ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 356




                                               

Жаңа түрдің пайда болуы

Микроэволюция - түр ішінде жүретін және оны өзгеріске әкелетін эволюциялық процесс. Түр түзілу - тарихи даму процессі кезінде табиғи сұрыпталу әрекетінде жаңа түрлердің пайда болуы. Америка ғалымы Э.Майер жаңа түрдің түзіоуіне әкеп соғатын үш нег ...

                                               

Кальцит

Кальцит – карбонаттар класының минералы. Химиялық формуласы CaCO3, құрамында аздаған Mg, Fe, Mn, Zn, Cо, Sr, Ba қоспалары болады. Тригональдық сингонияда кристалданады, жеке кристалдары ромбоэдр, скаленоэдр, қалақ пішінді масса құрап, тығыз және ...

                                               

Жоңышқа

Жоңышқа – бұршақ тұқымдасына жататын бір жылдық және көп жылдық шөптесін өсімдік. Еуропа, Азия және Африкада өсетін 100-ге жуық түрі бар. Кәдімгі жоңышқа, сарбас жоңышқа, көк жоңышқа, т.б. кең таралған. Қазақстанда 18 түрі өседі. Сабағы тарамданғ ...

                                               

Салқын тағамдар

Салқын тағамдар Қазақтың ұлттық салқын тағамдары мол болған. Бірақ оның кейбіреуі ғана болмаса дені ет өнімдерінен дайындалған. Мәселен, әсіп, бұжығы, қазы, қарта, жал, жая, піскен өкпе, бауыр, сүр ет, құйрық – бауыр, ішек – қарын секілдісалқын т ...

                                               

Карамель бұйымдарының сапа сараптамасы

Карамель - ішіне салынған салмағы бар немесе жоқ кондитерлік бүйым. Карамельдің азық кұндылығы құрамында жоғары сақталған көмір сутегі 76-90%, майлар 0.1-10%, белоктармен 0.1-1.8% және де шамалы К, Са, М§, Р, Ғе минералды заттары бар. Карамель ма ...

                                               

Белсенді туризмде тамақтану

Белсенді туризм бұл шаңғы, ат, велосипедті пайдалану арқылы пайда болған туризм түрі болып табылады. Жалпы алғанда белсенді туризмнің екі негізгі түрі бар: активті дәне пассивті белсенді туризм. Бұлай болып бөлінуі саяхаттау жәе демалу барысында ...

                                               

Түйежоңышқа

Түйежоңышқа – бұршақ тұқымдасына жататын екі жылдық сирек бір жылдық өсімдіктер тегi. Қазақстанның барлық аймағында кездеседі, дала шалығынында, кейде сортаң жерлерде, өзен аңғарында, жол жиегінде, бақта өсетін 3 түрі бар. Ең маңыздысы әрі жиі ке ...

                                               

Ұтымды тамақтану

Ұтымды тамақтану дегеніміз дұрыс, саналы, пайдалы тамақтану. Денсаулық көбінесе адамның немен және қалай тамақтануына байланысты болады. Санасыз тамақтану көптеген аурулардың дамуына себепші болады. Үнемі артық тамақтану, қоректтік заттарды артығ ...

                                               

Химиялық токсикоз

Химиялық токсикоз – ол көптеген химиялық улы заттармен уланумен болады. Улану – қозғалыс жүйесінің бұзлуымен және салдануымен сипатталады. Аралар мен ұрықтар өледі. Аурудың созылмалы түрінде аралар өте баяу қозғалады, кәрізден түсіп, ұяның маңынд ...

                                               

Пластикалық бөтелке

Пластикалық бөтелке - сұйықтықтарды сақтау және тасымалдау үшін арналған пластикалық контейнерлер. Пластикалық бөтелкелер олардың өндірісінде, толтыру желілерінде жұмыс істеуге, дайын бұйымдарды тасымалдауда үлкен қолайлылық береді, өйткені олард ...

                                               

Өлі теңіз

Өлі теңіз – Таяу Шығыстағы, Иордания мен Израиль жеріндегі ағынсыз тұзды көл. Гхор тектоникалық ойысына, теңіз деңгейінен 403 м төмен орналасқан. Ауданы 1050 км², ұзындығы 76 км, ең терең жері 356 м. Өлі теңіз жағалауы шөлді, кей жерлері жартасты ...

                                               

Балықты Сарқыл (көл)

Батыс Қазақстан облысы Казталов ауданында, Қараөзен және Сарыөзен өзендері аралығында, Жалпақтал ауылының оңтүстік-батысында 8 км жерде орналасқан. Көл теңіз деңгейінен 4.8 м биіктікте.

                                               

Шатыркөл (Қырғызстан)

Шатыркөл - Орталық Тянь-Шаньдағы ағынсыз көл, Қырғызстан жерінде. Атбашы жотасы мен Тору-Тоо аралығындағы тектоникалық қазаншұңқырда, 3530 м. биіктікте орналасқан. Ауд. 160 км², ең терең жері 20.4 м. Ұзындығы 22 км, ені 10 км. Суы ашқылтым. Желто ...

                                               

Алакөл (көл)

Басқа мағыналар үшін Алакөл деген бетті қараңыз. Алакөл - Қазақстандағы Алматы және Шығыс Қазақстан облысының аумағында орналасқан тұйық көл, Қазақстандағы ең ғажайып көлдердің бірі. Сонымен қатар аумағы 20 мың гектардан асатын бұл өлкеге денсаул ...

                                               

Кіндіктікөл

Кіндіктікөл - Ресей, Алтай Республикасындағы биік таулы көл. Монғолиямен шекараға жақын, республиканың оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Көлдің ауданы - 2.8 км², ұзындығы - 2.45 км, ені - 1.75 км құрайды. Су жинау алабы - 49.5 км² құрайды. Тең ...

                                               

Ежелгі туризм

Туристтік саяхаттар, сауда-саттық сапарлар өзінің мәнін жоғалтқанда басталды санайды. Біздің заманға дейінгі 4-ші мың жылдықта ескі Египетте аталынып жүрген, осындай алғашқы көшіп-қонушылыққа жататыны – діни негізіндегі саяхаттар. Біздің заманға ...

                                               

Протерозой заманындағы тіршіліктің дамуы

Протерозой заманында тіршілік тек мұхит пен теңіз суында ғана таралған. Құрлықта ешқандай да тіршілік іздері мүлде таралмаған. Су жағалауындағы құрлықта бактериялар мен микроскопиялық балдырлардың тіршілік әрекеттерінен алғаш рет топырақ түзілу п ...

                                               

Шерешевский – Тернер синдромы

Бұл синдромды 1925 жылы П.Л. Шерешевский және 1938 жылы Г.Тернер тауып сипаттап жазған. Оның орташа жиілігі 1: 2000-3000-ға тең және тек әйелдерде кездесіп, әсіресе аласа бойлы қыздар арасында жиі байқалады. Шерешевский-Тернер синдромын жаңа туға ...

                                               

Мулаттар

Мулаттар - еуропалықтар мен негрлер арасындағы некеден тараған аралас нәсіл өкілдері." Мулаттар” термині Америка елдерінде Африкадан жаппай құлдар әкеле бастаған уақытта пайда болды. Мулаттар, негізінен, құл иеленушілер мен қара нәсілділді күндер ...

                                               

Винилхлорид

Винилхлорид СН =СНС1 - қарапайым хлоралкен, поливинилхлоридті өндіруде қолданылатын шикізат. Oрганикалық зат; әлсiз тәттiлеу иiсi бар өзiмен ұсынатын ең оңай хлор жасаушы этилендер, түссiз газ. Зат от және жарылғыш улы затты жануда ерекше болып т ...

                                               

Эмотикон

Эмотикон, яғни күлегеш, смайл, смайлик, өңтаңба, - эмоция білдіретін пиктограмма. Жиі типографиялық белгілерден құралады. Интернет пен SMS-терде ерекше қолданыс ауқымына ие болып отыр.

                                               

Озон қабаты

Озоносфера, озон қабаты, озонның жоғары концентрациясымен ерекшеленетін стратосфералық қабат. Атмосферадағы озонның ең көп концентрациясы 20 – 25 км биіктікте болады, мұнда озонның тығыздығы жер бетіне қарағанда 10 есе көп. Озон оттегінің Күн рад ...

                                               

Бағытты мутагенез

Бағытты мутагенез - мутация мөлшерін саналы түрде арттыру үдерісі. Бұл әдіс бағалы белгілері бар мутантты дарақтарды кезектегі сұрыптау үшін пайдаланылады. Мутацияның көпшілігі зиянды және өлімге апаратындықтан, қолдан жасалған мутагенез бойынша ...

                                               

Радонның денсаулыққа әсері

Радон – асыл газдардың ішіндегі ең ауыр элемент. Оның атомдық нөмірі 86-ға тең. Радоның ядросы тұрақсыз болады. Ол иондық сәулеленудің бір түрі болатын альфа бөлшектерді шығарып, кенеттен ыдырап кетеді. Радон гранит секілді түзіліп, жер бетіне ба ...

                                               

Хромосомалық қайта құрылулар

Хромосомалық қайта құрылулар, хромосомалық аберрация - хромосоманың құрылымын өзгертетін мутация типі. Хромосомалық қайта құрылулар кездейсоқ пайда болады, бірақ та көп жағдайда әр түрлі мутагендердің әсерінен туындайды. Хромосомалық қайта құрылу ...

                                               

Бругада синдромы

Бругада синдромы – науқастарда жүректің органикалық өзгерістерінсіз синкопальді жағдаймен және кенеттен өлім эпизодтарымен сипатталатын, ЭКГ-да Гис шоғырының оң жақ аяқшасының блокадасымен, оң жақ кеуде әкетулерінде ST сегментінің жоғарылауымен ж ...

                                               

Эволюциялық ағаш

Эволюциялық ағаш - ата тектері ортақ, бірнеше түрлердің ортасындағы өзара эволюциялық байланысты көрсететін ағаш. Эволюциялық ағаштың төбесі үш бөліктен тұрады: жапырақ, түйін көп дегенде біреу жəне тамыр. Əр жапырақ бір тірі ағзаның түрін немесе ...

                                               

Мүйіз сырнай

Мүйіз сырнай – ескі үрмелі мүйізді аспап. Ол үш тесікті мүйізден жaсaлaды. Сырнaй-сыңсымaлы дыбыспен ерекшеленеді және жол сaпарлaрда хабар беруші аспап ретінде қолданылған. Мүйіз сырнай - ескі үрмелі мүйізді аспап. Oл үш тесікті мүйізден жасалад ...

                                               

Мүйіз құйрықты жәндіктер

Мүйіз құйрықты жәндіктер – жарғақ қанатты жәндіктер отрядының төрт тұқымдасы. Кәдімгі мүйіз құйрықты жәндіктер–ксифидрийлер, оруссидалар, синтексидалар. 200-ден астам түрі бар. Кәдімгі мүйіз құйрықты жәндіктердің ұз. 50 мм-ге дейін жетеді. Көптег ...

                                               

Кіші Арлан (шоқжұлдыз)

Кіші Арлан – экваторлық шағын шоқжұлдыз. Егіздер, Сыңар мүйіз, Гидра және Шаян шоқжұлдыздарының аралығында орналасқан. Бұл шоқжұлдыздағы ең жарық жұлдыз Процион 0.5-көрінерлік жұлдыздық шамада жалтырап көрінеді. Қазақстан жерінде күзде, қыста және

                                               

Қуысмүйізділер

Қуысмүйізділер – сүтқоректілер класы жұптұяқтылар отрядының күйіс қайыратындар тобының бір тұқымдасы. Табиғатта кең тараған, Австралия мен Антарктидада ғана кездеспейді. Мекендейтін жерлері – шөл-шөлейтті дала аймақтары мен тау өңірлері. Кейбіреу ...

                                               

Үрмелі музыка аспаптары

Үрмелі музыка аспаптары - дыбысы үрлеу арқылы шығарылатын музыкалық аспаптар. Үрмелі музыкалық аспаптарының көне түрлері ағаштан, сүйектен, мүйізден, темірден, саздан жасалған. Олардың жетілдірілген түрлері үрлемелі музыкалық аспаптар оркестрінде ...

                                               

Жағылан

Жағылан - сандықтың көне түрі. Қазақ даласында ХVІІІ-ХІХ ға- сырда кең тараған. Киім- кешек басқа да бұйым-дарды ішіне салып қояды. Үлгісі әбдіре тәрізді. Оның негізі жұқа тақтайлардан құрастырылады, сырты түгелдей былғарымен қапталады, бет жағы ...

                                               

Маңдай сүйек

Маңдай сүйек ; - жануарлар бас сүйегі ми сауыты бөлімін құрауға қатысады. Ол маңдай қабыршағы, көз шарасы және мұрын бөліктерінен тұрады. Мүйізді жұп тұяқты жануарлар маңдай сүйегінде мүйіз өсінділері болады. Маңдай сүйегінің сыртқы және ішкі сүй ...

                                               

Босфор бұғазы

Босфор бұғазы, Қаратеңіз бұғазы - Қара және Мәрмәр теңіздерін жалғастыратын, Еуропа мен Азия құрлықтары аралығындағы су айдыны. Ұзындығы 30 км, орташа ені 2 км, фарватерінің ең таяз жері 20 м. Жағасы биік, тік жарлы. Табиғи қойнауларының ішіндегі ...

                                               

Шақпақ тас

Шақпақ тас, кремень - әр түрлі кремнийлі тау жыныстарының қазақша жалпы атауы. Шақпақ тас соққанда ұшқын шығаратындықтан ерте кезде от тұтатуға пайдаланған. Бітімі тығыз, қатты, сынуы мүйіз тәрізді. Түсі қара, қара сұр, сұр, құрамы жағынан кварц- ...

                                               

Құрама садақ

Құрама садақ - әр түрлі материалдардан жасалған садақ түрі. Көшпелілер ат үстінен атуға ыңғайлы болу үшін әр түрлі жеңіл және қысқа материалдарды қолданған." ұұн-түркі” садақтарын жетілдіру барысында 13 ғасырда түркі-моңғолдарда бес бөліктен тұра ...

                                               

Баспа әдісі

Баспа Кішкентай шырт етпе жабысқақ түйме. Ағаш, мүйіз, тері, керамиканы өрнек жүзді басқымен батырып әшекейлеу әдісі; Инемен бастыра тігу әдісі. Баспа, көбінесе, алтын, күміс жіптермен кестелеп тіккен кезде қолданылады. Ине қалдырған ілмекті басы ...

                                               

Дамушы елдердің қаржы жүйесі

Дамушы елдердің қаржы жүйесі, мемлекеттік бюджетті, жергілікті бюджеттерді, федеративтік мемлекеттерде бұған қоса федерация мүшелерінің бюджеттерін, мемлекеттік және жекеше кәсіпорындардың бюджеттерін қамтиды. Дамушы елдердің экон. және қаржылық ...

                                               

Гемостаз жүйесі

Гемостаз - ол бір жағынан қан ағымында қанның сұйық күйде ұстап тұру, ал екінші жағынан қан тамыры зақымданғанда қан кетуді тоқтатуға және қан жоғалтуды азайтуға жауап беретін ағзаның маңызды қызметі. Осы қызметке жауап беруге қатысатын мүшелер м ...

                                               

Туажат (роман)

"Туажат" романы 2011 жылы жазылған. Автор романы туралы былай дейді: "Мынау өзіндей туажат адам тудырған қиянкескі қоғам, өзіндей туажат пенде тіксінген қияметті дүние жалғаса берері хақ. Ал Туажат – осы бір оспадар сұмдығын жасырған жалған дүние ...

                                               

Балмұздақ

Балмұздақ – тоңазытылып жасалған тағам. Балмұздақты сүт, қаймақ, қант, сары май, жеміс-жидек, сондай-ақ, дәмді, хош иісті тамақтық заттар қоспаларынан жасайды. Құрғақ қоспаға карамель сірнесі, қышқылдар, жұмыртқа ұнтағы, бал, хош иісті шәрбат, шы ...

                                               

Ісік

Ісік, тін өсіндісі, бластома – өзінің қалыпты пішіні мен қызметін жойған, организмнің түрі өзгерген клеткаларынан құралған тіндердің патологиялық жайылып өсуі. Ісік жасушалары ісікке шалдықтырған себептер тоқтаса да өсе береді. Көпшілік жағдайда ...

                                               

Вакцинация

Егу, вакцинация – адам организміне вакцина немесе арнайы тәсілмен дайындалған антигендік қасиеті бар заттарды енгізу арқылы белгілі бір жұқпалы аурудан алдын ала сақтандыру үшін қолданылатын әдіс.

                                               

XI-XV ғасырлардағы шаруашылық және әлеуметтік өзгерістер

XI ғасырға қарай Батыс және Орталық Еуропада орман азая түсті. Шаруалар егінге жер әзірлеу үшін калың ну ормандарды отап, оларды тамырларымен қопарды. Көп жерлерде батпақтар күрғатылды. Бүрын қаңырап, бос жатқан жерлер жайқалған егістікке айналды ...

                                               

Тасшөп

Тасшөп – ерінгүлділер тұқымдасы, жебір туысына жататын жартылай бұта. Қазақстанда Алтайдың аласа тау жоталарында, Сарыарқада кездеседі. Биіктігі 12 – 13 см, діңі сүректі, бұтақтары тік, жиегі тегіс жапырақтары қарама-қарсы орналасады. Гүл тостаға ...

                                               

Психоталдау

Психоталдау - 1) адам психикасындағы жасырын ұғынылмаған процестерді айқындауға негізделген, австриялық психолог 3. Фрейд пен оның ізбасарлары ұсынған психотерапия әдісі; 2) 3. Фрейд тұжырымдамасына негізделген және адам психикасы функциясының ме ...

                                               

Қызылжидек

Қызылжидек немесе Итбүлдірген – тұқымдасы Vaccinасае Вакциниум бөлімшесіне жататын биіктігі 15-20см көпжылдық өсімдік, шала бұта. Латынша аты "vitis-idaea" қазақшаға аударғанда "Ид тауындағы жүзім" деген мағынаны білдіеді.

                                               

Гаптофобия

Гаптофобия - сирек кездесетін ерекше фобия, адамдарға қауіп төндіретін қорқыныш. Обсессивті - компульсивтік бұзылулар мен психестениялармен танысты. Бұл шабуылдан немесе ластану қорқынышы ретінде көрінеді.

                                               

Көктемгі жанаргүл

Сипаттама. Жанаргүл туысына жататын, биіктігі 10-40 см-ге жететін, көп жылдық шөптектес өсімдік. Жеміс берген кезінде өсімдіктің биіктігі 50-60 см-ге дейін жетеді. Сабағының диаметрі 2.3 -5.5 мм. Сабағының жоғарғы жағы қырлы, жапырақтары ұзын, 2- ...