ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 364




                                               

Ақсай шошқасы

Ақсай шошқасы - етті майлы тұқымдық топ. 1952 жылдан Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығыс аймақтарында өсіріледі, онымен Алматы зоотехникалық мал шаруашылығы технологиясы ғылыми зерттеу институты шұғылдануда. Тұқымдық топ шығаруде жергілікті ...

                                               

Күрделі будандастыру

Күрделі будандастыру - үш және одан да көп мал тұқымдарын пайдаланып жүргізген будандастыру. Күрделі будандастыруды жүргізудің біршама қиыңдығы бар. Будаңдарда белгілердің өзгергіштік дәрежесі жоғары болғандықтан, олардың қажетті үйлесімдіктеріне ...

                                               

Қазақы сиыр

Қазақы сиыр - сүт пен ет өндіру үшін өсірілетін жергілікті тұқым. Қазақстанның қатаң табиғатына бейімделген, суыққа төзімді, жайылымда тез семіреді. Қазақы сиыр аяқтары қысқа, жатаған, шағын денелі, түсі көбінесе қара қоңыр, тарғыл. Сүт өнімділіг ...

                                               

Түраралық будандастыру

Түраралық будандастыру - екі түрге жататын малды шағылыстыру, екі түрге жататын өсімдікті бір-бірімен тозаңдандыру. Түраралық будандастырудың ғылыми тәсіл ретіңде жануарлардың өзгергіштігі мен тұқым қуалаушылығы және ұрықтану үрдісі мен олардың ш ...

                                               

Қазақтың етті-жүнді қойы

Қазақтың етті-жүнді қойы - биязылау жүн мен еттілікті ұтымды ұштастырған қой тұқымы. Будан биязы жүңді саулықтарды линкольн, ромни-марш қошқарларымен күрделі будандастыру жолымен шығарылған. Жаңа тұқым ретіңде 1991 ж. қабылданған. Қазақтың етті-ж ...

                                               

Тегі бойынша өсіру

Тегі бойынша өсіру - таза тұқымды мал өсіру әдісінің күрделі түрі, жоғары сатысы. Мұнда жыл сайын жұп таңдау олардың қандай аталық із бен аналық ұяға жататынын, нәсілдік үйлесімділігін ескере отырып жүргізіледі. Белгілі бір тұқым малын тегі бойын ...

                                               

Мал тұқымы

Мал тұқымы - ауыл шаруашылық малдарының шығу тегі, дене тұрқы мен бітімі, пайдалы шаруашылық белгілері ұқсас және бұл қасиеттері тұрақты тұқым қуалайтын біртұтас топтары. Мал тұқымына шығу тегі бір болғанымен генотипі әр түрлі, ата-тегінің құнды ...

                                               

Цаккони Эрмете

Цаккони Эрмете - итальянның трагик актері, театр өнеріндегі натурализмнің көрнекті өкілдерінің бірі. Актер отбасында туған. Жастайынан әке-шешесімен бірге театр спектакілдеріне қатысты. Медицина білім алғаннан кейін біраз уақыт дәрігер-психиатр б ...

                                               

Бүйректегі киста аурулары

Бүйректегі кисталар - гетерогенді тұқым қуалайтын аурулар. Генетикасы әртүрлі болса да киста түзілу жолы ұқсас. Мутацияларға байланысты бүйрек өзекшелері кеңейеді. Цистопротеиндер біріншілік цилияда және онымен қосылған жасушалар органеллаларында ...

                                               

Псориаз

Псориаз немесе Қабыршықты темiреткi - созылмалы жұқпайтын сырқат, дерматоз. Көбіне тері зақымданады. Соңғы кезде бұл аурудың аутоиммунды этиологиясы көп қарастырылады. Псориаз дегеніміз жынысына және жасына байланысты емес ауруларға жатады, ол әл ...

                                               

Маймақтық

Маймақтық - адам табанында болатын кемістік. Маймақтық кезінде аяқ башайлары тілерсек буынынан ішке қарай иіліп, өкше қисаяды. Адам мұндайда табанның сырт жағына сүйеніп жүреді. Маймақтықтың іштен туа біткен және жүре пайда болған түрлері кездесе ...

                                               

Зияткерлілік коэффициенті

Зияткерлілік коэффициент – адамдардың тез қабылдағыштығы мен ақылдылығына берілетін баға. Оны арнайы жасалған тест арқылы, қарапайым адамдардың ойлауы мен ақылдылығына қарап салыстыра анықтайды. IQ тесттерін орташа есепке теңестіріп, шамамен 100 ...

                                               

Жас ерекшелігі психологиясы

Психология ғылымның бір саласы бола отырып, ж.ер.психологиясы ғылыми талдауға ұшырауы мүмкін психологиялық фактіні – бақылау мен эксприментті алудың негізгі екі әдісін пайдаланады. Алайда, психологиялық – педагогикалық зерттеу пәнінің ерекшелігі ...

                                               

Болмыс (философия)

Болмыс – тарихи қалыптасқан кең мағыналы, терең ауқымды философиялық ұғым. Әр заманда өмір сүрген ойшылдар бұл ұғымды көбінесе жүйелі философиялық толғаныстардың бастапқы негізі деп қараған. Осы уақытқа дейін де болмыс туралы бұл көзқарас өз мәні ...

                                               

Дәрібаев Жолтай Рақымбекұлы

1968-1978 жылдары Қарсақбай қазақ орта мектебінде жетік білім алып, үздік бағалармен Қарағанды мемлекеттік медицина институтының емдеу факультетіне әкесі мен шешесінің қолдауымен түседі. Жолтай Рақымбекұлы 1-2 курстарда үздік оқығаны үшін, ұлттық ...

                                               

Лейкоздар

Қан жасаушы жасушаларынан пайда болған ісіктерді "гемобластоздар" деп атау қабылданған. Міндетті түрде ең бірінші сүйек миы зақымдануымен, кейін қанға, көкбауырға, лимфа түйіндеріне және т.б. тіндерге жайылуымен жүретін гемобластоздарды "лейкозда ...

                                               

Омыртқа остеохондрозы

Егде және қарт жастағы адамдарда тірек-қимыл аппараты ауруларының ішіндегі омыртқа остеохондрозы негізгі өзекті мәселесі болып табылады. Қазіргі заманда өмірдің жағдайының өзгеруіне аз қимылдау, тамақтану тәртібінің сапасының өзгеруіне байланысты ...

                                               

Арамсәбіз

Арамсәбіз – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын бір, екі немесе көп жылдық шөптесін өсімдік. Олар Тобылдың, Есіл өзендері алабында, Көкшетау, Сарыарқа, Алтайдың қалың ормандарында, құрғақ және ылғалды шалғынды жерлерінде өседі. Қазақстанда күмәнд ...

                                               

Мортық (өсімдік)

Басқа мағыналар үшін Мортық деген бетті қараңыз. Мортық лат. Eremopyrum – астық тұқымдасына жататын бір жылдық өсімдік. Қазақстанда далалы, шөлді, сортаңдау, қиыршық тасты, құм топырақты жерлерде өсетін 4 түрі бар.

                                               

Бұйрасораң

Бұйрасораң – алабұталар тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер. Қазақстанда Тобыл, Есіл, Ертіс бойында, Арал, Каспий маңында, Торғай, Зайсан, Маңғыстау, Балқаш – Алакөл өңірлерінде, Бетпақдалада, Мойынқұмда, Іле, Жетісу, Күнгей Алатау ...

                                               

Қасқа жусан

Қасқа жусан, боз жусан, кермек жусан – астралылар тұқымдасының жусан туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Биіктігі 25 – 35 см. Жапырақтары қауырсын пішіндес тілімденген. Шөл, шөлейтті жерлерде өседі. Тамыз – қыркүйек айларында гүлдеп, жем ...

                                               

Кәпен

Кәпен, канкриния – астралылар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Орталық Азияда тараған 30-ға жуық түрі белгілі. Қазақстанда өзендер мен көлдердің жағалауларындағы құмды және құмдауытты топырақты жерлерде, тауалды беткейлер ...

                                               

Сарытұңғиық

Сарытұңғиық - тұңғиықтар тұқымдасына жататын көп жылдық су өсімдігі. Қазақстанның барлық су айдындарында кездеседі. Көлдерде, баяу ағатын өзендер мен тұйық суларда өсетін 2 түрі бар. Жиі тарағаны - кәдімгі Сарытұңғиық, биікт. 1.5 - 2 м-дей. Тамыр ...

                                               

Ақбасжусан

Ақбасжусан - Қазақстандағы 12 түрдің арасында кең таралған түрі, орманды дала мен далаларда және құрғақ шабындықтарда өседі. 70 см сабағы біреу немесе бірнеше, қатты. Жапырағы көп ланцет тәрізді, 2-3 қауырсынды салаланған. Әр саласы бірнеше жүзде ...

                                               

Шалғындық қоңырбас

Шалғындық қоңырбас - астық тұқымдасына жататын көп жылдық тамыр сабақты шөптесін өсімдік. Қазақстанның барлық тегістік, таулы аймақтарында, шалғындық жерлерде, өзен бойларында, ормандар мен бұталар арасында өседі. Биіктігі 30 - 100 см, сабағы түз ...

                                               

Көркем ақжапырақ

Биіктігі 15 – 45 см, өсімдікті қалың түк жауып тұрады. Сүректенген тамырының топырақ бетіндегі бөлігін қалың тамыр түбінен шығатын жапырақшалары жауып жатады. Сабағы тік, көп жапырақты. Сабақ бойындағы жапырақтары ұзын сағақты, сопақша, ланцет тә ...

                                               

Сәбізшөп

Сәбізшөп – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Қазақстанда 3 түрі: Бессер С-і, Рубцов С-і, және жартас сәбізшөбі өседі. Өте сирек кездесетін, эндемик түрі - жартас С-і. Ол Жетісу Алатауының "Шолақ тауының, Талдысай ...

                                               

Түркістан ақшатыры

Түркістан ақшатыры – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда Қаратау мен Талас Алатауының қорымтасты беткейлері мен жазық даланың сортаңды жерлерінде өседі. Биікт. 40 – 60 см. Тамыр мойны қураған ескі жапырақт ...

                                               

Сарышатыр

Сарышатыр – астралылар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Дүние жүзінде 1000-ға жуық түрі белгілі. Қазақстанда ашық ормандарда, ормандардың шетінде, бұталар арасында өсетін 24 түрі бар. Жиі кездесетіні - түкті сарышатыр. Оның биікт. ...

                                               

Тәжді көгершін

Тәжді көгершін - әлемдегі көгершін атаулының ең ірісі, оның ұзындығы 75 см, салмағы 2 кг тартады. Оның басында тәжі бар,сондықтан оны тәжді деп атайды. Олар Австралия маңындағы Жаңа Гвинеяның солтүстігіндегі ормандарда тіршілік етеді. Олар бір-бі ...

                                               

Писарева Надежда Федоровна

Писарева Надежда Федоровна - ғалым, биология ғылымдарының кандидаты. ҚазҰУ-ды бітірген. Қазақстан ҒА Ботаника институтының флора және төменгі сатыдағы өсімдіктер лаб-нда кіші, аға ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Писарева Батыс, Солтүстік жән ...

                                               

Жүзетін құстар

Корольдік пингвин королевский пингвин, қоршаукөз пингвині пингвин Адели, галапагостық пингвин. Пингвиндердің ең ірісі - император пингвині биіктігі 110 - 120см,салмағы 45 кг.

                                               

Рамфоринхтер

Рамфоринхтер - ұшқыш кесірткелердің бір отряды. Р. триас, юра кезеңдерінде Солт. Америка, Батыс Еуропа, бұрынғы КСРО жерінде және Оңт. Қазақстанда тіршілік еткен. 10-нан астам тұқымдас, туыстары бар. Денесін қыл тәріздес жүн жапқан, ұзындығы 50 с ...

                                               

Қан құю

Қан құю 1881 жылы англиялық туыт дәрігері Джеймс Бланделл ауырлық күші арқылы қан құятын жабдық ойлап тауып, көп қан жоғалтқан босанып жатқан әйелге қан құйып, тарихтағы алғаш қан құю процесін сәтті орындады. Бұл қан құю технологиясы денсаулық са ...

                                               

Бозша мөңке

Бозша мөңке - тұқыттәрізділер отрядының тілікшелілер тұқымдасына жататын балық. Шығыс Қазақстанда ірі ақпайтын суқоймаларыңда, сондай-ақ, Ертіс өзені су қоймаларыңда кең тараған. Бозша мөңке өзінің "туысы" алтын мөңкеден ірілеу және ол салмағы жа ...

                                               

Түрке балық

Дене тұрқы - 64см, салмағы 2.7 кг. Түрке балық жыныстық жағынан 6-8 жасында жетіледі. Қыркүйек-қазан айларында уылдырық 7 700-413 000 шашады. Ұсақ омыртқасыздар, планктонмен көректенеді. Түрке балықтың еті дәмді және майлы10.4%. Байкалда ғана кез ...

                                               

Қызыл балық

Қызыл балық - - басқа тұқымдас бекіре балықтардан қызыл балықтың айырмашылығын жеңіл анықтауға болады, оның тұмсығы ұзын, кәдімгі қанжарға ұқсас, денесінің түсі қызыл-қошқыл көгілдір-қаралау көлеңкелі, бүйірлері және бауыры ақшыл келген. Салмағы ...

                                               

Майшабақ

Майшабақ – тұздап консервіленген сапасы жоғары әрі дәмді өнім беретін балықтар түріне жатады. Майшабақ етінің құрамындағы майы жыл бойында өзгеріп отырады: күзге қарай балық семіріп, оның етіндегі майдың мөлшері 20-дан 30%-ға дейін жетеді, ал көк ...

                                               

Шоқыр

Шоқыр – бекіре тұқымдасына жататын балық. Негізінен Қара, Азов теңіздерінде тіршілік етеді. Қазақстанда Каспий теңізінде, оған құйылатын Жайық өзенде таралған. Дене пішіні жебе сияқты созылған. Тұмсығы ұзын ол басының ұзындығының 60%-дайын алады, ...

                                               

Камбалатәрізділер

Камбалатәрізділер. Камбала тәрізділердің денесі екі бүйірінен өте қысыңқы сүйір болады. Көзі басының екі бүйіріне немесе оның бір бүйіріне ғана орналасқан. Торсылдағы болмайды. Су түбінде тіршілік ететін балық сондықтан бір бүйірімен жайлап жүзед ...

                                               

Сетінек

Сетінек - - хордалылар типінің жақтылар тобына жататын омыртқалы су жануарлары. Кәсіби маңызы зор балықтардың бірі. Балықтан белгілі танымал консервтің өндірісін жасайды. Және балықтың бауыры өте майлы болғандықтан - балық майының шикізаты болып ...

                                               

Ақсахалар

Ақсахалар – албырттәрізділер отрядының бір тұқымдасы. Солтүстік Мұзды мұхита, Атлант және Тынық мұхиттардың солтүстік жағындағы суларда тіршілік ететін 3 туысы, 30-ға жуық түрі белгілі. Қазақстанда Ертіс өзенінде мекендейтін 1 туысы, 1 түрі бар. ...

                                               

Опалина

Опалинаның тіршілік циклі Оплиналар-жануар текес талшықты біржасушалылар. Дене пішіні жапырақ тәрізді, 1мм. Денесінде мыңдаған қысқа талшықтары бар, көп ядролы. Қазіргі кезде 100 түрі белгілі. Қосмекенділердің ішегінің паразиті. Тіршілік циклі ие ...

                                               

Қиыр шығыс навагасы

Вахня - қиыр шығыс навагасы – навагалар туысына жататынбалық.Денеұзындығы 53 см дейін - салмағы 1.1 кг дейін. Солтүстік Мұзды мұхиттың азиялық және американдық жағалаулары және Тынық мұхиттың солтүстік жағалау аймақтарында тіршілік етеді. ТМД-да ...

                                               

Бұрыштістілер

Бұрыштістілер - құйрықтылар отрядына жататын қосмекенділер. Қазақстанда 2 түрі cібір бұрыштістілері, жетісу аяқтыбалығы бар. Қазақстанның солтүстік облыстарының қайыңды, орманды дала аймағында кездеседі. Денесінің ұзындығы 60 - 75 см, құйрығының ...

                                               

25 тамыз

Тамыздың 25 - Григориан күнтізбесінде жылдың 237-ші күні. Жылдың аяғына 128 күн қалады. 1900 - Курода Киётака 1840, жапон мемлекеттік қайраткері, Жапонияның екінші премьер-министрі. 1984 - Трумен Капоте 1924, америкалық жазушысы. 1867 - Майкл Фар ...

                                               

28 тамыз

1883 - Британ империясында құлдыққа тиым салынды. 1854 - Scientific American, аңызға айналған журналдың бiрiншi нөмiрi шықты. 1936 - Тойота автомобильдiк серiктестiгінің негiзі қаланды. 1789 - Уильям Гершель Қоңырқай ғаламшарының Энцелад серігін ...

                                               

24 қыркүйек

Қыркүйектің 24 - Григориан күнтізбесінде жылдың 267-ші күні. Жылдың аяғына 98 күн қалады. 1802 - Александр Николаевич Радищев 1749, орыс жазушысы. 1972 - Адриан Фоккер en:Adriaan Daniel Fokker 1887, голланд физигі. 1945 - Ханс Гейгер en:Johannes ...

                                               

5 қараша

Қарашаның 5 - Григориан күнтізбесінде жылдың 309-шы күні. Жылдың аяғына 56 күн қалады. 1955 - Морис Утрилло en:Maurice Utrillo, француз суретшісі 1883. 1944 - Алексис Каррель 1873, француз хирургі, биологы, социолог, 1912 жылғы Нобель сыйлығының ...

                                               

2 қазан

Қазанның 2 - Григориан күнтізбесінде жылдың 275-ші күні. Жылдың аяғына 90 күн қалады. 1946 - Игнацы Мосьцицкий, поляк химигі, Польша президенті 1926 - 1939 жж. 1927 - Сванте Август Аррениус, атақты швед физикохимигі, 1903 жылғы Нобель сыйлығының ...