ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 382




                                               

Дөңгелектету

Дөңгелектету; домалату 2) дайындаманы көп қырлы құйма кесектің өз осінің айналасында кезекпен бұрып және арасында деформациялап, цилиндрлік пішінді алу. 1) өлшемдері дeрекі шала өнімді кіші деформацияның дәрежесімен өңдеп дәл соғылманы алу;

                                               

Ернеу

Жүк көтергіш ернеу - жүктік автомобильдің артқы ернеу. Қосымша ернеу - көліктік құралдың негізгі ернеу платформасының бағыттаушысына қосымша босатқыш ернеу кондырылған. Доңғалақ тоғыныңың ернеуі - доңғалақ шинасының ернеуіне, ернеу қабырғасының т ...

                                               

Еселегіш құрылғы

Еселегіш құрылғы - құралдың күрделі қозғалысын өнделетін беттің берілген пішініне сәйкес қамтамасыз ете отырып, білдек берістерінің біреуін көшіргіштен жүргізуге мүмкіндік беретін құрылғы. Еселеу - еселегіш құрылғының немесе қадағалау жүйесінің к ...

                                               

Есептеу

Есептеу - өлшеу құралының есептеу құрылғысы көрсетіп тұрған сан немесе бірізді белгілеулерден алынған сан. Тілі бар құралдарды қолданған кезде тіл тоқтаған шкала бөлігінің жанында тұрған санды қабылдап аламыз. Векторлық есептеу - математиканың ве ...

                                               

Есептеу орталығы

Есептеу орталығы – ЭЕМ-ның көмегімен әр түрлі ақпараттарды жинайтын, сақтайтын әрі өңдейтін және ғылым, экономика, басқару, инженерлік, т.б. мәселелерді шешу кезінде күрделі әрі көлемді есептеу жұмыстарын орындайтын, сондай-ақ ЭЕМ-нің бағдарламал ...

                                               

Ет тартқыш

Ет тартқыш - етті турап майдалайтын электрлі жетегі бар немесе қолмен айналдыратын машина. Ет тартқыш қабылдау шанағынан, жұмыс камерасынан, оның ішіндегі өнімді тасымалдау бұрандасынан, жұмыс органы болып есептелетін бұрандаға бекітілген айналма ...

                                               

Ең басты кернеу

Ең басты кернеу - 1) нүктедегі кернеулі күйдің үш бас алаңдарындағы тік кернеулер; 2) s1, s2 - басты бағыты бар алаңға әсер етуші тік кернеу.

                                               

Еңістік; көлбеу

Еңістік; көлбеу - егер де бір горизонталь түзуге берілген а бүрышпен екінші түзу жүргізсек, осы түзу еңістікті анықтайды. Еңістіктің шамасы тікбүрышты үшбүрыштың катеттерінің қатынасымен сипатталады жөне болшек түрінде немесе процентпен өрнектеле ...

                                               

Жiңiшкеру, жiңiшкерiк

Жiңiшкеру, жiңiшкерiк - қаңылтырды кермелегенде оның қабырғасының жіңішкеруі. Жiңiшкертiп кермелеу Вытяжка с утончением - қаңылтырдан жасалатын бүйымның қабырғасының қалыңцығын өдейілеп азайтып қалыптау.

                                               

Жазық-дөңгелек ерінді бойлы-көлденең кемпірауыз

Жазық-дөңгелек ерінді бойлы-көлденең кемпірауыз - қарпығыш бөлімінің көлденең түрі дөңгелек болатын, ал бойлық түрі жазық болатын қысқыш.

                                               

Жайылатын беті

Жайылатын беті - біртіндеп ию арқышы созбай, жыртпай және бүктесінсіз жазықтықпен беттестіруге болатын бет. Жайылатын бетітер үшеу: цилиндрлік бет, конустық бет және торс. Бүлардан басқа беттерді жайылмайтын беттер деп атайды. Бірақ, керек болған ...

                                               

Жалынды шынықтыру

Жалынды шынықтыру - жергілікті орындарды немесе сыртқы қабатты өндеу үшін қолданылатын жалынды қыздыруды пайдаланып, металды шынықтыру.

                                               

Жалғастырғыш

Жалғастырғыш - бұрайтын моментті өзгертпей бір білектен екінші білекке айналу қозғалысын беретін және қосылатын білектердің осьтетіктерінің ауытқуларын орнына келтіретін құрылығы.

                                               

Жанама кернеу

Жанама кернеу - 1 - берілген қимадағы толық кернеу векторының қима жазықтығына проекциясы; f - кернеу векторының алаң жазықтығына проекциясы.

                                               

Жануыш

Жануыш 2) жануыштауға арналған ұсақ түйіршікті қажақ қайрақшалары өңдеу барысында өз диаметр өлшемін өзгерте алатын құрал. 1) кескіш құралдардың жүздерін қайраған соң бабына жеткізуге арналған ұсақ түйіршікті қайрақша;

                                               

Жануыштау

Жануыштау - дайындама беттерін арнайы қажақ құрал - жануышпен түпкілікті өңдеуге арналған операция майда дәнді қажақты қайрақтармен қамтамасыздырылған арнайы құрал-хонмен дайындамалардың беттерін таза өндеу. Хон-құрал айналумен қатар ось бойынша ...

                                               

Жаншу кернеуі

Жаншу кернеуі - 1) жаншу кезінде пайда болатын кернеу; 2) сайманмен кішкентай жанасу алаңы бар тетік құрылымында үлкен сығу күшінен пайда болатын кернеу.

                                               

Жаншық

Жаншық 2) металл дайындаманы кермелеуге және берілген пішінді алуға арналған ұста құралы. 1) тойтарма бастиегін тойтару кезінде қолданылатын құрал;

                                               

Жартылай автомат

Жартылай автомат - бір толық жұмыс циклін өзіндік жүргізетін және циклді қайталау үшін ғана адамның араласуын қажет ететін машина немесе агрегат. Мысалы, жартылай автомат металкескіш білдек - дайындаманы өндеудің барлық циклін орындап, өз бетімен ...

                                               

Жарыс автомобилі

Жарыс автомобилі - әдетте бір орынды, жоғарғы жылдамдықпен жүретін, әдейі автомобиль жарыстарына арналып жасалған, арнайы кең шиналы, шанағы төмен сүйір болатын, жоғарғы қуатты арнайы қозғағышы бар автомобиль. Жарыс автомобилі - автомобиль спорты ...

                                               

Жасау дәлдігі

Жасау дәлдігі - бұйымдардың және тетіктердің геометриялық және басқа параметрлерінің нақты мәндерінің сызбада немесе техникалық шарттарында берілген мәндеріне жақындық дәрежесі.

                                               

Жаңбырлатқыш машина

Жаңбырлатқыш машина - ауыл шаруашылық дақылдарын жаңбырлатып суғаруға арналған қондырғы. Жаңбырлатқыш машина тракторға орнатылады не суару телімінде тіректері арқылы өздігінен қозғалады. Жаңбырлатқыш машиналардың негізгі жұмыстық бөліктері - қысқ ...

                                               

Жаңғырту

Жаңғырту - жекелеген тетіктер мен түзілімдердің құрылымдарын өзгерту арқылы білдектің функционалдық және басқа да қасиеттерін жақсарту, сенімділігін арттыру және пайдалану мерзімін ұзарту. Жаңғырту өнеркәсіптік жабдықтарды, аспаптарды, тұрмыстық ...

                                               

Жинақтау құралы

Жинақтау құралы - технологиялық жабдықты қажетті жай-күйге келтіру мен бекітуге, оған бақылау, автоматтану және коммуникациялар құрал-жабдықтарын, сонымен қатар қалдықтар шығару жабдықтарын жалғауға арналған құрал.

                                               

Жобалауды автоматтандыру

Жобалауды автоматтандыру - есептеуіш және ұйымдастыру техникасы құралдарын, аспаптарды, машиналарды, жүйелерді, құрылыстарды және тағы басқа жобалауды автоматтандыру. Жобалауды автоматтандыру дамуының негізгі бағыты - математикалық, бағдарламалық ...

                                               

Жону білдегі

Жону білдегі - жаңқаны алып тастау арқылы пішіндері айналмалы бұйымдарды өңдеуге арналған білдек. Дайындама жону білдегінің айналдырығынан жетекті, жұдырықшалы, гидравликалық немесе пневматикалық қысқы арқылы айналмалы қозғалыс жасайды; айналдыры ...

                                               

Жоғары кернеу техникасы

Жоғары кернеу техникасы – электртехниканың әр түрлі ортада электр кернеуінің мәні үлкен болған кезінде өтетін электрлік құбылыстарды зерттейтін қолданбалы бөлімі. Жоғары кернеу техникасы айналысатын негізгі мәселе – ток беру желілерінің, электр м ...

                                               

Жоңғылау білдегі

Жоңғылау білдегі - дайындаманың ілгермелері қозғалуы арқылы металдан және басқа материалдардан жасалған. бұйымдарды жоңғымен өңдеуге арналған білдек. Жоңғылау білдектерірі кең омбібаптылығымен ерекшеленеді де жазықты, қисық-сызықты беттерді өңдеу ...

                                               

Жоңғыш

Жоңғыш - материалдарды жоңғылап өңдеуге арналған көп жүзді құрал. Жоңғыштың келесі түрлері болады: цилиндрлік, түпбетті, дискілі, бұрышты, үлгілі; тістері бар беттерінің түріне қарай түзу, бұрамалы, тістері әр жаққа бағытталған; тістің пішіне қар ...

                                               

Жылдамдықтар қорабы

Жылдамдықтар қорабы - беріліс қатынастарының баспалдақты өзгеруі тісті берілістердің ажыратылып-қосылуымен жүзеге асырылатын көп буынды механизм. Беріліс қатынастарының жетекші білік айналуының тұрақты жиілігі кезінде жетектегі біліктің айналу жи ...

                                               

Жылулық ұлғаю коэффициенті

Үлгі:Физическая величина Жылулық үлғаю коэффициенті - қатгы дененің температурасы бір градусқа өзгергенде көлемінің өзгеруін сипатгайтын мөлшер.

                                               

Жылға (техника)

Жылға - деформаңияны жүргізгенде дайындаманың түрін жөне өлшемін өзінің түріне жөне өлшеміне сөйкес ететін қалыптың қабырғасымен шектелген қуыс.

                                               

Жүгіртпе

Жүгіртпе - пайдаланушының графикалық интерфейсі бар сандық компьютермен өзара әрекет етуге арналған электр механикалық қолмен жұмыс істейтін құрылғы. Компьютер экранындағы курсордың қалпын өзгерту үшін жүгіртпені тегіс жазықтықтың үстінде ауыстыр ...

                                               

Жүк автомобилі

Жүк автомобилі - шанағы ернеулі платформа не арнайы шанақты жүк таситын көліктік автомобиль. Ең алғаш іштен жану қозғалтышты жүк автомибилі 1896 жылы Даймлер кәсіпорны тарапынан құрастырылса, дизельдік қозғалтқыштысын Бенц фирмасы 1923 жылы шығарған.

                                               

Жүктеме

Таратылған күш жүктеме - дененің құрылымының белгілі бір ұзындығына немесе ауданына әсер етіп тұрған күштер. Қадалған жүктеме - түсіп тұрған аумағының өлшемі дененің өлшемдерінен әлдеқайда аз жүктемені шартты түрде көрсету үшін қабылданатын ұғым. ...

                                               

Жүріс

Бос жүріс Ход холостой - механизм немесе машинаның қозғалысындағы бос жүріс. механизмнің немесе машинаның пайдалы жұмыс атқармайтын қозға жыллысы; Жұмыс жүрісі Ход рабочий - дайындаманың пішінін, өлшемдерін, бетінің кедір-бүдырын немесе қасиеттер ...

                                               

Жүрісті доңғалақ

Жүрісті доңғалақ - көптеген жұмыс және көлік машиналарының арбашағына кіретін диск немесе шабақты тоғын тәрізді бөлшегі; біліктегі айналмалы қозғалысты машинаның қозғалысына айналдырады.

                                               

Жүрістік бұрама

Жүрістік бұрама - берілістер қорабынан айналмалы қозғалысты білдектің алжапқышының ілгерілемелі қозғалысына айналдыруға қатысатын металкескіш білдектің тетігі.

                                               

Жұдырықша

Жұдырықша - жанасатын тетікке қозғалыс беретін сырғанап пішінделген беті бар тетік. Жұдырықша - жұдырыкшалы механизмнің сырғыма беті бар тілімше, диск жөне цилиндр түріндегі тетігі. Оның көмегімен оған жанасқан тетік козғалысқа келеді. Жұдырықшал ...

                                               

Жөндеу-пайдалану материалдары

Жөндеу-пайдалану материалдары - кез келген агрегатты қалпына келтіру үшін жүмсалатын материал шығындарының жиынтығы.Жөндеу-пайдалану материалдары қатарына Ӏқара және түсті металдар, олардың қорытпалары жөне бейметалл материалдар, майлар, аспап ма ...

                                               

Иілгіш доңғалақ

Иілгіш доңғалақ - серпімді иілуге ұшырайтын тісті доңғалақ. Толқынды тісті берілістің негізгі элементі болып саналады. Ол толқынды генератормен қарама-қарсы екі бағытта керіліп қатты доңғалақпен ілініседі.

                                               

Иілу кернеуі

Иілу кернеуі - ию процесін орындағанда дайындаманың дөңес жағында созылу, ал ойыстық жағында қысылу кернеулерінің пайда болуы. иілу кезінде пайда болатын кернеу;

                                               

Изометрия

Изометрия + гр. metreo - өлшем) - бұрмалану көрсеткіштері өзара тең аксонометрия. Тікбұрышты Изометрияда аксонометриялық осьтер өзара 120°С-қа тең бұрыш жасап, координаталар жүйесінің бас нүктесі арқылы өтеді. Бұрмалану көрсеткішін бірге тең деп ...

                                               

Илем (Металлургия)

Илем - илем илемдеу өндірісінің өнімі - ыссы және суық күйде илемдеу арқылы металдан жасалған бұйым.

                                               

Илемді деформация әдісі

Илемді деформация әдісі - бұйымның керекті түрін алу және сапасын жақсарту мақсатымен әдейі құралды қолдану нәтижесінде бастапқы дайындаманың түрін өзгерту.

                                               

Илемдеу

Илемдеу - илемделетін құймакесектің немесе дайындаманың қималарының қалыңдықтарын азайтып оларды белгіленген пішінге қалыптастыру мақсатпен илемдеу орнақтардың айналып тұратын жанышпа біліктерінің араларынан өткізу арқылы жаныштап өңдеу үрдісін а ...

                                               

Инерция моменті

Орталықтан тепкіш инерция моменті - механикалық жүйені құрайтын барлық нүктелердің массасын берілген тік бұрышты координаттар жүйесінің екі координатына көбейтіндісінің қосындыларына тең шама.

                                               

Инжекторлы шілтер

Инжекторлы шілтер - инжекция негізінде жұмыс істейтін шілтер. Газбен пісіру, кесу, балқытып қаптастыру процестерінде колданылады.

                                               

Интерполятор

Интерполятор - функцияларды интерполяциялауға арналған аналогтік немесе сандық есептеуіш құрылгы. Интерполятор металкескіш білдектермен, газбен кесу аппараттарын бағдарламалық баскару жүйелерінде, үлгілегіш құрьшғьшарда қолданьшады.

                                               

Ию

Ию - дайындама бөліктерінің арасындағы бұрышты жасау немесе оған қисық сызықты түр беру. U - тәрізді ию Гибка U - образная - жарты сфералық тетікті ию. V - тәрізді ию Гибка V - образная - тетікті бір бұрышпен ию. П - тәрізді ию Гибка П - образная ...