасы, әшекейлі құймалар түзіледі. өнд ...

                                               

Құю тәсілі

Құю тәсілі - металл қорамаға құю, қабыршықты қорамаға құю, құмды қорамаға құю, үздіксіз құю, күйдірілетін үлгімен құю, балқытылған үлгімен құю, қысыммен құю, центрден тепкіш күшпен құю және т.б. секілді 50-ден астам түрлері қолданылады.

                                               

Құю шөміші

Құю шөміші - балқыған металды, штейнді немесе қожды уақытша сақтауға, тасымалдауға және таратып құюға арналған ішкі беті отқа төзімді қышпен қапталған болат немесе шойын ыдыс. Оны көпірлі кранмен немесе темір жол арбасымен алып жүреді. Ыстық мета ...

                                               

Құюжол

Құюжол - қалыпқа құйылатын сұйық қорытпа қоректендіруші - құюжол арқылы жеткізіледі. Құюжолдың атқаратын қызметі - қалыпты қорытпамен тегіс толтыру. Құюжол арқылы құйылатын қорытпа түгелдей өтеді. Құюжолы терең емес, бірақ енді болып жасалады.

                                               

Үдеу

Үдеу - нүктенің жылдамдығының мәні мен бағытының өзгеруін сипаттайтын векторлық шама. a → = d v → d t {\displaystyle {\vec {a}}={d{\vec {v}} \over dt}} Бұрыштық үдеу - аралык уакытқа бұрыштык жылдамдықтың өзгеру қатынасы өзгеріс болған уақыт арал ...

                                               

Үйкеліс

Жартылай сұйық үйкеліс Трение полужидкое - үйкелісетін денелер беттерінде майы да, туралай түйісу аймағы да бар үйкеліс. Сыртқы үйкеліс - бір-бірімен тиісетін екі қатты дененің салыстырмалы қозғалысы кезінде сол денелердің жанасу нүктесінде пайда ...

                                               

Үйкеліс доңғалағы

Үйкеліс доңғалағы - айналмалы қозғалысты басқа буынға үйкеліс күші арқылы беретін үйкелісті берілістің буыны. Центріне қарай жылжытылып дайындалған тісті доңғалақ.

                                               

Үйкеліс коэффициенті

μ = F n o r m a l + N a d h e s i o n {\displaystyle \mu ={\frac {F}{N_{normal}+N_{adhesion}}}}. Үйкеліс коэффициенті - 1) металдарды қысыммен өңдегенде сыртқы күштің үйкеліс күшіне қатынасымен анықталатын коэффициент; 2) ең үлкен үйкеліс күшінің ...

                                               

Үшжұдырықшалы қысқы

Үшжұдырықшалы қысқы - айналма денесі түріндегі дайындамаларды немесе тетіктерді центрлеуге және бекітуге арналған үш жұдырықшасы бар өздігінен центрленетін жұдырықшалы қысқы.

                                               

Үңгі

Үңгі - 1) алдын ала тесілген өтпелі және түйық тесіктерді өңдеуге арналған көп жүэді кескіш құрал. Үңгі тұтас, құрамалы және жиынтық болып бөлінеді. Көп сатылы тесіктер жиынтық Үңгіде өнделеді; 2) цилиндр тесіктерді үңгі¬леуге арналған көп жүзді ...

                                               

Үңгілеу машинасы

ҮҢГІЛЕУ МАШИНАСЫ - кен қазылымдары массивінде саңылау жасауға арналған тау-кен машинасы. Үңгілеу машинасының негізгі қызметі - саңылау жасау арқылы қазып алуды жеңілдету. Машинаны кен қабатының жайпақ, көлбеу және тіктеу болып орналасқан жағдайла ...

                                               

Ұзындық

Ұзындық - егер тетік сызбада бірақ көрінісімен кескінделген болса, оның үзындығының сандық мәнінің алдына "L" деген таңба қойылады. Ұзындығы 200 мм бұрыштықтың сызбасы көрсетілген. Ұзындықтың Бірліктердің халықаралық жүйесіндегі бірлігі - метр.

                                               

Ұсатқыш машина

Ұсатқыш машина - қатты материалдарды ұсақтауға арналған машина. Ұсатқыш машинаның негізгі жұмыстық тетігі - ұсатқыш. Ұсатқышының пішініне қарай ұсатқыш машина 5 түрге ажыратылады. Конус тәрізді ұсатқышы бар ұсатқыш машинада материал екі конус ара ...

                                               

Ұста

Ұста - шебер, ісмер адам. Түрлі материалдардан тұрмысқа, күнделікті өмірге қажетті заттар, бұйымдар жасаған. Ұстаның негізгі құралдары: көрік, төс, ерітетін ожау, балғалар, көсеу, бұрғы, қашау, егеу, шеге, сым, қалыптар. Ұста қалыпта құю, соғу, ш ...

                                               

Ұсталық штампылау өндірісі

Ұсталық штампылау өндірісі - машина жасау өндірісінің саласы. Өңделетін металдың агрегаттық күйіне байланысты штампылау процесі металды ыстық күйінде және суық күйінде штампылау болып бөлінеді. Сондай-ақ металды қыздырып штампылау кеңінен қолданы ...

                                               

Ұстау (Физика)

Ұстау уақыты Время выдержки - процестің параметрін тұрақты етіп ұстау. Ұстау Выдержка - процестің параметрі тұрақты етіп ұсталатын уақыт. Ұстату Законтирование - түйіскен, қосылыстырылған бөлшектердің өзара қозғалуын немесе бұралып кетуін болдырмау.

                                               

Ұшқын сөндіру

Ұшқын сөндіру - электртехникада ұшқынды разрядты тудыратын және индуктивтік тізбекті ажырату кезінде электр түйіспелерінде пайда болатын артық кернеуді азайту. Ұшқын сөндіру жүктемені не түйіспені резистордан немесе резистор мен конденсатордан құ ...

                                               

Әдiп

Әдiп - жонумен өндегеннен кейін сызба талап ететін тетік өлшемдерін жөне бетгің кедір- бүдырлығын қамтамасыз ету үшін соғылманың өлшемдерін тетіктің сәйкесті номинал өлшемдеріне қара- ғанда ескеріп үлкейту.

                                               

Әрлеу

Әрлеу майұнтағы Паста полировальная - тетік беттерін өрлеуге арналған бабына жеткізу майұнтағы. Әрлеу тампоны Тампон полировальный - бөлшектерді қүрастыру процесcі кезінде жылтыратуға арналған микроұнтақты қажақ жағылған киіз немесе матадан жасал ...

                                               

Әскери көліктер

Біздің заманымызда жау нысанына жермен шабуыл дауға арналған көлік түрлеріне танк, өздігінен жүретін зеңбірек құрылғылар, сауытты машина, сауытты поезд т.б. жатады. Мұндай машиналар оқ өтпейтін сауытпен қапталады. Сондай-ақ, олар қару-жарақпен қа ...

                                               

Өздігінен орнығатын қысқы

Өздігінен орнығатын қысқы - бекітілген құралдың өз осіне параллель және перпендикуляр орын ауыстыруы мен бірқатар бұрышқа тербелу мүмкіндігін туғызатын қысқы.

                                               

Өздігінен тежелу

Өздігінен тежелу - механизм параметрлерінің қатынасын дұрыс алмағандықтан, үйкеліс күшінің әсерінен механизм буындарын қозғалтушы күштің шамасы қаншама үлкен болса да берілген бағытта қозғалта алмауы.

                                               

Өздігінен центрленетін жұдырықшалы қысқы

Өздігінен центрленетін жұдырықшалы қысқы - барлық жұдырықшаларымен үйлесімді қысатын немесе босататын механизмі бар жұдырықшалы қысқы.

                                               

Өзек сапасы

Өзек сапасы - өзектің құйма толық құйылып, кристалданып, қатайғанша бұзылмай тұратындай етіп жасалуы. Өзек сапасыз болып, сұйық металдың механикалық әсерінен бұзылатын болса, құйма жарамсыз болып шығады.

                                               

Өзек құрылымы

Өзек құрылымы - әдетте, шыбық, тікбұрышты, құбыр тектес болып келеді. Өзек құрылымы - құйылып жасалатын дайындаманың ішкі құрылысының қарапайым немесе күрделілігіне қарай оның пішіні мен құрылысы әр түрлі болады.

                                               

Өзекті ақау

ЖЫЛАНКӨЗ – адамның ішкі қуыс органдарын өзара жалғастырып, тері арқылы сыртқа шығатын өзек жол түріндегі патологиялық ақау. Ж. қалыпты жағдайда кездеспейді, сондықтан ол патологиялық құбылыстың бір белгісі болып саналады. Ж-дің іштен туа және жүр ...

                                               

Өлшем

Өлшем – заттың, нәрсенің сапалық және сандық сипаттарының диалектикалық бірлігін көрсететін философиялық категория. Диалектика теориясында өлшем оның негізгі заңдарының бірі болып табылатын сандық өзгерістердің сапалық өзгерістерге және керісінше ...

                                               

Өлшем құралдарының түрлері

Шама бірлігін іс жүзінде өлшеу үшін нормаланған қателіктері бар өлшем құралдары деп аталатын техникалық құралдар қолданылады. Өлшем құралдарына жататындар: өлшемдер, өлшемдік түрлендіргіштер, өлшеуіш аспаптар, өлшеуіш қондырғылар мен жүйелер, өлш ...

                                               

Өлшемділік

Өлшемділік, физикалық шамалардың өлшемділігі – берілген физикалық шамалардың басқа негізгі шамалармен байланысын көрсететін өрнек; берілген бірліктер жүйесінде негізгі етіп алынған шама бірлігі өзгерген кезде шама бірлігі қанша есе өзгеретіндігін ...

                                               

Өлшеу процесінің элементтері

Өлшеу – бірқатар құрылымдық элементтердің өзара қарым-қатынасын қамтитын күрделі процесс. Оларға жататындар: өлшеу міндеті, өлшеу объектісі, қағидасы, әдісі, өлшем құралы және үлгісі, өлшеу жағдайлары, өлшеу субъектісі, өлшеу қателіктері мен нәти ...

                                               

Өрт сөндіру техникасы

Өрттен адамдарды құтқаруға, материалдық және табиғи байлықтарды қорғап қалуға арналған техникалық құралдар. Өрт сөндіру техникасының негізін өрт сөндіру машиналары құрайды. Өртенген жерлерге от сөндіргіш заттар шашуға арналған өрт сөндіргіш орнық ...

                                               

Өңдеу (машина)

Өндеу - технологиялық процесс барысында еңбек затының қасиетін өзгертуге бағытталған іс-әрекет. Ультрадыбыстық өңдеу Электржелінулік өңдеу Термиялық өңдеу Суықпен өндеу Электроимпульстік өңдеу Тазалай өңдеу Каралтым тұрпайы өндеу Слесарлық өңдеу ...

                                               

Ақмола (энциклопедия)

"АҚМОЛА" - Ақмола облысына арналған энциклопедиялық басылым. "Қазақ энциклопедиясының" Бас редакциясы әзірлеген. 1995 ж. "Атамұра" баспасынан орыс тілінде жарық көрді. Республика Президенті Н. Назарбаевтың алғы сөзімен ашылған. Көлемі - 43.6 б. т ...

                                               

Ақмола басылымы

Ақмола” - Ақмола облысына арналған энциклопедиялық басылым." Қазақ энциклопедиясының” Бас редакциясы әзірлеген. 1995 ж." Атамұра” баспасынан орыс тілінде жарық көрді. Республика Президенті Н. Назарбаевтың алғы сөзімен ашылды. Көлемі - 43.6 б. т., ...

                                               

Ақтөбе энциклопедиясы

"Ақтөбе" энциклопедиясы - Ақтөбе өңірінің тарихи-танымдық, мәдени- әлеуметтік, шаруашылық- эконимикалық тұтас келбетін тұжырымдап баяндауға тырысудың облыстағы тұңғыш мысалы. Ел тәуелсіздігінің он жылдығына арналып өткізілетін елдік шаралардың ая ...

                                               

Бахр Әл-Асрар

"Бахр Әл-Асрар" – Махмұд ибн Уәлидің энциклопедиялық шығармасы. Толық атауы – "Бахр әл-асрар фи манақиб әл-ахйар" "Мейірбан адамдардың ізгі қасиеттері жайлы телегей-теңіз құпия сырлар". Шығарма ортағасырлық парсы тілінде жазылған. Космография, ас ...

                                               

Британника энциклопедиясы

Британ энциклопедиясы," Британика” - әлемдегі ең байырғы әрі танымал энциклопедиялардың бірі. 1768 - 71 жылдары Эдинбург қаласында 3 томдық 1-басылымы жарық көрген. Британ энциклопедиясының алғашқы 8 басылымы кәсіби талаптар деңгейінен төмен болғ ...

                                               

Брокгауз бен Ефрон энциклопедиялық сөздігі

Брокгауз Бен Ефрон Энциклопедиялық Сөздігі - Ф.А. Брокгауз бен И.А. Ефронның акционерлік баспа қоғамының бастыруымен шыққан алғашқы іргелі орыс энциклопедиясы. Алғашқы 8 томы профессор И.Е. Андреевскийдің, кейінгілері К.К. Арсеньев пен профессор ...

                                               

Брокгауз энциклопедиясы

Брокгауз энциклопедиясы - XIX ғасырдың басынан бастап басылып шығарыла бастаған немістің көптомды әмбебап энциклопедиясы. Әр жылдары әртүрлі атаулармен шыққанына қарамастан, жалпы ресми емес атауы сол қалпында сақталған - "Брокгауз". Энциклопедия ...

                                               

Донишнома

"Донишнома", "Білім кітабы" - Ибн Синаның көп томды энциклопедиялық шығармасы - Китаб ашшифоның ана тілі - парсы-тәжік тілінде жазылған қысқаша бір нұсқасы. Мұнда ежелгі гректерден келе жатқан "данышпандықтың бес ғылымы" баяндалған. Олар Ибн Сина ...

                                               

Ираника энциклопедиясы

Энциклопедия Ираника - иран халықтарының бағзы заманнан қазіргі кезеңге дейінгі мәдениеті, дәстүрі мен тарихын барлық жағынан қамтитын ағылшын-тілді энциклопедия жазуды мақсат ететін жоба. Энциклопедияда ирандық емес, бірақ дәстүрі мен тарихы ира ...

                                               

Кіші кеңес энциклопедиясы

Кіші кеңес энциклопедиясы,Малая советская энциклопедия – әмбебеп анықтамалық. Оқушы жастарға, жалпы көпшілікке, өз бетімен білім алушыларға арналған. 1933-1941 - 2-басылымы. 10 т. және 1947 жылы 11-т. 90 мың данамен таралды. 1958-1960 - 10 томдық ...

                                               

Ларусс энциклопедиясы

Ларусс энциклопедисы - Ларусс баспасынан шыққан анықтамалықтар. 1852 ж. Парижде педагог және лексикограф П.Ларусс ұйымдастырған. 19 ғасырдың Ларусы” аталып кеткен 15 томдық" 19 ғасырдың үлкен әмбебап сөздігі” 1865 - 76 ж. 1878 және 1888 ж. 2 қосы ...