ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 380




                                               

Бейнеарна

Бейнеарна – XX ғасырдың соңына қарай журнал түріндегі бағдарламаны бейнеарна деп атау қалыптаса бастады. Канал сөзінің мәні теледидарға үйлес келеді, ол техникалық термин. Кезінде Мәскеу және Мәскеу облысына күн сайын бірнеше сағат хабар беретін ...

                                               

Бейнебаян

Бейнебаян – телевизия мамандарын хроникашы, публицист және суреткер деп үшке бөлсек, күнделікті ақпарат-сараптама қызметінен алыстау жүретін бағдарлама қызметкерлері болып табылады. Әйтсе де "Бүгінгі қоғамдық өмірдің шынайы шежірелі айнасы болу", ...

                                               

Бейнежазба

Бейнежазба – оны сақтау, монтаждау, қайта шығару мақсатымен теле-радио сигналдарындағы бейне және дыбыстық ақпаратты жазу. Бейнежазбаларды көру әдетте шағын аудиторияның алдында үйде, бейнесалонда және бейне жазбаларды қайта шығаратын басқа да же ...

                                               

Бейнежазу (телевизия)

Бейнежазу – өзі пайда болғаннан кейін теледидар бірнеше ондаған жылдар бойы толықтай тікелей эфирде болды, өйткені бейнесигналды техниқалық жолмен жазып алудын сәті түспеді. Өйткені теледидаршылар эксперимент есебінде арнаулы синхронды камерамен ...

                                               

Бейнеклип

Бейнеклип – жарнама, әндер әрі әнді орындаушылар. Сондықтан музыканттар режиссерді іздестіріп, онымен одақ құрады да, оқиға одан әрі сценарий, актерлерді таңдау, түсіру, монтаж түрінде өрбиді. Осы процестер үлкен күш-жігер мен шеберлікті, ізденгі ...

                                               

Бейнелерді инфрақызыл сәулелермен бақылау

Бейнелерді инфрақызыл сәулелермен бақылау – 20-жылдардын соңыңда Д.Бэрдке бейнелерді инфрақызыл сәулелермен бақылау, теледидарлық сигналды Глазго – Лондон, Лондон – Лидс және т.б. желілеріндегі телефон сымдары арқылы беру, бейнелерді радиомен мұх ...

                                               

Бейнелерді тану

Бейнелерді тану – белгісіз объект, сигнал, түрлі оқиға, құбылыс немесе пропестерден құрылған кластарды тануға немесе анықтауға арналған жүйелерді жасаудың және оны жүзеге асырудың принциптері мен теориясын зерттейтін кибернетиканың бөлімі. Бұнын ...

                                               

Бейнесигналды жазу

Бейнесигналды жазу – үшін үлдірік аса зор жылдамдықпен сақинаға оралып айналуы керек. Мұндай жылдамдықпен 1 сағ. хабарды жазу үшін 5000 м үлдірік керек болады.

                                               

Бейнефон (телевизия)

Бейнефон – бейнефонды көпшілік алдында бірінші рет көрсету 1927 жылы 7 сәуірде Вашингтон мен Нью-Йорктың арасында болып өтті. Электрлік сигнал кабельмен берілді. Кейінірек, 1930 жылы 9 сәуірде А. Белл зертханасының мамандары Нью-Йорктың әртүрлі т ...

                                               

Бейнефотограф

Бейнефотограф – Порфирий Бахметьевтің 1888 жылғы теледидарлық жобасы жатады. Ол бейнелер беруге арналған, өзі жобалаған приборды "Бейнефотограф" деп атады. Ол "Бейнефотограф" туралы рефератын 1880 жылы Цюрихте, Славил қоғамының жиналысында оқыды, ...

                                               

Бейнит

Бейнит - перлиттің жөне мартенситтің түзілуі басталатын температуралар аралығында аустенитгің ьдырауынан пайда болатын феррит және дисперсті карбидтерден тұратын тұрақсыз құрылым. Бейниттi болат Сталь бейнитная - қалыптандырудан кейін пайда болат ...

                                               

Белгі, таңба

Белгі, таңба - дайындамалардың, тетіктердің немесе бүйымдардың беттеріне сан, әріп, геометриялық фигуралар немесе олардың тіркесі түрінде түсірілетін шартты белгі.

                                               

Белдеме (бунақ)

Белдеме - диаметрі біліктің қондыру орнының диаметрінен үлкен, цилиндр немесе кесілген конус тәрізді етіп жасалған шығыңқы жері. Белдеме - цилиндр түріндегі бөлшектердің белін айнала орналаскан жергілікті бунақ.

                                               

Беріктік

Беріктік - материалдардың белгілі бір жағдайлар мен шектерде қандай да бір әсерлерді қабылдай отырып, бүлінбей сақталу қасиеті; сыртқы күштердің әсерінен қалпының өзгеруіне және бұзылуына қарсыласатын қатты дененің касиеті. Беріктіктің әр түрлі ж ...

                                               

Беріктік шегінің кернеуі

Беріктік шегінің кернеуі - үлгі төтеп бере алатын ең үлкен күштің үлгінің көлденең қимасының бастапқы күш түсірілмеген кездегі ауданына қатынасы; ең үлкен күштің дайындаманың бастапқы көлденең қимасының ауданына қатынасы арқылы табылатын кернеу.

                                               

Беріктікке сынау

Беріктікке сынау - сынақ арқылы қатты дененің қирамай немесе қалпына келмейтіндей өзгеріске үшырамай қабылдай алатын күш шегін анықтау.

                                               

Берілістер қорабы

Берілістер қорабы - беріліс қатынастарының баспалдақты өзгеруі тісті берілістердің ажыратылып-қосылуымен жүзеге асырылатын көп буынды механизм. Берілістер қорабы металл кескіш білдектің жетекші білігі айналуының түрақты жиілігі кезінде жетектегі ...

                                               

Бет сапасы

Бет сапасы - онделген беттің геометриялық қасиеттерінің және беткі қабатының физика-химиялық қасиеттерінің жиынтыгы. Машина тетіктерінің бет сапасы тетіктің томендегідей сипаттамаларымен анықталатын кешенді корсеткіш: макрогеометрия ; беттің кеді ...

                                               

Бетатрон

Бетатрон - циклді электрон үдеткіш. Мұнда электронды үдете қозғалту айнымалы магнит өрісінің әсерінен индукцияланған құйынды электр өрісі арқылы жүзеге асырылады.

                                               

Беткі қаптау

Беткі қаптау - суық колемдік қалыптау кезінде майларды толықтырып, материал мен аспап арасында үйкелісті азайту үшін колданьшатын қаптау.

                                               

Беттің кедір-бұдырлығы

Беттің кедір-бұдырлығы - орнықтың ұзындығында қарастырылған беттің салыстырмалы кішкентай қадамды тегіссіздіктердің жиынтығы ; негізгі ұзындықтағы салыстырмалы кішкентай адымды микроіздер жиынтығы; беттің ұзын бойында орналасқан бір-біріне өте жа ...

                                               

Беттің моделі

Беттің моделі - бетті бірмөнді анықтайтын геометриялық элементтер мен олардың арасындағы қатынастар. Беттің сызбадағы моделі оның фронталь және горизонталь проекңияларына тиісті нүктелер арасындағы сәйкестілікпен анықталады. Мысалы, екінші ретті ...

                                               

Беттің нұсқасы

Беттің нұсқасы - беттің проекциясын шектейтін сызық. Сызбада бет анықтауышының геометриялық бөлігі кескінделеді және ол осы бетке байланысты есептерді шығаруға мүмкіндік береді. Мысалы, сфераны екі нүкте анықтайды, олардың қайсысы центр екенін кө ...

                                               

Беттің сапа коэффициенті

мұндағы беті стандартты өңделген үлгіден алынған қажу шегі б.16ет- беттік күйіне сәйкес үлгінің төзімділік шегі. Қажу беріктігін арттыру үшін әсіресе, кернеулердің шоғырлану ошағы маңыңда беттің өте таза болуын қаматамасыз ету қажет. Циклдік керн ...

                                               

Болат біліктер

Болат біліктер - жоғары иілу кернеуіне шыдайтын блюмингтерде, слябинггерде, сүрыпты және қаңылтыр мен жолақты жасайтын орнақтардың қапастарында қолданылатын біліктер.

                                               

Болатты босаңдату

Болатты босаңцату - мартенситтің қайта кристалдануы, қайтуы және ыдырау жүреті. Ас температурасынан жоғары температурада металл бүйымды бір немесе бірнеше рет қыздырып, үстап жөне суытып мартенсит қорытпасынашыныққан болатты босандату.

                                               

Босаңдату (жасыту)

Босаңдату - материалдардың қүрылымы мен өңделімділігін жақсарту, ішкі кернеулерін төмендету мақсатында жасалатын термиялық өндеу. Олар белгілі бір температураға дейін қыздырылып, біраз уақыт үсталады да, баяу суытылады. Босаңдату термиялық өңдеуд ...

                                               

Бытырамен тазарту

Бытырымен тазарту - қабырғаларының қалыңдығы әр түрлі, айналдырып, атанақта тазартуға болмайтын құймаларды тазарту операциясы. Бытыра ағымды бөлмешікте сығымдалған ауа қысымы арқылы бытырамен соққылап тазарту. Б.т. кезінде өнделетін құйма қозғалт ...

                                               

Бұзылу

Бұзылу - материалдың түтастығын бүлдіретін жөне оның бөліктерге бөлінуін туғызатын процесс; илемді және серпімді деформациямен қатар күшейе түседі. Бұзылудың бастапқы жоне толық дененің екіге, тіпті бірнеше бөлікке бөлінуі бүзылу түрлері болады.

                                               

Бұрамдық доңғалақ

Бұрамдық доңғалақ - бұрамдықты берілістің жетектегі буыны; бұрамдық доңғалағы көбінесе екі бөліктен тұрады. Білікке орналасатын негізгі бөлігі - күпшегі болаттан немесе шойыннан дайындалады да, соған қоладан жасалған құрсау, тәж қондырылады.

                                               

Бұрандакескіш

Бұрандакескіш - бұранда бүрлеу мен бұранда жонуға арналған құрал. Ойғыш бұрандакескіш орыс. Нарезная плашка - айналтүтқа көмегімен қолмен немесе бұрандама жонғыш білдектерде бұранда оюға арналған бұрандакескіш.

                                               

Бұрандакескіш тұтқа

Бұрандакескіш тұтқа - металл бұйымдардан бұранда кесуге арналған қол құралы. Тұтқалары бар тақтайша түрінде жасалады. Тақтайшаға кұралдың кескіш бөлігі, яғни бүрандакескіш бекітіледі.

                                               

Бұрандама

Бұрандама - сырық тәрізді, бір жақ ұшы басы деп аталатын және қарама-қарсы ұшында бұрандасы бар бекіту тетігі. Бұрандаманы басының пішініне қарай алты жақты, жартылай дөңгелек басты, қүпия басты және т.б. деп ажыратады. Оның ішінде ең көп тараған ...

                                               

Бұрандаойғыш

Бұрандаойғыш - ішкі бұрандаларды оюға арналған кесу жиектері бар цилиндр бұрандалы өзек түріндегі кескіш құрал. Жүмыс принципі бойынша оларды жоңқа түсіру арқылы бұранда пішінін жасайтын Б. жоңқа түсірусіз, яғни жоңқасыз бұранда пішінін жасайтын ...

                                               

Бұрау кернеуі

Бұрау кернеуі - сырықтың көлденең қимасында бұралу кезінде пайда болатын кернеу; дайындаманың осінде нөлге тең болатын, ал бұрау осінен ең үлкен аралықтағы талшықта максималды болатын жанама кернеу.

                                               

Бұрышты мөлшер

Бұрышты мөлшер - берілген өлшеммен жазықты бұрышты жаңғырту үшін қолданылатын бұрышты тақташа, көпжақты призма, лимб және шеңберлі межелік түрлерімен жасалған мөлшер.

                                               

Бәрбi

Бәрбi - металдан, ағаштан және баска материалдан тесіктер бүрғылауға арналған электрлі немесе пневматикалық жетегі бар қол қүралы немесе қол машинасы.==Дереккөздер==

                                               

Бөліну

Бөліну - аса қаныққан қатты ерітінділердің температурасын төмендеткенде, қыздырганда немесе қалыпты жагдайларда үстаганда ерітілген элементтерде ерігіштігі азаюынан қатты ерітіндіде жаңа фазаның қүрылуы.

                                               

Градуирлеу

Градуирлеу - мөлшердің мәнін немесе өлшегіш аспаптың межелік бөлігін талап етілген дәлдігімен және қабылдаған өлшеу бірлігімен, эталондық өлшегіш жабдықтар көмегімен орнату метрологиялық операциясы.

                                               

Графикалық құжат

Графикалық құжат - құрамында сызбалар, сұлбалар, карталар, тағы басқа. Қағаздары бар құрылымдық құжаттардың бөлігі. Мазмұны графикалық түрде топографиялық картада, балауызда таста, пластинада немесе мөлдір жұқа кағазда көрсетілетін жауынгерлік ұр ...

                                               

Діріл

Діріл әсерін зерттеу- пайдалану үрдісінде пайда болатын немесе жасанды қоздырылатын дірілдерді талдау негізінде объектінің заттың күйін оқып зерттеу.

                                               

Дірілге орнықтылық

Дірілге орнықтылық - объектінің діріл кезінде берілген функциясын орындау және параметрлерінің мәндерін норма аралығында ұстау қабілеті. Дірілге орнықтылық - машина мен құрылымдардың берілген режим тәртіп ауқымында шамадан аспайгындай тербеліс жа ...

                                               

Дайындама

Дайындама - өндіріс барысында әлі өңделетін, толық дайын емес өнім немесе оның бір бөлігі. Дайындама - бұл пішінін, өлшемін, беткі жағын немесе материалдың физика-химиялық қасиетін өзгертіп, тетік жасалатын еңбек заты. Қалыптанған дайындамалар со ...

                                               

Дағдарыс (қатерлі) күш

Дағдарыс күш - түзу осьті сырықты бойлай түсірілген күштің сырықты орнықты қалпынан ауытқытуға жеткілікті шамасы.

                                               

Дендрит

Дендрит - пішіні ағаш тәрізді минералдық агрегаттар. Жұқа жарықшақтарда не тұтқыр ортада тез кристалдану нәтижесінде түзіледі. Сомтума элементгерге, марганец тотықтарына, мұзға және тағы басқа тән. Сомтума алтындар мен күмістер, табиғи таза мыс а ...

                                               

Деформация

Деформация - сыртқы күштер, температура, фазалық түрленуі және ылғалдылықтың т.б. әсерінен пішіні мен өлшемдерінің өзгеруі барысында дене бөлшектерінің орнын ауыстыруына алып келетін үдеріс. Кернеуді арттырғанда деформация әсерінен дене толық бұз ...

                                               

Деформацияланған күй

Деформацияланған күй нүктеден өтетін барлық бағыттардағы сызықтық және барлық жазықтықтардағы бұрыштық деформациялардың жиынтығы.

                                               

Деңгейлік жазықтық

Деңгейлік жазықтық - негізгі проекциялар жазықтықтардың біреуіне параллель жазықтық. Деңгейлік жазықтықтар үшеу: горизонталь жазықтық; фронталь жазықтық; профиль жазықтық.

                                               

Диметрия

Диметрия - әр түрлі екі бұрмалану көрсеткішін пайдаланатын аксонометрия. Диметрияда абсцисса және аппликата осьтері бағытындағы бұрмалану көрсеткіштерін өзара тең, ал ордината осінің бағытындағы бұрмалану көрсеткішін олардың жартысына тең деп қар ...

                                               

Динамикалық теңгеру

Динамикалық теңгеру - кинематикалық жұптардағы қосымша динамикалық жүктемелерді жою. Айналмалы кинематикалық жұпта массаларды орналастыруды жіктеу арқылы, ал басқа кинематикалық жұптарда арнайы теңгеруші құрылғы арқылы орындалады.