ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 371




                                               

Қатты қанаттылар

Қатты қанаттылар, қоңыздар – жәндіктер класының ең ірі отряды. Қазба қалдықтары пермь кезеңінің шөгінділерінен табылған. Қоңыздар жер шарында, әсіресе, тропиктік аймақтарда кең тараған. Бұлар Антарктидада, Арктиканың мұзды белдемі мен биік тау шы ...

                                               

Жапырақ жемірі

Жапырақ жемірі немесе жапырақ жегісі - қатты қанаттылар отрядына жататын қоңыздардың бір тұқымдасы. Жер шарында кең тараған, 40 мыңдай түрі белгілі. Қазақстанда 1000-ға жуық түрі бар. Жапырақ жемірі - орман, бақ, көкөніс шаруашылықтарының зиянкес ...

                                               

Азалия

Аза́лия – ерекше күтімді талап ететін бөлме өсімдігі. Ол рододендрон тұқымдасына жатады. Отаны – Қытай елі. Жалпы екі мыңнан астам түрлері бар. Биіктігі түріне байланысты 40 см-ден 3 метрге дейін болады. Жапырақтары жұмыртқа пішіндес, жылтыр жасы ...

                                               

Мақта көбелегі

Мақта көбелегі - түнгі көбелектер тұқымдасына жататын зиянкестер Қазақстанда шөл аймақтардан басқа барлық жерде кең таралған. Қанатының жайғандағы ұзындығы 30 - 40 мм. Қанатының алдыңғы жағы сарғыш сұр түсті, ал артқы бөлігі - ақшылдау келеді. Қу ...

                                               

Петр Михайлович Жуковский

Жуковский Петр Михайлович – совет ботанигі, Ленин атындағы Бүкіл одақтық ауыл шаруашылық ғылым академиясының академигі, КСРО Мемлекет сыйлығының лауреаты. 1940 жылдан КПСС мүшесі.

                                               

Жеміс-жидек шаруашылығы

Жеміс-жидек шаруашылығы - жеміс-жидек дақылдарын өсірумен айналысатын өсімдік шаруашылығының саласы. Жеміс-жидек шаруашылығына көшет және жидек шаруашылығы; шекілдеуікті, сүйекті, субтропиктік, жаңғақ, шырын жемісті дақылдарды өсіру жатады. Жеміс ...

                                               

Мақта өсіру

Мақта өсіру – тоқыма өнеркәсібі мен басқа өндіріс салалары үшін құнды техникалық шикізат беретін өсімдік шаруашылығының бір саласы. Заводтарда шитті мақтаны өңдегенде шитті мақтаның жалпы салмағынан 29 – 40 пайызы таза мақта, 24 – 26 пйызы май бо ...

                                               

Көкөніс шаруашылығы

Қай заманда болсын, адам ағзасына өсімдік өнімдерінің тағамдық жағына қоса емдік, шипалық қасиеттеріне де назар аударған. Қазіргі кезде топыраққа айрықша көңіл аударылып, жерді экономикалық тиімді пайдалана отырып, "денсаулықтың қайнар көзі", жән ...

                                               

Хлорофитум

Хлорофитум – қасқыржемдер тұқымдасының агавалар тұқымдас тармағына жататын көпжылдық өсімдік. Хлорофитум гүл – бөлмеде өсетін гүл. Грек тілінен аударғанда "chloros" - жасыл, "phyton" - өсімдік деген мағынаны білдіреді. Отаны – Оңтүстік Африка. Тр ...

                                               

Ақжұпар

Жасми́н зәйтүндер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдіктер туысы. Ақжұпардың үй жағдайында өсірілетін және бақшада өсетін түрі болады. Оның негізгі отаны – Араб жәнеҮндістан елдері. Ол шырмалып өсетін мәңгіжасыл бұтақты өсімдік. Гүлдері жай және ...

                                               

Нүктелі қаңқызы

Кокцинеллидтердің ерекше трибасының өкілі, өсімдік қоректі кенелермен қоректенуге бейімделген. Осы зиянкестердің санын бірден - бір негізгі реттеуші болып табылады. Түр Еуропа, Сібір, Орта Азия, Қазақстанда кең таралған, бірақ оның жекелеген попу ...

                                               

Аязға төзімді пальма

Аязға төзімді пальма немесе дикобраз пальмасы – пальмалар тұқымдасына жататын, ең аязға төзімді пальма түрі, сонымен бірге Rhapidophyllum монотиптік тегінің жалғыз түрі. Табиғатта ол АҚШ-ның оңтүстік-шығысындағы саздарында өседі. – 20 °C суыққа ж ...

                                               

Нүктелі қанқызы

Кокцинеллидтердің ерекше трибасының өкілі ханқыз, өсімдік қоректі кенелермен қоректенуге бейімделген. Осы зиянкестердің санын бірден-бір негізгі реттеуші болып табылады. Түр Еуропа, Сібір, Орта Азия, Қазақстанда кең таралған,бірақ оның жекелеген ...

                                               

Кооператив

Кооператив – кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін адамдардың үлеспұлдық негізде ерікті бірігуі жолымен құрылған кәсіпорын, ұйым. Кооператив заңи тұлға болып табылады және өзін-өзі қаржыландыру, өзін-өзі басқару негізінде жұмыс істейді. Ұйымдық- ...

                                               

Аратісті дарабас

Аратіс дриада - Қазақстанда тек алтайда ғана кездесетін раушангүлдер тұқымдасына жататын өсімдік. Тек қана биік тауларда, ірі қиыршық тастарда және альпі көгалдарында өседі. жиі, ерекше өсімдіктер бірлестігін құрайды, оларды дриада тундрасы деп а ...

                                               

Сабан

Сабан - дәнді және ірі бұршақты дақылдарды бастырғаннан кейін қалатын құрғақ сабағы. Сабанның химиялық құрамы өсімдіктің түріне, климатқа, топыраққа және жинау тәсіліне, сақталу ұзақтығына, т.б. факторларға байланысты. Барлық өсімдіктердің сабаны ...

                                               

Үшкір азинеума

Үшкір азинеума – биіктігі 50 – 100 см шамасында болатын, көп жылдық шөп тектес, жартылай улы өсімдік. Сабағы тік өседі, ұзына бойында жапырақтар жиі орналасқан. Өсімдіктің өне бойын қыл тәріздес тікенектер басып тұрады. Жапырақтары сопақша – ланц ...

                                               

Шағыр тікен

Шағыр тікен – биіктігі 0.5 – 1.5 метрге дейі жететін, екі жылдық шөп тектес өсімдік. Ол ауыл шаруашылығына көп зиян келтіретін арам шөп болып саналады. Сабағы тік өседі, ұш жағында бұтақшалары көп болады. Өсімдіктің өн бойын қысқа түк басып тұрад ...

                                               

Дәрілік купен

Дәрілік купен – лалагүл тұқымдас көпжылдық өсімдік, оның көлбей өсетін түйіншекті тамыры жуын болып келеді. Сабағы майысқақ, бұл өсімдіктің биіктігі 30-75 см-дей болады. Жапырақтары кезекті келіп, дені өсімдік сабағының бір жағында шоқтала өседі. ...

                                               

Топырақтың маңыздылығы

Топырақтың адамзат қоғамы үшін маңызы өте ерекше. Ең алғашқы қауымдық құрылыс кезінде адамдар жабайы өсімдіктерді мәдени өсімдіктерге айналдыра бастады. Құнарлы топырақта өнімді өте көп алатынын адамдар сол кезде-ақ білген. Жер яғни топырақсыз ад ...

                                               

Шашақ жемісті гелиотроп

Шашақ жемісті гелиотроп – биіктігі 15 – 20 см болатын бір жылдық шөп тектес, жартылай улы өсімдік. Өсімдік тек құмда ғана, басқа шөптермен араласып өседі. Қазақстанда олардың ең көп тараған жерлері: Алматы, Талдықорған облыстарында Сары – есік – ...

                                               

Шаяноттар тұқымдасы

Шаяноттар тұқымдасы, Ароид тұқымдасы – 3000-нан астам биологиялық түрлері, 113 тегі бар дара жарнақты өсімдіктердің ірі тұқымдасы. Халықаралық APG жүйесінде дара жарнақты өсімдіктердің лат. Alismatales сабына жатады.

                                               

Тікенді қара өрік

Тікенді қараөрік биіктігі 2.5 – 3 м бұталы өсімдік. Бұталарының көбінің ұщында қолға кіретін өткір тікендері болады. Жапырақтары майда, пішіні жұмыртқаға ұқсас. Гүлдері ақ түсті, оның сабақтары ұзын, гүл жапырақшалары мен тостағаншаларының қалақш ...

                                               

Каустобиолиттер

Каустобиолиттер грек. kaustos – жанғыш, грек. bіos – тіршілік және lіthos – тас - жанғыш қазындылар; органикалық жолмен пайда болған тау жыныстары. Каустобиолиттер 3 топқа бөлінеді: Сапропелиттер Мұнай тектес қазындылар Гумолиттер торф, қоңыр жән ...

                                               

Кеурексасыр

Кеурексасыр немесе Асафетида – шатыршагүлділер тұқымдасының сасыр туысына жататын көпжылдық емдік қабілеті жоғары өсімдік. Жапырақтары өте ірі болып келеді. Гүлдері сары, шатыр секілді болып келеді де, олар бұтақты сабаққа топталып өседі. Кеурекс ...

                                               

Ястребинка (өсімдік)

Ястребинка – күрделі гүлдер тұқымдас көпжылдық шөп тектес өсімдік. Оның көптеген өрби өсетін өркендері болады. Жапырақтары тек ғана сопақша, немесе сүйір, ал жоғарғы жағы жасыл, төменгі жағы сұр, немесе ақшыл түсті. Гүл сабақтары жапырақсыз, қарп ...

                                               

Сарғалдақ

Солтүстік жартышардың қоңыржай белдеуіндегі аймақтарда кең таралған. Суда өсетін түрлері бар. Қазақстанның барлық өңірінде кездеседі. Өзен, жылға жағалауларындағы ылғалды жерлерде, батпақты ағынсыз шалшық суда, құрғақ және батпақты шалғында өсеті ...

                                               

Қозғалыс материяның ажырамас қасиеті

Жалпы алғанда, қозғалыс табиғаттағы кез келген өзгерісті білдіреді. Біз кинематикада осындай өзгерістердің ең қарапайым әрі кең тараған түрі - денелердің орын ауыстыруына байланысты туындайтын механикалық қозғалысты қарастырамыз. Расында да айнал ...

                                               

Түзуші ұлпа

жасушалары жас, ұдайы бөлінетіндіктен өсімдік өседі, жапырақтары, бүршіктері, гүлшанақтары ашылады. Тұқымнан жас өскін өсіп шығады. Сабағы мен тамыры ұзарып өседі. Ағаш діңі жуандайды. Басқа ұлпалар осы ұлпадан түзіледі.

                                               

Шығанақ (өсімдік)

Бұл гүлді өсімдіктердің қосжарнақтылар класындағы жиде тұқымдас кішкене ағаш немесе бұталы өсімдік. Шырғанақ туыстастардың 3 қана түрі бар. Ең көп тараған түрі итшомырт шырганақ. Шырғанақтың бұл түрі Қазақстанда да өседі. Оның кішкене, ұсақ жеміс ...

                                               

Құтаншөп

Құтаншөп - қазтамақтар тұқымдасының бір туысы. Ақтөбе облысының оңтүстігінде, Мойынқұмда, Шу - Іле таулары, Балқаш - Алакөл алабы мен Маңғыстау өңірінің тастақты, құмды беткейлері мен жыртылған жерлерде, сайларда, өзеннің құмды жағалауында өседі. ...

                                               

Турақанаттылар

Бұлардың алдыңғы қанаттары денесінде қомдалатын, қатқылдау келген, денеге тура орналасқан, енсіздеу болады. Қанаттың жалпақтау келген екінші жұбы - жарғақ қанат, тура қанаттың астына орналасады. Ауыз мүшелері кеміруге бейімделеді. Артқы аяқтары ұ ...

                                               

Мамыргүл

Мамыргүл немесе Бөртегүл – зәйтүндер тұқымдасына жататын бұталар тегі. Текте әр түрлі мәлімет бойынша 22-36 түр кіреді. Олардың барлығы жабайы түрінде Еуразия түрлі аймақтарының таулы аудандарында өседі. Мамыргүлдің 2300-ден астам мәдени сорттары ...

                                               

Үрме қиякөлең

Каспий маңынан Зайсанға дейін және Қазақстанның батыс бөлігінің ең оңтүстіктегі шекараға дейінгі барлық шөлді аймақтағы құмда өседі. Бұл көпжылдық ұзын да жіңішке тамыр сабақты және көптеген өрмелегіш өркендері бар - құмды қалайтын өсімдік. Ол бі ...

                                               

Цикламен

Цикламен – наурызшешек тұқымдасына жататын көпжылдық тамыртүйнекті өсімдік. Цикламеннің отаны Иран, Шығыс Жерорта теңізінің жағалауы. 15-ке жуық түрі белгілі. Түйнегі жуан, етті. Ұсақ көзшелерінен тамыр шығарып дамиды.Үй жағдайында персия және еу ...

                                               

Дүние жүзілік екі жүйенің экономикалық жарысы

Дүние жүзілік екі жүйенің экономикалық жарысы – социалистік және капиталист елдердің арасындағы, ең алдымен КСРО мен АҚШ-тың арасындағы экономикалық дамудың ең жоғарғы дәрежесі жолындағы бейбіт жарыс. 2-дүние жүзілік соғыстан кейін дүние жүзілік ...

                                               

Мұнай кен орындарын игеру кезеңдері (сатылары)

Кен орындарын игеру табиғи режимде немесе қабатқа әсер ету әдістерін қолданыумен жүргізіледі. Әдісті таңдау геологиялық-технологиялық шарттарға байланысты болады. Мұнай кен орындарын игеру кезеңдері сатылары өлшемсіз уақытқа байланысты мұнай өнді ...

                                               

Рахит ауруы (мишел ауруы)

Рахит немесе мешел ауруы - балаларда екі жасқа дейін көп кездесетін сүйек ауруы. Балаларда Д дәруменінің жетіспеушілігі мен күннің ультра күлгін сәулелерінің жеткіліксіз мөлшерде болуы салдарынан пайда болатын ауру. Көбінесе күзде, қыста туған ба ...

                                               

Көмір өнеркәсібі

Көмір өнеркәсібі – еліміздегі пайдаланатын отынның 1/2 бөлігі - көмірдің үлесіне тиеді. Елдің халық шаруашылығындағы және минералдық-шикізат кешеніндегі базалық салалардың бірі. Ол энергетиканы, металлургияны, химия өндірісін, өнеркәсіптік және к ...

                                               

Жойқын серпіліс

Жойқын серпіліс - Циклдік ғалам моделі мен Жойқын жарылыс теориясының бірлігі ретінде әлем пайда болуын ғылыми жорамалдайтын бір космологиялық модель болып, ол ғарыш пайда болуын үздіксіз қайталанатын жойқын жарылыс пен Жойқын сығылудың нәтижесі ...

                                               

Интернет-маркетинг

Интернет-маркетинг - клиенттерге өнімді немесе қызметті сату және олармен қарым-қатынасты басқару мақсатында интернет желісіндегі дәстүрлі маркетингтің барлық аспектілерін пайдалану тәжірибесі. Интернет-маркетингті пайдаланған кезде тауарлар мен ...

                                               

Тарақ балықтар

Тарақ-балықтар-тұқытәрізділердің бір туысы.Т Б. тұщы суда тіршілік ететін өткінші балықтар.Денесінің ұз. 11-80 cм,салм.200 г-нан 8кг-ға дейін.Қабыршақтары аса үлкен емес,жұтқыншақ тістері екі қатарлы,аналь қанаттары қысқа,сәл ойықты болады.Негізі ...

                                               

Торта балық

Торта – тұқытәрізділерге жататын жартылай өткінші балықтар. Торта Еуропада, Батыс және Солтүстік Азияда таралған. Қазақстанның су айдындарында кең тараған, негізінен тұщы суларда болады. 5 түр тармағы бар. Соңғы деректер бойынша Каспий тортасы R. ...

                                               

Албырт балық тәрізділер

Албырт балық тәрізділер - сүйекті балықтар отряды. Ұзындығы 2.5 мм-ден 1.5 м дейін. Дене скелеті және бас сүйегі толық сүйектенбеген. Жоғарғы жақ сүйектерінің шеті, жоғарғы жақ сүйектері және алдыңғы сүйектерінен құралған. Ашық торсылдақтылар. жү ...

                                               

Гастростомия

Гастростомия - гастростомия, қарынды тесу. Өңештен тамақ жүрмегенде жасанды тамақтандыру үшін және өңеш қызметін тоқтату үшін қарынды тесу операциясы.

                                               

Итраконазол

паракокцидиоидомикозда бластомикозда тегіс тері микоздарында шат аймағы микоздарында криптококкозда вульвовагинальды кандидозда кокцидиоидомикозда аспергиллезде гистоплазмозда онихомикозда қол ұшы микоздарында споротрихозда табан микоздарында эзо ...

                                               

Акваланг

Акваланг - адамның су астында дем алуына арналған аркаға асатын кұрал. Дем автоматты ауа қысымын төмендететін клапанмен өңеш бойынша берілген баллондағы тығыз ауа арқылы қамтамасыз етіледі. Акваланг 40 м-ге дейін терендікке түсу үшін қолданылады.

                                               

Доротеа Ланж

Жеті жасында полиомиелит ауруынан айықты, кейін осы ауру оның кейінгі өміріне әсерін тигізді. Фотограф ретінде мансабын Нью-Йорк қаласында бастады, Кларенс Уайттан дәріс алған. 1918 жылы Сан-Франциско қаласына көшіп, сонда өзінің фотостудиясын аш ...

                                               

Нематадоздар

Нематадоздар – домалақ құрттар класына жататын құрттар. Нематод денесі домалақ, ұзынша, жіп тәрізді немесе ирек түрде, 1 мм-ден 1 м және одан көп ұзындықта. Денесінің сыртқы қабығы кутикуламен қапталған. Кейбір жерлерінде көлденең сызықтар, ал ба ...

                                               

Динозаврлар

Ең қорқынышты қай динозаврлар болған? Ұзындығы 12 метрге, салмағы 6 тоннаға дейін жететін, жақтары үлкен және бірнеше қатар тістері бар тираннозавр рекс және аллозавр сияқты сүтқоректілер ең қорқынышты динозаврлар болған. Бірақ "жезтырнақ" - дейн ...