ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 366




                                               

Биошаймалау

Биошаймалау - кендер мен басқа қатты материалдардан металдарды бөліп алуда прокариоттар мен саңырауқұлақтарды қолдану әдісі. Аталған ағзалардан бөлінетін органикалық қосылыстар қоршаған ортадан металдарды шаймалап, жасушасына сіңіртеді. Бактериал ...

                                               

Белсенді туризм түрлері

Белсенді туризм – көптеген демалу түрінің бір түрі болып есептеледі. Белсенді туризм түрлері жай туристер ортасында үлкен танымалдылықта болып жүр. Шаршағанды басуға көмектесетін тек қана жағажайдағы демалу емес, сонымен қатар созылған жүйке-жүйе ...

                                               

Белсенді туризмде қауіпсіздікті ұйымдастыру

Белсенді туризм – көптеген демалу түрінің бір түрі болып есептеледі. Белсенді туризм түрлері жай туристер ортасында үлкен танымалдылықта болып жүр. Шаршағанды басуға көмектесетін тек қана жағажайдағы демалу емес, сонымен қатар созылған жүйке-жүйе ...

                                               

Muscle car

Muscle cars - АҚШ-та 1960 жылдардың ортасында - 1970 жылдардың ортасында болған автокөліктер класы. Классикалық маслкарларға орта мөлшерлі екі есікті белгілі бір модельдерді, негізінен 1964-тан 1973 жылға дейін өндірілетін және сегіз цилиндрлі үл ...

                                               

Жануарлар эмбриологиясы

ЖАНУАРЛАР ЭМБРИОЛОГИЯСЫ – жануарлардың ұрықтық немесе эмбриондық дамуын, кең мағынада алғанда жеке организмнің дамуын толықтай зерттейтін ғылым. Ж. э. саласындағы ғыл зерт. жұмыстары Қазақстанда 1950 ж. Қазақстан ғылым академиясының Экспериментті ...

                                               

Поликистозды бүйректер

Торсылдақтардың пайда болуы бүйрек өзекшелері мен жинаушы өзектердің бір-біріне өз мерзімінде жалғанбағандығымен түсіндіріледі. Бүйрек шумақшаларында түзілген несеп жинаушы өзектерге өтпестен іркіліп қалып бүйрек өзекшелері кеңіп торсылдаққа айна ...

                                               

Паклитаксел

Паклитаксел - таксандар тобына жататын цитостатикалық дәрі. Таксолдың құрылымын оның алғаш рет ашылғанынан бастап 8 жыл өткен соң ғана рентген кристаллографиясы арқылы анықтады. Ол осы үшциклді терпеннің туындысы болып шықты. Оның молекуласы 11 х ...

                                               

Инстинкт

Инстинкт – организмнің сыртқы және ішкі тітіркендіргіштерге жауап ретінде пайда болатын туа біткен реакцияларының жиынтығы; күрделі шартсыз рефлекстер. Инстинкт жануарлардың тіршілік жағдайларына бейімделу формасы болып саналады; мысалы, үйрек ба ...

                                               

Тәрбие

Тәрбие, тәлім-тәрбие – жеке тұлғаның адамдық бейнесін, ұнамды мінез-құлқын қалыптастырып, өмірге бейімдеу мақсатында жүргізілетін жүйелі процесс. Бесік тәрбиесі, балдырған тәрбиесі, өрен тәрбиесі, жасөспірім тәрбиесі, жастар тәрбиесі бір-бірімен ...

                                               

Халықаралық биологиялық олимпиада

Халықаралық биологиялық олимпиада - 15 жастан жоғары оқушыларға арналған халықаралық ғылыми сайыс. 1990 жылдан бастап жыл сайын шілде айында өткізіледі. Әр қатысушы-ел республикалық олимпиада жүлдегерлері атанған, 4 қатысушыдан және 3 жетекшіден ...

                                               

Тірі ағзалардың жіктелуі

Тірі ағзалардың жіктелуі - қазіргі заманның және жойылып кеткен тірі ағзалардың жіктеу жүйесі. Ғалымдар жердегі тірі ағзалардың шамамен 1.75млн түрін анықтады. Бұл түрлерге бір жасушалы эукаротты ағзалардан бастап көк китке дейін кіреді. Таксоном ...

                                               

Скумбрия

Скумбрия - скумбриятәрізді отряды скумбрия тұқымдасы балықтарының туысы. Олардың өмірлік циклі су түбімен байланысы жоқ, сондықтан пелагиялық балықтар. Дененің максималды ұзындығы - 64 см, орташа - 30 см. Денесі ұршық тәрізді, кішкентай циклоидты ...

                                               

Төртаяқтылар

Төртаяқтылар, немесе жерүсті омыртқалылар - жақ ауыздылар тобындағы омыртқалылар кіші типінің ұлы классы. Төртаяқтыларға тән сипат - негізінде құрлықта орын ауыстыруға арналған, төр аяқтың болуы. Кейбір топтарында өзгеріске ұшыраған, яғни, ұшуға ...

                                               

Сапролегния

Сапролегния - омикота бөліміне жататын Saprolegniaceae тұқымдасының тегі. Тұщы суда зең түсетін саңырауқұлақтар. Жіпшумағы клеткаға бөлінбеген. Жыныссыз жіптерінің ұшында пердемен бөлініп зооспрангийлер түзіліп, оларда көптеген зооспролар пайда б ...

                                               

Акантария

Акантария - қарапайымдардың сәулелілер класс тармағының отряды. Теңізде тіршілік етеді. 17 тұқымдасы, 49 туысы, 140-тан астам түрі кездеседі. 20 сәулелі инелері болады.

                                               

Шөлді аймақ

Жауын-шашын өте аз түсетін климат жағдайында қалыптасатын ландшафтың яғни жердің кедір-бұдырының бір түрі. Шөлде түсетін жауын-шашын мөлшерінен булану шамасы 7 – 30 есе артық болады. Шөл топырағы және грунтына қарай: ертедегі аллювийлік жазықтың ...

                                               

Ядролық реакция

Ядролық реакция – атом ядросының элементар бөлшектермен немесе басқа бір атом ядросымен әсерлесуі кезінде түрленуі. Әдетте ядролық реакцияға 4 бөлшек қатынасады: оның екеуі бастапқы бөлшек болып есептеледі де, ал қалған екеуі ядролық реакцияның н ...

                                               

Мицеллалар

Мицеллалар - зольдің, яғни коллоидты ерітіндінің дисперсті фазасының негізі болып есептелетін коллоидты бөлшектер, ал интермицеллярлі сұйықтық - зольдің дисперсті ортасы және оның құрамына, еріткіш пен онда еріген заттармен қатар мицелла құрамына ...

                                               

Галактика

Басқа мағыналар үшін Галактика деген бетті қараңыз. Галактикалар - ғаламды құрайтын, өлшемдері өте үлкен жұлдыздар жүйелері. Ғаламның бізге байқалатын бөлігіндегі галактикалар жиынтығын кейде метагалактика деп атайды. Басқа галактикалардан өзгеше ...

                                               

Радиациялық қармау

Радиациялық қармау - ядро- нысананың нейтронды ұстап қалып, ал жаңадн түзілетін ядроның қозу энергиясы у-кванттар түріне бөлініп шығатын ядролық реакция. Радиациялық қармаудың ықтималдығы ядро- нысанаға және нейтрон энергиясына тәуелді болады. Ол ...

                                               

Ішкі конверсия

Ішкі конверсия – атом ядросының қозған күйінен энергиясы аз күйге ауысуы кезінде энергиясын -квант түрінде шығармай, сол атомның бір электронына тікелей беруі нәтижесінде байқалатын құбылыс. Ішкі конверсия кезінде бөлініп шыққан электрон конверс ...

                                               

Табиғи радиоактивтік

Радиоактивтілік – орнықсыз атом ядроларының басқа элементтер ядросына бөлшектер немесе гамма-кванттар шығару арқылы өздігінен түрлену құбылысы.

                                               

Ядролық энергетика

Ядролық энергетика – техниканың ядро ішіндегі энергияны энергияның басқа түріне түрлендіру және оны өнеркәсіптік, тұрмыстық қажетке пайдалану мәселелерін қарастыратын саласы. Өнеркәсіптік ядролық энергетикалық қондырғылардың төмендегідей түрлері ...

                                               

Атом

Атом бүтіндей алғанда зарядсыз, бейтарап бөлшек. Ол ортасында өзінен радиусы 10 4 -10 5 есе кіші көлемді алып жатқан оң зарядты ядродан және оны айнала қозғалып жүрген теріс зарядты электрондардан тұрады. Атом өзінің сыртқы бір немесе бірнеше эле ...

                                               

Ядролық модель

Ядролық модель – атом ядросының оңайлатылған бейнесі. Ол атом ядросын сипаттайтын әр түрлі шамаларды анықтайтын есептің қарапайым математикалық шешімін табуға мүмкіндік береді. Ядролық модельді құру кезінде атом ядросының кейбір жеке қасиеттеріне ...

                                               

Ғаламшарлық тұмандықтар

Ғаламшарлық тұмандықтар талшықты диффузиялық тұмандықтан басқа дөңгелек пішінді, өте шағын тұмандықтар. Олай деп, сыртқы пішіні телескоппен бақылаған ғаламшардың дөңгелегіне ұқсайтын болғандықтан атаған. Әрбір ғаламшарлық тұмандықтың ортасында әл ...

                                               

Қазақстан Спарассисі

Қазақстан Спарассисі, базидиалды саңырауқұлақтар класына жатады. Солтүстік Қазақстан облысының орташа гумусты, қара топырақты жерлерінде өсетін топ қайыңдардың арасынан табылған. Қалпақшасының диам. 6 – 8 см. Аяқшасының биікт. 6 – 8 см, ені 1.2 – ...

                                               

Балшырыш

Балшырыш, яғни Ольга шырышы – шырыштар тұқымдасының шырыш туысына жататын, Қазақстан тау жайылымындағы көп жылдық ең сұлу шөптесін өсімдік. Бұл өсімдік Орта Азия, Қазақстан және Қырғызстан тауларының өсімдіктерін тұңғыш зерттеген әйел ғалым-ботан ...

                                               

Амантау тауы

Қарағанды облысы, Нұра ауданында. Амантау тауы бірнеше таулардан тұрады. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 30 км-ге созылған, енді жері 7 – 8 км.

                                               

Төретай

Балқаш көліндегі Жылтың, Жетімтүбек түбектерінен солтүстікке қарай 30 км жерде орналасқан. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 15-17 км-ге созылып жатыр, ені 2-3 км. Ең биік жері – Тесіктас тауы 616 м, оңтүстігінде Итбас тауы612 м.

                                               

Кірпібас

Кірпібас – қоғалар тұқымдасына немесе өзімен аттас тұқымдасқа жататын көп жылдық су өсімдіктері. Қазақстанда өзен жағалауында, су басқан шалғында өсетін 4 түрі бар. Әсіресе жабайы кірпібастың S. sіmplex айрықша маңызы бар. Биіктігі 10 – 100 см. С ...

                                               

Қарағаштау

Пішіні дөңгелек тәрізді, беткейі тіктеу, бірнеше жонды-қырқалы сай, аңғарлармен тілімденген. Солтүстік-шығысында Ақсортопырақ қонысы мен Жүрісбай төбесі, оңтүстік-шығысында Бұлақтау төбесі, батысында Қарабас тауы орналасқан.

                                               

Қонысбай (тау)

Қарағанды облысы Шет ауданы Жұмыскер ауылының солтүстік-батысында 20 км жерде орналасқан. Солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 5 км-ге созылған, енді жері 2 км.

                                               

Жақсы Тағылы

Қарағанды облысы Шет ауданы жерінде. Жақсы Сарысу, Қайрақты және Жаман Сарысу өзендері аралығында бойлық бағытта созылып жатыр. Абсолюттік биіктігі 1076 м. Ұзындығы оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 35–40 км, ені 15–20 км.

                                               

Регел тарбақайы

Регел тарбақайы – Қызылқұйрық тұқымдасына жататын эндемикті, жеке типті туыстың сирек кездесетін түрі. Миоцен дәуірінің қалдығы. Сырдария Қаратауы мен Талас Алатауының батыс бөлігінде оңтүстігінде Ақсу өзені арнасына дейін кездеседі. Тау етегінен ...

                                               

Цех

Цех - 1) өндірістік кәсіпорынның белгілі бір өндірістік өнім немесе шикізат жасалатын өндірістік цех не көмекші материалдар дайындалатын, қызмет көрсету операциялары жүргізілетін көмекші цех құрылымдық бөлімшесі; белгіленген бір бұйымдарды жасап ...

                                               

Вортицизм

Вортицизм - 1914 жылы негізін Перси Уиндем Льюис қалаған ағылшын авангардының бағыты. Бұл атаудың пайда болуы итальян футурологы Умберто Боччонидің "кез-келген өнер туындысы сезімдердің құйынынан туады" деген ескертуіне байланысты. Футуризм сияқт ...

                                               

Реализм

Реализм - әдебиет пен өнерде өмір құбылыстарын шынайы қалпында, нақтылық белгілерін сақтай отырып, жинақтап бейнелейтін көркемдік әдіс. Реализм әдісі өмір құбылыстарын, маңызды қоғамдық мәселелерді, күнделікті тұрмыстағы сан алуан жайттарды мейлі ...

                                               

Ясауи тариқаты

Ясауи тариқаты - Қожа Ахмет Ясауи негізін салған діни-сопылық мектеп. Ясауи тариқаты түркі сопылық дүниетанымы ерекшеліктеріне негізделген жалпы ислам сопылығының ажырамас бөлігі болып табылады.

                                               

Картография

Картография – географиялық карталар, оларды жасау және пайдалану туралы ғылым. Картография табиғат пен қоғам құбылыстарының үйлесуі мен өзара байланысуын, олардың кеңістіктегі орналасуын және уақыт бойынша өзгеруін, т. б. картографиялық кескіндеу ...

                                               

Дүние жүзінің саяси картасы

Дүние жүзінің саяси картасында елдің әлемдегі орны, саяси – әкімшілік құрылымы бейнеледі. Сонымен қатар саяси картада басты саяси – географиялық өзгерістер: жаңа тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуы, елдердің саяси мәртебесінің ауысуы, шекаралары ...

                                               

Публицистикалық стиль

Публицистика - қоғам өмірі үшін маңызды мәселелерді талқылау деген ұғымда жұмсалады. Публицистикалық стиль қоғамдық талапқа сай жазылған шығармалардың негізінде қалыптасады. Белгілі бір тілде публицистиканың өз алдына бөлек стиль болып қалыптасуы ...

                                               

Тұтасжапырақ

Тұтасжапырақ – рута тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік не бұта. Қазақстанның барлық аймақтарындағы құмды, саз балшықты жерлерде, тасты шағылдардың шетінде, өзеннің кепкен салаларында, кейде егістіктердің арасында, таулардың етегіндег ...

                                               

Жұлдыздар кінәлі (роман)

Хейзел Грейс Ланкастер – қалқанша без қылтамағынан зардап шегіп жүрген он алты жасар қыз. Хейзел еріксіз демеу тобына әр апта сайын қатысуға міндетті. Осы кездесулердің біреуінде Хейзел он жеті жасар Огастуспен танысады. Демеу тобының кездесуінен ...

                                               

Хайуанаттардағы сәулелену ауруы

Жеңіл дәрежедегі сәуле ауруы жалпы жағдайдың уақытша нашарлауымен, кейде жемнен бас тартудан, лейкоциттер санының шамалы азайуымен сипатталады. 150 -200 рад доза сәуле алған кезде дамиды. Орташа дәрежедегі сәуле 200- 400 рад сәуле алған кезде хай ...

                                               

Моногенетикалық сорғыштар

Моногенетикалық сорғыштар – паразит жалпақ құрттардың бір класы. Моногенетикалық сорғыштар балықтардың терісі мен желбезегінде, қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылардың қуығында тіршілік етеді. 2.5 мыңдай түрі бар. Тұрқы 1 мм-ден 2 – 3 см-ге ...

                                               

Мамықжегі

Мамықжегі - жәндіктер класы отрядының бірі. Табиғатта кең таралған. 2500-дей түрі бар. Ұзындығы 1 - 11 мм. Түсі сары, қоңыр кейде қара. Мамықжегі құстардың қауырсындарының, сүтқоректілер түгінің арасына жабысып, паразиттік тіршілік етеді. Көзі бо ...

                                               

Жәндіктердің қоректенуі

Кейбір жәндіктер гүлдермен, өсімдік балшырынымен, жемістермен және өсімдіктердің жемісімен қоректенеді.Өсімдік ұрықтарын жіне бүршіктерді жейтіндерді ағаш діңгектері мен қылқандарында тіршілік етеді. Олардың іріп- шіріген органикалық заттарды жақ ...

                                               

Бітеу жара

Бітеу жара - мал ауруының бір түрі. Бул мал денесіне тікен, шөгір, жарғышақ, тіс, тас, пышақ, біз және т.б. жарақаттайтын зат кіргенде, жара аузы жабылып,сол жерге жара түсірген заттың уыты жайылып іріңдеуден пайда болатын мал ауруы. Кей жағдайда ...

                                               

Теңіз шайтаны

Теңіз шайтандары - қармақшы тәрізділер отрядының тұқымдасы. Дене ұзындығы 1.5 м, салмағы 20 кг дейін. Басы мен денесі жалпақтау. Ауызы үлкен, тістері күшті. Арқа жүзбеқанаттары үшкір тікенекті 6 сәуледен тұрады. Денесінің екі жағында терінің шоқ ...