ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 367




                                               

Гибридтік түр түзілу

Бұл-негізінде өсімдіктерге тән түр түзілу жолы. Табиғатта өсімдіктердің 50 пайыздан артығы гибридогендік формалар немесе аллополиплоидтар болып табылады. Аллополиплоидтар екі түрдің дараларын немесе әр түрлі туыстарға жататын түрлерді будандастыр ...

                                               

Жасуша қосындылары

Жасуша қосындыларына көмірсулар, майлар және ақуыз жатады. Қосындылардың барлығы жасушаның цитоплазмасында тамшы және пішіні мен мөлшері әр түрлі түйіршіктер түрінде жинақталады. Қосындылардың органоидтардан айырмашылығы сол жасушаның тұрақсыз құ ...

                                               

Дивергенттік түр түзілу

Популяциялар ішінде үздіксіз пайда болып отыратын мутациялардың солаюы арқасында және өзара еркін шағылысуға байланысты алуан түрлі жаңа генотиптер мен фенотиптер түзіледі. Мұның салдарынан популяция дараларының арасында белгілердің ажырауы- диве ...

                                               

Постэмбриондық даму

Постэмбриондық даму ағзаның жұмыртқа қабықшасын жарып шыққаннан кейін, ал ұрығы құрсақта дамитын сүтқоректілерде туа салысымен басталады. Постэмбриондық даму екіге бөлінеді: 1) дұрыс даму, мұнда ағза ересек түріне ұқсап туады; 2) түрленіп даму -э ...

                                               

Филогенетикалық түр түзілу

Филогенетикалық түр түзілу кезінде бастапқы түр даралары тұтас бірнеше ұрпақ бойы бүтіндей өзгере отырып, жаңа түрге айналады. Жаңа түр морфологиялық ерекшеліктеріне қарай оңай ажыратылады. Жылқы тұқымдасындағы түрдің түзілу тарихы осы жағдайды т ...

                                               

Қайрат Қараұлы Тұрлыбеков

Тұрлыбеков Қайрат Қараұлы – жоғары категориялы дәрігер, медицина ғылымының докторы, профессор Қазақстан денсаулық сақтау ісінің үздігі. Қарағанды мемлекеттік медицина институтын бітірген. Еңбек жолын 1978 ж. Рузаев ауданы ауруханасында бас дәріге ...

                                               

Галитоз

Үлгі:Infobox disease Галитоз - ауыз қуысынан шығатын жағымсыз иіс. Галитоз көбіне ауыздың шырышты қабығының, қызыл иек пен тісттің қабынуының симптомы болады. Сондай-ақ Галитозға ішкі ағзалардың ауруға шалдығуы себеп болады. Мұндай жағдайда ауызд ...

                                               

Анемия

Анемия ауырған адамның қаны "сұйылып" кетеді, бұл аурудың сипаты ағза қан деңгейін қалыпқа келтіріп үлгергенше қанның азайып немесе жойыла бастауымен байланысты айқындалады. Үлкен жарақаттар алғанда, аузы ашылып кеткен асқазан жарасы, іш сүзегі н ...

                                               

Бальзам

Бальзам – құрамында эфир майы, шайыр, т.б. хош иісті қосылыстары бар органикалық табиғи заттар қоспасы. Бальзамдар негізінен өсімдіктерде синтезделетін органикалық қосылыстар. Химиялық құрамы өте күрделі, онда жұпар иісті эфир майлары мен ароматт ...

                                               

Экологиялық қызмет

Экологиялық қызмет – Ақмола облысы экология және биоресурстар басқармасы. Алғашында Облысы мемлекеттік табиғат қорғау комитеті болып аталған. 1988 ж. құрылған. 9 бөлімнен тұрады: табиғатты пайдалануды ұйымдастыру және экономика; ғылыми-техника пр ...

                                               

Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің Табиғатты қорғауды бақылау комитеті

Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің Табиғатты қорғауды бақылау комитеті ҚР Президентінің 2004 ж. 29 қыркүйектегі Жарлығына сәйкес комитет ҚР Үкіметінің 2004 ж. 28 қазандағы қаулысымен құрылды. ҚР Үкіметінің 2004 ж. 29 қаз ...

                                               

Қорық

Қорық – аумағындағы барлық табиғи кешен толығымен шаруашылыққа пайдаланылудан алынған және үкіметтің қорғауында болатын жер не су кеңістігі; типтік, сирек кездесетін және бірегей табиғи кешендерді бүкіл компоненттерінің жиынтығымен қоса, сол қалп ...

                                               

Кения (тау)

Кения тауы танымал саяхат орталығы болып табылады. Тау Найробидің солтүстігінде 180 шақырым қашықтықта орналасқан. Кения тауын Найроби мен Тиканың зәулім ғимараттарын- да турып та та- машалауға болады. Кения тауы биік таулы аймақта жатыр. Тау 320 ...

                                               

Абляция

Абляция - еру, булану, сыну арқылы мұздықтың кішіреюі. техникада - ыстық газ ағысының қатты дене бетіндегі заттектерді әкетуі; гляциологияда - қардың еруі, булануы, желмен үрленуі немесе мұздың жойылуы мұздықтың опырылуы, мұзтаудың бөлшектенуі жә ...

                                               

Борыш сезімі (философия)

Борыш сезімі - жеке адамның өзгелер алдындағы жауапкершілігінің көрінісі. Борыштың өлшемі, мағынасы парызға жуық. Борыш сезімі - кәсіби негізгі категориясы: жауынгерлік борыш сезімі, дәрігерлік борыш сезімі, ұстаздық борыш сезімі, ата-аналық боры ...

                                               

Адам және биосфера

Адам және биосфера) - 1978 жылы ЮНЕСКО-ның 16-Бас сессиясының конференциясында қабылданған халықаралық ғылыми-зерттеу бағдарламасы. Бұл бағдарламаға 100-ден аса мемлекет қолдау көрсетеді. Негізгі мақсаты – жер шарындағы барлық құрлықтарда адам ба ...

                                               

Физикалық химия

Физикалық химия зат құрылысының заңдылығын, химиялық жүйедегі тепе-тендікті, тепе-тендіктегі бір күйден екінші күйге ауысу мүмкіндігін көрсететін заңдылықты және химиялық түрлену құбылысын зерттейді. Физикалық химия бірнеше тарауға бөлінеді: Зат ...

                                               

Ниписсинг

, Канададаның Онтарио провинциясының оңтүстік-шығысындағы көл. Оттава өзеннің жарты жолында және Джорджиан-Бей шығанағы орналасқан. Ұзындығы 80 км, ені 48 км. Ауданы: 832 км². Ең максималды тереңдігі: 80м, орташа тереңдігі: 5м. Жағалауының ұзынды ...

                                               

Жағалы талшықтылар

Жағалы талшықтылар - жеке және колония түзіп тіршілік етеді. Талшығы біреу, оның түбін цитоплазмадан құралған жұқа жаға қоршап жатады. Талшықтың қозғалу әсерінен ұсақ органикалық қоректік заттар жағаға жабысып, бірте-бірте цитоплазмаға және ас қо ...

                                               

Саркомастигофоралар

Саркомастигофоралар - еркін өмір сүретін және паразитті тіршілік ететін қарапайымдылар. Жалған аяқтары немесе талшықтарының көмегімен қозғалады. Қозғалу органойдтарының құрылысына байланысты саркомастигофора типі екі класқа бөлінеді: саркодиналар ...

                                               

Хризомонадалар

Хризомонадалар - бір-үш талшығы бар, ұсақ талшықтылар, тұщы суларда және теңіздерде тіршілік етеді. Хроматофоралары диск тәрізді сарғыш қоңыр түсті болып келеді. Ассими¬ляция нәтижесінде - полисахарид-лейкозин пайда болады. Бірнеше колониальды тү ...

                                               

Лейшмания

Лейшмания - қарапайымдардың талшықтылар класының кинетопластидалар отрядының бір туысы. Дене тұрқы 2 - 4 мкм. Адам жасушаларының ішінде паразиттік тіршілік етуіне байланысты олардың талшықтары жойылған. Ал қолдан жасаған қоректік ортада және Лейш ...

                                               

Тамақ

Тамақ - барлық тіршілік иелерінің өмір сүрулерін жалғастыратын ішіп-жеуге жарайтын әрбір қатты және сұйық зат. Тамақтың өңделген түрі адамдар үшін - тағам, жануарлар мен құстар үшін - азық, жем, қорек деп аталады.

                                               

Жеміс көшеті

Жеміс көшеті - жеміс және жидек дақылдарының тұқымынан өсірілген немесе ұластырылған екпе шыбықтар. Оларды арнайы жеміс көшеттіктерінде өсіреді. Ал тұқымынан өсіргенде көп жағдайда сорттың қасиетін жоғалтады. Сондықтан жеміс дақылдарын, көбіне ве ...

                                               

Жасанды тері

Жасанды тері - кәдімгі тері орнына қолданылатын полимер материалдар. Олар құрамына қарай резиналы, талшықты, жұқа қабатты және беті қапталған мата т.б. жұқа қабат түзгіш заттар. Жұқа қабатты Жасанды тері құрамында стабилизатор, пластификатор пигм ...

                                               

Тері қатпарлығы

Тері қатпарлығы - қой дене терісінің көзге көрініп, көлденең қыртыстанып тұруы. Әдетте мойын терісінің қатпары шеңберленген ірі, ал тұла бойыңда тері қыртысы ұсақ болады. Тері қатпарлығы биязы жүнді қойларды іріктеп жүн тандағанда аса мән беріліп ...

                                               

Тері жегіштер

Тері жегіштер - тері жегіш қоңыздар тұқымдастары. Табиғатта қоңыздар өлекселерге шоғырланып, тері, жүн, түбітпен қоректенеді. Тері, былғары өнімдерін, кептірілген балықты, жібе салмағы 0.5 т. дейін. Денесі жалаңаш. Жоғарғы жағы семсер тәрізді шығ ...

                                               

Тері-Венерология Ғылыми-Зерттеу Институты

Тері-Венерология Ғылыми-Зерттеу Институты, ҚР Денсаулық сақтау мин-нің қарамағында. 1930 ж. Алматыда құрылған. Негізгі ғыл. бағыттары венерол. және жұқпалы тері ауруларын, псориаз, т.б. тері ауруларын анықтау, емдеу және олардан сақтану әдістерін ...

                                               

Тықыр тері

Тықыр тері - жүннің ұзындығы мен үлбірлігі талаптардан қысқа қой терісі мен мал буаздығының аяғына қарай түскен түсіктердің терісі. Т.т. былғары өндірісі үшін құнды шикізат.

                                               

Тондық тері

Тондық тері - жүннің ұзыңдығы 1.5 см-ден асатын қылшық және ұяң жүнді қойдың терісі. Тондық теріден тон, тұлып, түгі ішіне қараған басқа да киімдер тігіледі.

                                               

Әл-Бағауи

Әбу Мұхаммед әл-Хусәйн ибн Масғуд ибн Мұхаммед әл-Фарра әл-Бағауи - Ислам дінінің имамы, хафиз, Шафиғи мазһабының фақиһы, муджтаһид, парсылық муфассир, мухаддис ғалым. Сонымен қатар "рукн әд-дин", "мухй әс-сунна" деп те аталады. "Тафсир әл-Бағауи ...

                                               

Аддис-Абеба

Аддис-Абеба - Эфиопияның астанасы, ірі сауда-финанс, мәдени орталығы. Ефиопия таулы қыратының орталық бөлігінде, теңіз деңгейінен 2400 м биіктікте. Темір жол арқылы Аден шығанағындағы Жибути портымен байланысады. Аэропорт, тас жол торабы. Халқы - ...

                                               

Қотыр

Қотыр тауы Ақтоғай ауданы - Кеңтарлау аңғарының батысындағы аласа тау. Қотыр, шұбыртпа – жұқпалы тері ауруы. Қотыр тауы Қарқаралы ауданы – Кент тауларындағы тау сілемі.

                                               

Терінің іріңді аурулары

Терінің іріңді аурулары әр түрлі іріңдеткіш микробтардан пайда болады. Сырқат ауру адамнан да, киімкешек пен тұрмыстық заттардан да жұғуы мүмкін. Іріңді аурулар жеке гигиеналық тәртіпті сақтамағанда, теріні дұрыс күтпегенде, жарақаттанғанда, терш ...

                                               

Құс аурулары

Құс аурулары - әр түрлі жұқпалы, вирустық, паразиттік және бактериялық аурулар деп бөлінеді. Ішек-асқазан, тыныс алу жолдарының қабынуы немесе зақымдануы, тері аурулары түрінде де кездеседі. Аскаридоз, безгек, шешек, сүзек, тырысқақ, т.б. көптеге ...

                                               

Күлбаршын Сабырқызы Ақышбаева

Күлбаршын Сабырқызы Ақышбаева - ғалым, медицина ғылымдарының докторы, профессор. Алматы мемлекеттік медицина институтын 1970, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті және Мәскеудегі Орталық тері-венерология аурулары ғылыми-зерттеу институтының ...

                                               

Бальзамдық линимент

Бальзамдық линимент - сыртқа қолдануға арналған, Өзіне тəн иісі бар, ашық-қоңырдан жасыл-қоңыр түске дейінгі асептикалық линимент. Сыртқа қолдануға арналған біріктірілген препарат, антисептикалық және жергілікті тітіркендіретін əсер етеді, регене ...

                                               

Қажалу

Қажалу, о й ы л у - терінің іш киімге, киімге, аяқ киімге т.б. қажалып қабынуы, күлдіреп ойылуы. Қажалудан тері қызарады, көлкілдеп ісінеді, күлдірейді. Егер ол жарылып, терісі сыдырылса, ауру шақырады, әрі сол жергеинфекция түсіп, іріңдейді. Тер ...

                                               

Сарыбасша

Сарыбасша – орамжапырақ тұқымдасына жататын көп жылдық су өсімдігі. Қазақстанда Күнгей, Іле Алатауларының, Қаратаудың, Батыс Тянь-Шаньнің батпақты жерлерінде, өзендер бойында және бұлақтардың жағалауында өсетін 1 түрі - бұлақ Сарыбасшасы бар. Оны ...

                                               

Квинке ісінуі

Квинке ісінуі кәрі жастағы адамдарда сирек кездеседі. 60 жастан асқан адамдардағы өршімелі Квинке ісінуі қатерлі жаңа түзіліс болуы мүмкіндігін айқындайды. Шектелген эритема жиі сульфаниламидті, дапсонды дәрілерді, тетрациклиндерді, анальгетиктер ...

                                               

Монша

Монша – адам жуынуы үшін арнайы жабдықталған орын. Монша ғимараттары ежелгі Грекияда, Римде, Мысырда, Үндістанда салынған. Мұндай Моншалар жуынып, денені тазарту орны ғана емес, сонымен қатар демалу, кездесу, дене шынықтыру жаттығуларымен шұғылда ...

                                               

Өзен соқыр

Өзен соқыр - бұл инфекция ұсақ құрттардан пайда болады, олар адамнан адамға қара шыбын деп аталатын өте ұсақ бүкір шыбындардың немесе масапардың шағуы арқылы тарайды Тараған жерлері: Африка, Оңтүстік Мексиканың кейбір аудандары, Орталық Америка, ...

                                               

Шешек

Шешек. Ауру балықтардың терісінде локальді эпидермистің пайда болуымен сипатталады. Бүгінгі күнге дейін қоздырғыштары табылмаған.Тұқылар, сазанда, табандар, шабақтар, көк серкелер шаяндар көп ауырады. Ауру басталғанда балықтардың денесінін әр бөл ...

                                               

Парциалдық қызыл жасушалы гипопластикалық анемия

Парциалдық қызыл жасушалы гипопластикалық анемия – салыстырмалы түрде лейко- және тромбоцитопоэз сақталып, тек қана эритропоэз бұзылатын гипопластикалық анемияның бір түрі. Парциалдық қызыл жасушалы гипопластикалық анемия жеке дерт немесе басқа а ...

                                               

Тауқалақай

Тауқалақай – ерінгүлділер тұқымдасына жататын көпжылдық шөп өсімдігі. Тауқалақайдың зәрлі бездері болмайды. Сабағы онша бұтақтанбайды, гүлі - ақ түсті, апрельден бастап күздің аяғына дейін гүлдеп тұрады. Тауқалақай тоғайлы, таулы жерлерде өседі. ...

                                               

Жұпар

Жұпар – кейбір өсімдік түрлерінен және жануарлардың арнайы жұпар бездерінен алынатын хош иісті зат. Жануарлардың Жұпар бездері, көбінесе, аталықтарында, ал жұпартышқанның аналығында да болады. Жұпар бездері түрі өзгерген тері бездеріне жатады, ол ...

                                               

Ешкі терісі

Ешкі терісі - былғарылық майда шикізаттың бір түрі. Е.т нің қыртыс қабаты тері қалындығының 2/3 құрайды. Е.т нде май бездері қой терісіне қарағанда азырақ болатындықтан, емізікше қабатында бос қуыстар көп болмайды, ал торлы қабаты берік, мықты бо ...

                                               

Қырдың қызыл сиыры

Қырдың қызыл сиыры – сиырдың сүтті асыл тұқымы. 18 ғ-да Запорожье сұр сиырын остфрисландия бұқаларымен шағылыстыру арқылы алынған. 19 ғ-да Украина жерінде Қырдың қызыл сиырын өзара, кейін ангельн бұқаларымен асылдандырды. Қазақстанда жергілікті т ...

                                               

Мандам

Мандам - жылқыда, есекте, қашырда кездесетін жұқпалы, созылмалы ауру. Ауру қоздырғышы - грибок; жарақаттанған тері арқылы лимфа бездері мен лимфа тамырларына зақым келтіреді. Жылқының иық, бас, кеуде терісінің бетіне жақын лимфа тамырларын ісінді ...

                                               

Қарақұйрық

Қарақұйрық – сүтқоректілер класының қуысмүйізділер тұқымдасына жататын аң. Қазақстанда Үстірт пен Маңғыстауда, Арал өңірінде, Қызылқұм, Мойынқұм, Бетпақдаланың оңтүстігінде, Оңтүстік Балқаш өңірінде Тауқұм, Сарыесікатырау кездеседі. Соңғы жылдары ...