ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 377




                                               

Батыс Қазақстан энергия торабы

Батыс Қазақстан энергия торабы, Орал қаласын электрлендіру 1912 жылдан басталады. Алғашқы дизель электр ст-сы көпес Каревтің үйінде іске қосылды. 1929 ж. қала- лық электр ст-сы жұмыс істей бастады. 1960 ж. 1-Оралжылу электр станциясы, 1963 ж. ВЛ- ...

                                               

Алматы ЖЭО

Алматы жылу электр орталығы - Алматы тұтынушыларын электр энергиясымен, бумен, ыстық сумен қамтамасыз ететін үш жылу-электр орталығы. 1-Алматы жылу-электр орталығы 1931 ж. салына бастап, 1935 ж. 25 қазан күні алғаш ток берді. 1960 жылға дейін Алм ...

                                               

Күн Электр Стансасы

Күн Электр Станциясы, гелиоэлектрлік стация– электр энергиясын өндіру үшін Күн радиациясын пайдаланатын электр станциясы. Күн электр станциясының негізгі екі түрі бар. Фотоэлектрлік күн электр стансасында Күн энергиясы фотоэлектрлік генератордың ...

                                               

Қызу шамы

Қызу шамы - вольфрам қосылыстарынан жасаған бұранда сымнан тоқ өткізіп қыздырудың арқасында пайда болатын электрлік жарық көзі. Бұранда сым мөлдір вакуумды немесе инерт газымен толтырылған ыдысқа орналастырады. Электр тоқ вольфрам жібінен өткен к ...

                                               

Автомотриса

Автомотриса - фр. аutomotrice - іштен жанатын қозғалтқыш арқылы өздігінен жүретін автовагон. Шағын қашықтықтағы темір жол линияларында жолаушылар тасымалдауға арналған. Қозғалтқыш қуаты Автомотрисаның жетекші доңғалақтарына электр генераторы мен ...

                                               

Локомотив

Басқа мағыналар үшін Локомотив деген бетті қараңыз. Локомотив – релісті жолдармен пойызды немесе жеке вагондарды қозғалтуға арналған машина. Локомотив латынның loco moveo – орнынан қозғалтамын деген сөзінен шыққан. Оның жылулық және электрлік түр ...

                                               

Қарағанды 2-МАЭС

Қарағанды екінші мемлекеттік аймақтық электростанциясы - Қарағанды-Теміртау өнеркәсіп ауданының энергетмкалық базасын нығайту үшін салынған қонденсациялық электр стансасы. 300 мың квт қуаты бар 1-кезегінің жобасын "Жылуэлектрожобалау" институтыны ...

                                               

Жел энергетикасы қондырғысы

Жел энергетикасы қондырғысы - жел ағынының кинетикалық энергиясын энергияның басқа түріне түрлендіретін техникалық құрылғылар жиынтығы. Жел энергетикасы қондырғысы жел агрегатынан, энергияны аккумуляттаушы немесе қуатты резервтеуші құрылғыдан жән ...

                                               

Гелиоқондырғы

Гелиоқондырғы - Күн сәулесі энергиясын қабылдап, оны іс жүзінде пайдалануға қолайлы энергияның басқа түріне түрлендіретін құрылғы. Олар Күн энергиясын шоғырландырмайтын" ыстық жәшік” түріндегі төмен температуралы Г-лар және гелиоконцентраторлы Г- ...

                                               

Геотермика

Геотермика, геотермия – жер қойнауындағы жылулық процестерді зерттейтін геофизиканың бөлімі. Күннен келген жылу жер қыртысының жоғарғы бөлігін ғана жылытады. Топырақтағы температураның тәуліктік өзгерісі 1.2-1.5 м, жылдық өзгерісі 10-20 м тереңді ...

                                               

Ахмет Жұмашұлы Сүндетов

Ахмет Жұмашұлы Сүндетов - қазақ кеңес хирург-рентгенологы. Қаз АКСР- інің еңбек сіңірген дәрігері. 1940 жылдан КПСС мүшесі.

                                               

Қызылқұм

Елді мекендер: Қызылқұм – Түркістан облысы Шардара ауданындағы ауыл. Қызылқұм – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл. Ауылдық округтер: Қызылқұм ауылдық округі Жетісай ауданы Қызылқұм ауылдық округі Шардара ауданы Ойыс Қызылқұм ойысы Жануар ...

                                               

Шұбар сайрақ

Шұбар сайрақ – Қазақстандағы шұбар сайрақтар туысының жалғыз өкілі. Қылғытпа сайрақтан денесі ірі. Жотасы – қауырсын ұштары жарты ай іспеттес қара түспен аяқталып, сары зәйтүн түстес қабыршақпен безенген, дәл сондай безендірулер бауырында да бар, ...

                                               

Темір Масин ауылдық округі

Темір Масин ауылдық округі - Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданының құрамындағы әкімшілік аумақ. Кеңестер Одағының Батыры Темір Масиннің құрметімен аталады.

                                               

Сазды

Сазды - Атырау облысы, Қызылқоға ауданындағы қыстақ. Сазды - Атырау облысы, Құрманғазы ауданындағы қыстақ. Сазды - Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы ауыл. Сазды - Қызылорда облысы, Арал ауданындағы ауыл. Сазды - Ақтөбе қалалық әкімдігіне қа ...

                                               

Үлкен Аюлы көлі

Үлкен Аюлы көлі - Канаданың солтүстік-батысында 119 м биіктікте орналасқан көл. Ауданы 30.2 мың км², ұзындығы 280 км, тереңдігі 137 метрге дейін. Көл қазаншұңқыры мұздық-тектоникалық жолмен пайда болған. Үлкен Аюлы өзені арқылы Маккензи өзенімен ...

                                               

Үлкен сызба кітабы

Үлкен сызба кітабы” - Ресейдің 17 ғасырдың басындағы Үлкен сызба деп аталған тұңғыш мемлекеттік картасының жазбаша сипаттамасы. "Үлкен сызбаға" сол кезде қазіргі Еуропалық Ресейдің аумағын алып жатқан Мәскеу мемлекеті мен оның оңтүстік көршілері ...

                                               

Баганда

БАГАНДА, ганда - халық. Негізінен қазіргі Уганда Республикасының оңтүстігінде тұрады. Жалпы саны - 19246 адам 1993. Баганда 18 - 19 ғасырларда құрамына банту және нилот тайпалары енетін Баганда мемлекеті болды. Оған Виктория көлі мен Рудольф көлі ...

                                               

Обсерватория

Обсерватория – астрономиялық, физикалық, метеорологиялық, т.б. зерттеу жұмыстарын жүргізетін ғылыми мекеме. Обсерватория астрономиялық бақылау жүргізуге және оның нәтижесінде алынған мәліметтерді өңдеуге арналған аспаптармен, арнаулы лабораториял ...

                                               

Йеллоустон ұлттық саябағы

Йеллоустоун ұлттық саябағы - дүние жүзіндегі ең алғашқы ұйымдастырылған ұлттық саябақ. АҚШ-тың Солтүстік-батысындағы Вайоминг, Монтана және Айдахо штаттарының жерінде орналасқан. Нақтырақ айтқанда Йеллоустоундық кальдераның үстінде орналасқан. Ау ...

                                               

Супан

Супан немесе Сюпхан тауы - базалыті және риолитті стратожанартаулардың бір түрі болып табылады. Жанартау беткейлері радиалды және сақиналы жарықшақтарды бойлай атқылайтын лава күмбездері мен пирокластикалық конустарға толы. Әсіресе олар солтүстік ...

                                               

Қойқырылғанқала

Қойқырылғанқала - көне Хорезмдегі қабірлер мен ғибадатханалардың қалдықтары. Қарақалпақ Республикасының Төрткөл ауданындағы Қызылқұм шөлінде. 1939 жылы табылып, 1951 - 57 жылы зерттелген. Қойқырылғанқаланың ортасында диаметрі 44.4 м, биіктігі 9.5 ...

                                               

Маракайбо мұнайы мен Венесуэла халқы

Мұнайы мен Маракайбо көлі іс жүзінде Кариб теңізінің ең ірі аз сулы лагунасы. Ол Венесуэла шығанағынан оңтүстікке қарай шамамен 210 км-ге созылады. Бұл су қоймасына бірқатары маңызды кеме жүзетін жолдар болып табылатын көптеген өзендер құяды. Мар ...

                                               

Таулы Бадахшан автономиялы облысы

Таулы Бадахшан автономиялы облысы - аймақтың аумағы Таулы Бадахшан автономиялы облысымен сәйкес келеді және елдің шығыс бөлігін алып жатыр. Бұл өлкеде әр түрлі ландшафтылар: альпілік және субтропиктік, мәңгі қарлар мен биік таулардағы шөлдер кезд ...

                                               

Альтиплано үстірті мен Орьенте ойпаты

Боливияның теңізге шығатын жолдары жоқ. Ол бес елмен: батыста Перу және Чилимен, шығысы мен солтүстігінде Бразилиямен, оңтүстігінде Парагвай және Аргентинамен шектеседі. Елдегі ең үлкен су қоймасы - Титикака көлі Перумен шекарада жатыр. Елдің ең ...

                                               

Маңызды саяхаттар мен жорықтардың хронологиясы

б.э.д. 3-ші мыңжылдық ортасы Снефрудың Ніл және Қызыл Теңізбен жүзіп өтуі. б.э.д. 1500 ж. Пунт еліне Хатшепсуттың экспедициясы. б.э.д. 3-ші мыңжылдық ортасы Унның Қызыл және Эритрей теңіздерінде жүзіп өтуі. б.э.д. 3-ші мыңжылдық ортасы Хуфхордың ...

                                               

Аққыстау ауылдық округі

Құрамына Аққыстау, Өркен 2007 жылдан бастап Аққыстау селосының құрамына енгізілген ауылдары және №17-темір жол айрығы кіреді. Орталығы – Аққыстау ауылы.

                                               

Елетміш Білге қаған ескерткіші

Могон Шине Усудан шыққан Елетміш Білге қаған ескерткіші Яглакар әулетінен шыққан ең атақты ұйғыр қағанына арналған. Ол 1909 жылы Г.Расмстед басқарған фин экспедициясы жұмыстарының арқасында табылып, әлемнің көптеген тілдеріне аударылған. Жазбаның ...

                                               

Құтлық қаған жазуы

Құтлық қаған жазуы - Моңғолияның Орхон өзені бойындағы көне заманғы жазба ескерткіш. Түркологиялық әдебиеттерде табылған орнына қарай Онгин ескерткіші деп те аталады.

                                               

ТЭС бітіктасы

ТЭС бітіктасы, Тэйсин ескерткіші, Бөгу қаған ескерткіші – ортағасырлық көне түркі жазба ескерткіші. 1976 жылы Моңғолияның Ховсгөл аймағындағы Тэс өзенінің сол жағалауынан құрамына С.Г. Кляшторный, С.Қаржаубай, А.Очир секілді ғалымдар енген ғыл. э ...

                                               

1438 жыл

1438 жыл - Григориан күнтізбесі бойынша аптаның бірінші күні, яғни дүйсенбіде басталады. Кібісе жыл емес. Бұл біздің заманымыздың 1438 жылы, II мыңжылдықтың 438 жылы, 15 ғасырдың 38 жылы, 15 ғасырдың 4-ші онжылдығының 8 жылы, 1430-шы жылдардың 9 ...

                                               

16 мамыр

1901 жыл - Британия сырт алаңындағы ұлттық құрамалар арасындағы алғашқы матч Монтевидеода Аргентина Уругвайды 3:2 есебімен ұтады. 1919 жыл - Атлант мұхиты арқылы ұшуды алғашқы рет америкалық ұшқыш Альберт Рид бастайды. 922 жыл - Бұлғар хандығы ре ...

                                               

1430 жыл

1430 жыл - Григориан күнтізбесі бойынша аптаның 5-ші күні, яғни жұмада басталады. Кібісе жыл емес. Бұл біздің заманымыздың 1430 жылы, II мыңжылдықтың 430 жылы, 15 ғасырдың 30 жылы, 14 ғасырдың 3-ші онжылдығының 10 жылы, 1430-шы жылдардың 1 жылы б ...

                                               

Орбей

Орбей - Қырым хандығындағы лауазым мен атақ, мемлекете маңыздылығы жағынан төртінші лауазым. Қырым хандығы жағынан Орқапының бастығы. Әдетте, оны Герейлер руының кіші тармақтар өкілдерінен хан тағайындады. Орбей соғысты бастау туралы шешім қабылд ...

                                               

Астрахан хандығын Ресейдің жаулап алуы

Астрахан хандығын ресейдің жаулап алуы - Русьтің Шығыс елдеріне қарсы бағытталған басқыншылық жорықтарының бірі. 16 ғасырдың 2-ширегінде Мәскеу Астрахан хандығына билік жүргізу әрекетін күшейтіп, Дербісәліден жеңілген Әбдірахманның таққа кайта от ...

                                               

Тұғра

Тұғра - Ұлы Османлы Мемлекеті сұлтандарының барлық ресми құжаттар мен хаттарында басатын хұснихаттық мөрі немесе қолтаңбасы. Сұлтанның тұғрасы оның билігінің кезінде соғылған теңгеге де басылатын болған. Тұғралардың атқаратын қызметін Ежелгі Мысы ...

                                               

Қаракемер ауылдық округі (Алматы облысы)

Басқа мағыналар үшін Қаракемер ауылдық округі деген бетті қараңыз. Қаракемер ауылдық округі - Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы әкімшілік бірлік.

                                               

Орынбор облысы

Орынбор облысы - Ресей Федерациясындағы субъект, Волга маңы федералды округіне жатады. Облыс орталығы - Орынбор қаласы. 1920-1925 жылдары Қазақстан астанасы болған.

                                               

Орынбор сызығы

Орынбор сызығы - Ресей империясының қазақ өлкесін отарлауды күшейтіп, әскери-басқыншылық саясатын жүзеге асыру мақсатында 1734 жылдан бастап салған құрылыстар тізбегі. Ол Орынбордан Атырауға дейін 900 км-ге созылған. Қамалдардың, алдыңғы шеп орын ...

                                               

Орынбор губерниясының топографиясы

"Орынбор губерниясының топографиясы" - орыс тарихшысы, географы әрі экономисі П.И.Рычковтың кітабы. Ол 1887 ж. Орынборда басылып шықты. Кітап екі бөлімнен тұрады. 1-бөлімінде Орынбор губерниясы мен Орынбор қаласы сипатталып, оның тарихы баяндалад ...

                                               

Орынбор әскери тобы

Орынбор әскери тобы - ақ гвардияшылардың "Оңтүстік армиясын" талқандау үшін Түркістан майданының 1-армиясы бөлімдерінен 1919 жылы тамызда құрылды. Орынбор әскери тобына Сағыршын, Тас-Оба, және Қуандық станциясы, Сакмара өзенінен Темірбайға дейінг ...

                                               

Орал-Орынбор

"Орап-орынбор" - туристік маршрут. Ұзындығы 294 км. Автобуспен саяхат жасалады. Маршрут мынадай елді мекендер арқылы өтеді: Орал қаласы, Федоров ауылы, Бөрлі кенті, Қарашығанақ мұнай-газ конденсат кен орнының құрылысы, Елек қаласы, Красный Холм к ...

                                               

Первомайск ауданы (Орынбор облысы)

Первомайск ауданы - Ресейдің Орынбор облысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және муниципалды құрылым. Әкімшілік орталығы - Первомайский ауылы.

                                               

Орынбор ешкісі

Орынбор ешкісі – түбітті ешкі тұқымы. Жергілікті ешкілерді түбіт өнімділігі бағытында ұзақ уақыт сұрыптау арқылы Орынбор облысында шығарылған. Жүнінің 35%-ы түбіттен, 65%-ы қылшықтан тұрады. Қылшығының түсі қара, түбіті – қара-сұр. Таралып алынға ...

                                               

Челябі облысы

Челябі облысы - Ресей Федерациясындағы әкімшілік субъект. Орал федералды округінің құрамына кіреді. Әкімшілік орталығы - Челябі қаласы. Облыс 1934 жылдың 17 қаңтарында құрылған. Солтүстігінде - Свердлов облысымен, шығысында - Қорған облысымен, оң ...

                                               

Александр Ильич Дутов

Дутов Александр Ильич - Орынбор казак-орыс әскерлерінің атаманы, генерал-лейтенант. Николаев атты әскер училищесін және Ресей армиясы Бас штабының академиясын бітірген. 1-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1917 жылы Ақпан төңкерісінен кейін казак-оры ...

                                               

Кіші жүзде шекаралық басқаруды облыстық басқарумен ауыстыру

Кіші жүзде шекаралық басқаруды облыстық басқарумен ауыстыру - Ресей отарлық әкімшілік саясатын жетілдіре түсу мақсатында жасалған шара.Негізгі мақсаты қазақ жеріне казактарды орналастыру, Орталық Азияда сауда керуендерінің қауіпсіздігін қамтамасы ...

                                               

Үфі

1574 жылы Қазанның атаманы Михаил Нагой басқаратын казак орыстардың күшімен салынған. Үфі қамалының салынуы - орыстардың Ноғай ордасымен 1571 жылының келісімді бұзуы еді. Башқұрт тарихшылардың пікірі бойынша Үфінің орнында бұрынғы заманда ежелгі ...

                                               

Кірме түбір топонимдер

Қазақ тілінің лексикасына араб, моңғол, иран, славян тілдерінен сөздер енсе, ол кірме сөздер лексикасынның құрамдас бір бөлігі болып саналатын жалқы есімде де өз іздерін қалдырады. Жалқы есімге кірме элементтер екі жолмен енеді: 1) Алдымен лексик ...

                                               

Михманнама-И Бұхара

Михманнама-И Бұхара, – Фазлаллах ибн Рузбехан әл-Хунджи аш-Ширази әл-Исфаханидің парсы тілінде жазған естелік шығармасы. Бұл еңбекте Мұхаммед Шайбани ханның 1508 – 09 ж. қыста қазақ сұлтандарына қарсы жасаған үшінші жорығының сипаттамасы, өзбек х ...