ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 372




                                               

Фила

Фи́ла - ежелгі Аттикадағы - рулық бірігу, қауым. Кейіннен осы қоғам өкілдері жайлаған Аттиканың территориясының бөліктері филдер деп атала бастады. Әдетте рулық филдер 3 фратрияға бөлінді. Фила өздерінің абыздарымен және әскери бөлімшелерімен бір ...

                                               

ФИС

ФИС, 1910 жылы Осло қаласында құрылған халықаралық шаңғы бірлестігі. Оған сол жылы 10 мемлекеттің өкілдері мүше болды. Қазір бірлестік 40-тан астам, көпшілігі солтүстік жарты шарға орналасқан елдердің ұлттық одақтарын біріктіреді.

                                               

ФИТА

Фита, С.к. халықаралық бірлестігі 1931 ж. Львовта құрылды. ХОК мойындады. Бірлестіктің міндеттеріне. Спорттың осы түрін дамыту, Әлемнің, Еуропа Азия чемпионаттар ұйымдастыру, халықаралық жарғылар мен ережелердің орындалуын бақылау, с.т-дан әлемді ...

                                               

Флюра Сиреньевна Ускова (Хасанова)

Флюра Сиреньевна Ускова, халықар. гроссмейстер. Өзбекстанның, Қазақстанның, қыздар арасындағы Ә-нің, Бүкілодақтық "Д" ерікті спорт қоғамының ч-ны. Әйелдер арасындағы КСРО ч-тына, Ташкентте, Алматыда, Азовта, Джакартада халықар. турнирлерге, 1992 ...

                                               

Фристайл

Фристайл, соңғы жылдары көптеген елдерде кең тараған қысқы Олимпиядалық ойындарының бірі, Азия ойындарының бағдарламасына енген қысқы спорт түрлерінің бірі. Қарлы беткейінен құлдилап түсу кезінде әртүрлі бағдарламаларды орындайтын Фристайл: 1) ба ...

                                               

Футбол бәтеңкелері

Футбол бәтеңкелері, ұлтанға былғары бұдырлар бекітілген, өкшесіз, былғары табанды, бас жағы және сірісі орнықты аяқкиім. Жаттығу үшін резеңке бұдырлы қатты, ұлтанды жоғары жағы тоқымадан болатын футбол бәтеңкелерін шығарылады.

                                               

Халықаралық Олимпиада комитеті

Халықаралық Олимпиада комитеті - халықаралық ұйым, Олимпиада ойындарын қайта дамыту және олимпиадалық қозғалысын насихаттауға құрылған ұйым. Комитеттің штаб-пәтері Швейцарияның Лозанна қаласында орналасқан. ХОК 1894 жылдың 23 маусымында барон Пье ...

                                               

Халықаралық туризм күні

Халықаралық туризм күні, дүниежүзілік туристер ұйымының бас ассамблеясы 3-ші мәжілісінде, 1979 ж. Манилада қаралып бекітілген. 1980 ж. 27 қыркүйегінен бастап жыл сайын аталып өтілуде. Туризмнің мәдениет саласын дамытудағы үлкен жетістігіне, әлем ...

                                               

Хамза Мұхамеджанұлы Мұхамеджанов

Хамза Мұхамеджанұлы Мұхамеджанов, балалар үйінде тәрбиеленген 1935 ж. Мәскеудегі мемлекеттік орталық дене тәрбиесі иститутының аға оқытушысы болып қызмет істеді. Жеңіл атлетикадан республиканың әлденеше мәрте чемпионы әрі рекордшысы. 1939 ж. Алма ...

                                               

Хелмстің спорттық қоры

Хелмстің спорттық қоры, АҚШ-тың көрнекті спорт қайраткері Пол Хелмс 1936 ж. Лос-Анжелесте құрылған спорттық ұйым. Елдің ішінде "ай ішіндегі атлетті", "жылдық үздік спорт- шысын" сондай-ақ ж/атл-дағы, бейсболдағы, футболдағы, баскетболдағы, теннис ...

                                               

Хет-Трик

"Хет-Трик", 1. Бір ойында шабуылшының соққан үш добы, 2. Еуропа футболын дамытуға арналған УЕФА-ның бағдарламасы. ҚР-ның футболшылар одағы УЕФА- ға мүше болғаннан кейін республикада балалар және жасөспірімдер футболын дамыту үшін УЕФА 2004 жылы 1 ...

                                               

Шабандоз

Шабандоз - ат бәйгесіне қатысатын спортшы. Шабандоз төзімді, епті, атқа жақсы отыратын болуы керек. Шабандоз бәйге басталардан бұрын дәрігерлік бақылаудан өтеді де, денсаулығы туралы анықтама қағазын төрешілер алқасына тапсырады. Шабандоздың киім ...

                                               

Шайбалы хоккейшілердің бәтеңкелері

Шайбалы хоккейшілердің бәтеңкелері сызықты бүктегішті пайдалануға мүмкіндік береді. Олар иілгіш болуы керек, ұлтаны- бір қабатты, майысқақ. Бәтеңкенің өзіне су мен қар түспес үшін байламның астында, ең жоғарғы шетіне дейін кең тілше тігілген. Ала ...

                                               

Шамшиддин Нұржанұлы Мырзағалиев

Мырзағалиев Шамшиддин Нұржанұлы, аса талантты ш-тшы, респ-ның 1938-40 жылдарғы ч-ны. Ш-тпен айналысуды 1935 ж. Ж-шы И.Левшиннің қолында бастады. 1938 ж. Орал қаласындағы N4 орта мектептің 8-ші сыныбында оқып жүрген. Қарағанды қаласында өткен респ ...

                                               

Шаналар

Шаналар, арнайы соқпақ жолмен шапшаң жүру үшін арналған спорттық жабдық, биіктігі 15 см., ұзындығы 124-150 см., табандарының ені 45 см-ге дейін, езекше-табаны металл мен ағаштың жасалған. Ш ны бір орындық, екі орындық болып беледі: Спортшы шалқал ...

                                               

Шахан Қамзаұлы Нұрғали

Шахан Қамзаұлы Нұрғали - 1948 жылы 1 қазанда Қостанай облысы Демьяновск ауданы Ленин ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Нұрғалиев Қамза. Анасы - Нұрғалиева Ұлтуған. В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының геофизика факультетін, тау инже ...

                                               

Шахмат

Шахмат - ақыл-ой спорт түрі. Шахмат сөзінің мағынасы парсы тілінен аударғанда патша өлді дегенді білдіреді. Әлемдегі кең таралған ойындардың бірі саналады.

                                               

Шахмат композициясы

Шахмат композициясы, ойынның эстетикалық жағы көбірек қарастырылған, жүрістердің пайдалылығы дәл есептейтін, этюдтерден құрылған позиция. Бұл осыдан 1000 жылдай бұрын белгілі болған. Содан бері ұзақ уақыт бойы дамып келеді, әлі де дами түсуде.

                                               

Шахмат – дойбы жарыстары

Шахмат – дойбы жарыстары, ең көп тараған түрі айналма жарыс. Мұнда әрбір жарысқа қатысушы өзара бір-бірден кездеседі. Екіншісі - бұл олимпиялық жүйе. Мұнда жеңілген ойыншы жарыстан шығып қалып отырады. Жекелей біріншілікте жарыс швейцариялық жүйе ...

                                               

Шахматты бокс

Шахматты бокс – екі спорт түрінің басын қосқан ерекше спорттық ойындардың бірі. Бокс 11 раундтан тұрады. Қатысушылар раундтың тақ сандарында шахмат ойнаса, жұп сандарында боксқа көшеді. Әр раундтың арасы 1 минут үзілістен тұрады. Шахмат ойынының ...

                                               

Шағын хоккей

Шағын хоккей, 3 шабуылшысы, 3 қорғаушысы, қақпасы бар зал ішінде өтетін кіші хоккей. 2003 жылы Австралияда ерлер және әйелдер командалары арасында алғашқы өтті.

                                               

Шаңғы майлары

Шаңғы майлары, шаңғының қар бетімен сырғанағыштығын жақсарту үшін оның табанына әртүрлі майлар жағады. Ол майлар мынадай: "Свике", "Рекс", "Старт", "Каринн", "Рофе", "Стир", "Скиго", "Теко". Осы фирмалар ш-ларға арналған парафиндерді де шығарады, ...

                                               

Шаңғы спорты Қазақстанда

Шаңғы спорты Қазақстанда, орта ғасырдың бастапқы кездерінен белгілі болса керек. Мұны археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған заттар дәлелдейді. Тіпті Қытайдың көне жазбаларында олар өздерінің солтүстіктегі көршілерін "ағаш атты түркілер" ...

                                               

Шаңғы қоссайысы

Шаңғы қоссайысы, Скандинавия елдерінде пайда болған. Жарыс бағдарламасына ҰОМ-лік тұғырдан секіру және 15 км. қашықтыққа шаңғымен жарысу енді. Жеңімпаз осы екеуінің қосындысынан анықталады. 1956 жылға дейін қашықтық 18 км. болған. Халықаралық шаң ...

                                               

Шаңғымен жарысу

Шаңғымен жарысу, екі түрлі тәсілмен өтеді: біріншісі, дәстүрлі жарыс түрі, екіншісі коньки тәсілімен жүру. 1.5 км нен 90 километрлік марафон жарысында дейін бұл екі тәсілдің екеуі де ерлер мен әйелдер де қатысатын аралас эстафеталарда пайдаланылады.

                                               

Шаңғымен трамплиннен секіру

Шаңғымен трамплиннен секіру, шаңғымен тұғырдан секіру - арнайы жабдықталған трамплиннен шаңғымен секіруге негізделген қысқы спорт түрі. Өз алдына жеке дара спорт түрі ретінде саналады, сонымен қатар шаңғы қоссайысы бағдарламасына кіреді. Халықара ...

                                               

Шейпинг

Шейпинг, денсаулықты жақсартуға арналған және әйелдердің мүсінін әдемілеуге бағытталған спорт түрі. 1997 ж. ҚР-ның туризм және спорт комитетінің қаулысы бойынша респ-да Ш ті дамытуға рұқсат берілді. 1998 ж. Алматыда "Айдана ару" деген атпен Азиян ...

                                               

Шорт-трек

Шорт-трек, XIX ғасырдың соңына таман пайда болған спорттың бір түрі. Шорт-тректен жарыс былайша өтеді. Әйелдер де, ерлер де 1500, 500, 1000 және 3000 метрлік қашықтықтарда күш сынасады. Бірінші орын алған спортшы - 5, екінші орын алған спортшы - ...

                                               

Шымкент қаласының спорт сарайы

Шымкент қаласының спорт сарайы, қазіргі уақыттағы бірегей спорт құрылысы, 2003 жылы пайдалануға берілді. Спорт сарайының салтанатты ашылуына ҚР-ның Президенті Н.Назарбаев қатысты.

                                               

Шымыр бассейні

"Шымыр", Павлодар қаласының дене тәрбиесі - сауықтыру бассейні. 1991 жылы қазанында пайдалануға берілді. Бассейннің ұзындығы 25 м, 5 жүзу жолы бар. Әр жол ең аз дегенде 8, көп болғанда 10 спортшыны өткізуге мүмкіндік бар. Қала бюджетінен есебінен ...

                                               

Шынығу

Шынығу - организмнің ауа райының қолайсыз әсеріне төзімділігін арттыруға арналған шаралар жиынтығы. Шынығуға негізінен ауа, су, күн сәулесі пайдаланылады және бұлар дене шынықтыру жаттығуларымен байланыстырылса, шынықтырудың төзімділігі арта түседі.

                                               

Шығыс жекпе-жектері

Шығыс жекпе-жектері, Азия құрлығында өмір сүрген әртүрлі халықтар қашаннан бір-бірімен мидай араласып келеді. Бұл олардың арасындағы дене тәрбиесі мен спортта да анық байқалады. Ондағы ерекшелік Азия халықтарының тен жаттығуларында ұқсастық тамыр ...

                                               

Шүген

Шүген, көшпелі түркі тайпаларында көне ғасырлардан дамыған ойын. Әр командада 7 адамнан болады. Шабандоздар қолындағы таяқпен кішкене допты қарсы команданың қақпасына өткізуге тиісті. Еуропа елдерінде "Конное поло" деген атпен белгілі. Осы атпен ...

                                               

Шүйлеу

Шүйлеу, құстың ұзақ уақыт ұшпай, ұшырылмай отырып қалуынан туған селқостық, бейжай, мең-зең, делсалдық, зауықсыздықты "шүйлеу" деп атайды. Шүйлеу дегеніміз - ұшпады, ұшырылмады, көптен бері ат тебінінде алып жүрілмеді, аңға салынып арпалысқа түсі ...

                                               

Шүріппені басу

Шүріппені басу, шаппаны бөгеп тұратын тетікті ұстаудан шығару үшін қарудың шаппа шүріппесін саусақпен басу. Шаппа шүріппесін басудың техникасын шүріппен басуға дайындау деп атайды. Жұлқып шүріппені басу техникалық қате болып табылады, өйткені сау ...

                                               

Шәміл Шәкірұлы Бекбаев

Шәміл Шәкірұлы Бекбаев, дене тәрбиесі техникумын бітірген, жеңіл атлетикадан СШ-і, ҚазКСР-інің ЕСЖ-сы. 1942- 45 ж. Алматы облыстық спортшылар одағының терағасы болды, 1945 ж. Академияның ректоры болып тағайындалды. ҰОС-ның ардагері.

                                               

Шәулі

Шәулі, қытай тіліндегі шяудің қазақша аударма ұғымы - үшінші - кенже, кенжелеу, кенжесымақ, шөже, шежелеу, теменгі саты, төменгі балдақ, екінші - бөбек, балғын, балдырған, балауса, жас бала, бір мағынасы кішкене, ұсақ, уақ, титтей, тинамдай, битт ...

                                               

Шөгінді

Шөгінді - тік беткейлер мен таулы жерлердегі ұсақ тастардағы мыңдаған жылдар бойы табиғи жағдайға қатысты ұсақталып бөлінген тау жыныстары соққан желдің немесе басқа бір себептерге байланысты тік құламалы беткейлерден төмен жылжиды. Осындай кулуа ...

                                               

Элеонора Абдумижетқызы Махпирова

Элеонора Абдумижетқызы Махпирова - 1986 жылы 3 наурызда Алматы қаласында туған. Анасы - Иминджанова Халида Нұрахунқызы, "Хато" ЖШС Сулулық технологиялары орталығының директоры. С.Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медициналық университетінің ем ...

                                               

Эспандер

Эспандер, дененің күшін жетілдіретін жан-жақты аппарат. Онымен түрлі жаттығулар жасап айналысқан спорт түріне байланысты күштің қуатын ұлғайтуға болады. Э. Спортшылардың жаттығуларында кеңінен пайдаланылады.

                                               

Юбилейный (спорт сарайы)

"Юбилейный", Өскемен қаласының спорт сарайы, 1964- 1968 жылдары салынды. Хоккейден, мәнерлеп сырғанаудан, бокстен, кикбоксингтен, күрестен спорт шараларын, концерттер мен көрмелер өткізуге арналған. Спорттық стадион жоғары лигадағы командалар ара ...

                                               

Юлия Бондарева

Юлия Бондарева, ХДСШ-і, ТМД елдердегі чемпионатының жүлдегері, XXVI және XXVII Олимпиялық ойындарға қатысушы. ҚР-сының бірнеше мәрте чемпионы. Әлем кубогінің сатыларының және кейбір халықаралық турнирлердің жеңімпазы, XII жазғы Азия ойындарының к ...

                                               

Юрий Александрович Севидов

Юрий Александрович Севидов, КСШ-і. Шабуыл шебінде жене жартылай қорғаныста ойнады. КСРО чемпионатында 168 ойын еткізіп, карсыластар қақпасына 13 доп соқты. Ұзақ жылдар бойы "Қ"-тың капитаны болды. 1973 жылдан команда бастығы жаттықтырушысы және а ...

                                               

Юрий Григорьевич Токарев

Юрий Григорьевич Токарев, СШ-і ҚР ЕСЖ-сы. Қазіргі бессайыспен В. Тренкиннің басшылығымен 1962 ж. шұғылдана бастады. Әлем чемпионатының командалық есептегі қола жүлдегерлері Д.Тюринді, О. Ребровты, А. Парыгинді, Ю. Токаревті дайындады. Халықаралық ...

                                               

Юрий Михайлович Моисеев

Юрий Михайлович Моисеев - 1954 жылы 2 қыркүйекте Алматы қаласында туған. Орыс. Әкесі - Моисеев Михаил Михайлович, марқұм, аға инженер болып жұмыс істеген. Анасы - Моисеева Вера Степановна, зейнеткер, Қазақ мемлекеттік материалдық резервтер аумақт ...

                                               

Ғазизбек Тәшімбаев

Ғазизбек Тәшімбаев. Журналист-публицист. 1964- 2001 ж.ж. республикалық "Спорт" газетінің әдеби қызметкері, бөлім меңгерушісі, "Қазақстан" баспасы бас редакторының орынбасары, ҚазТАГ редакциясының меңгерушісі. Президент аппаратының кеңесшісі, Үкім ...

                                               

Ғалым Қамашұлы Сүлейменов

Сүлейменов Ғалым Қамашұлы Абай атындағы АГУ-дің филология факультетін бітірді. 1996-2004 "Егемен Қазақстан" газетінің спорт шолушысы. 2004 жылдан бастап "Спорт KZ" газетінің бас редакторы. ҚР президенті сыйлығының стипендианты. С.Бердіқұлов атынд ...

                                               

Ғани Қазбекұлы Төлегенов

Ғани Қазбекұлы Төлегенов спорт журналисі, ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірді. "Жетісу", "Намыс" шеберлер командасының ойыншысы СҚО "С" құрама командасының қатарында кәсіподақтардың ЕСҚ-да арасындағы КСРО біріншілігінің жеңімпазы. Футболда ...

                                               

Қажығалиев Мұртас Мұратұлы

Қажығалиев Мұртас Мұратұлы, ХДСШ-і, гроссмейстер. Ш-тпен 8 жасынан бастап ж-шы А. Володиннің қолында айналысып келеді. Жасөспірімдер, жастар арасындағы респ. біріншілігінің жеңімпазы, респ-ның бірнеше мәрте, респ-лық спартакиаданың ч-ны. Капелла ...

                                               

Қазіргі бессайыс

Қазіргі бессайыс, кедергілерден өте салт атпен жүруді, семсер сайысын, пистолетпен атуды, жүзуді және жеңіл атлетикалық дала жарысы біріктіретін көпсайысты құрайды. Осындай реттіліктегі жаттығуларды кешенді жарыс ерте заманнан белгілі. XIX ғасырд ...