ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 347




                                               

В (кирил)

В, в - кириллицаға негізделген әліпби әрпі. Төменгі ерін мен жоғарғы тістің жуысуынан жасалатын дыбысты белгілейтін таңба. В - жасалу тәсіліне қарай ызың, дауыс қатысына қарай ұяң дыбыс. Қазақ тілінің байырғы дыбыс жүйесінде В әріпіне сай фонема ...

                                               

Домбығу

Домбығу. Организмдегі тұз-су алмасу процесінің бұзылуынан тканьде сұйықтың көп жиналуынан, немесе зақымданудан, қабынудан дененің пішіні мен көлемінің үлкеюі. Стоматологияда ангионевротикалық домбықпалар - ерін, мұрын, қас-қабақ және ауыздың шыры ...

                                               

Әл-Бәләд сүресі

Халифа Алтай бойынша: Аса қамқор, ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын. Сосын иман келтіріп, бір-біріне сабыр меңзегендерден және өзара мейірімділік кеңесін бергендерден болу. Оған екі жол көрсетпедік пе? Расында адамзатты әбігер жараттық. О ...

                                               

Қайызғақшөп

Қайызғақшөп – ерінгүлділер тұқымдасына жататын бір және көп жылдық шөптесін өсімдік, кейде шала бұта. Қоңыржай және субтропиктік аймақтарда кездесетін 300-ден астам түрі белгілі. Талас Алатауы, Қоржынтау, Алтай, Тарбағатай, Іле Алатауының тастақт ...

                                               

Е (кирил)

Е, е - кириллицаға негізделген әліпби әрпі. Тіл мен иектің сәл төмен түсіп, жақтың тар ашылуынан жасалатын қысаң дауысты дыбысты таңбалайтын әріп. "Е" тіл қатысына қарай тіл алды, жіңішке, ерін қатысы жағынан езулік дыбыс. Сөздің барлық буынында ...

                                               

Тарбағатай қандыгүлі

Тарбағатай қандыгүлі – сұңғыла тұқымдасы, қандыгүл туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Тарбағатай жотасы мен Қаракөл өз-нің шатқалында ғана кездеседі. Биікт. 60 см-дей, тамыры жуан, жан-жағына тарамдалып, жайылып өседі. Сабақ түбіндегі ж ...

                                               

Ақ таңба

Лейкоплакия - ақ таңба. Ауыздың шырышты қабығының созылмалы қабынып ауруы. Алғаш пайда болған ақ нүктелер бірі-бірімен қосылып жайылады, сөйтіп ақ таңбаға айналады. Бұл тіл мен ұртқа, ерін мен таңдайға жиі түседі. Асқынған түрлерін диспансерлік, ...

                                               

Сүйсіндер тұқымдасы

Сүйсіндер тұқымдасы – көп жылдық даражарнақты шөптесін өсімдіктер. Араларында шырмауықтар да кездеседі. Жер шарына кең тараған. Америка мен Оңтүстік Азияның субтропикті, қоңыржай белдемдерінде кездесетін 700 туысы, 35 мыңнан астам түрі бар. Қазақ ...

                                               

Іскенже

Iскенже - дайындамаларды немесе тетіктерді өңдеу немесе құрастыру барысында екі ерін арасында қысуға және ұстап тұруға арналған айлабұйым; дайындаманы немесе тетікті өңдегенде немесе құрастырып жинағанда қысып ұстап бекітуге арналған құрал.

                                               

Сөйлеу тілінің анатомиясы мен физиологиясы

Сөз арқылы түйінделген ой қаншалықты маңызды болса да, ол тыңдаушыларға тек айтушының сол сөздерді нақты да түсінікті, мөлшерленген күйде дыбыстауы, айтуы арқылы ғана әсер ете алады. Дауыс - адамның аса маңызды белгілерінің бірі. Бірдей қалыптағы ...

                                               

Тактильдік рецепторлар

Тактильдік рецепторлар Сипап сезуді теріде немесе одан терең тіңдерде орналасқан рецепторлар жүзеге асырады. Бұл рецепторлар импульстарды жұлынға және мидың негізіне жеткізеді. Сол жерден импульстар мидың жоғары орналасқан бөліктеріне өтеді. Бұл ...

                                               

Ортаңғы ми

Ортаңғы ми - ортаңғы ми қақпағы мен үлкен ми аяқшаларынан тұратын ми бөлігі. Ортаңғы мида аралық мидағы үшінші ми қарыншасы қуысын ромбы тәрізді мидағы төртінші ми қарыншасы қуысымен байланыстыратын түтікше қуыс - суқұбыры суағар болады. Ортаңғы ...

                                               

Шілделік

Шілделік – тікқанаттылар отрядының ұзын мұрттылар тармағына жататын жәндіктер. Жер шарында кең тараған, негізінен тропиктік және субтропиктік аймақтарда кездесетін 2300 түрі белгілі. Қазақстанның барлық аймақтарында, әсіресе оңтүстік-шығыс ауданд ...

                                               

Ганга өзені дельфині

Ганга өзені дельфині - өзен дельфиндері тобына жатады. Терісінің түсі қою сұр немесе қара. Кеудесі - ақшыл түсті. Құйрығының ұзындығы - 46 см. Тұмсығының ұзындығы - 18-21 см. Жоғарғы және төменгі жақ сүйегінде 28-29 тістер бар. Бас сүйегі шығыңқы ...

                                               

Құлықтар отряды

Бұл отрядқа жататын бунақденелілер турақанаттыларға ұқсастау болады. Дене тұрқы 1.5 сантиметрден астам, құрсағының ұшында хитинді екі ұзын өскін- қысқышы болатын азиялық құлық Қазақстанда Қаратау жоталарында жиі кездеседі. Бұлар да түн жәндіктері ...

                                               

Яхта

Яхта – 1) спорттық желкенді кеме. Ол пайдалануына қарай: крейсерлік Яхта және жарыс Яхтасына, ал желкен жабдықтарының түріне сәйкес кэт, шлюп, куттер, иол, кеч және шхуна болып ажыратылады. Халықар. жіктелім бойынша Яхта 20 класқа бөлінеді. 2) Ар ...

                                               

Ғаламшар

Ғаламшар немесе Планета - өз орбитасы бойынша Күнді не басқа жұлдызды айнала қозғалатын, гравитациялық өріс жасауға өз салмағы жеткілікті, соның нәтижесінде шар тәріздес орбитаға ие аспан денесі. Ғаламшар - өздігінен жарық шығармайтын, жұлдызды а ...

                                               

Кен құндылығы

Кен құндылығы – кендегі пайдалы құрамдас бөліктің үлестік мөлшері. Кен құндылығын анықтау: кендегі пайдалы құрамдас бөліктің түріне, кен орнындағы қор мөлшеріне, кен денесінің орналасу сипатына, географиялық орналасуына, т.б. факторларға да байла ...

                                               

Гелий

Гелий – элементтердің периодтық жүйесінің VІІІ тобындағы химиялық элемент; ат. н. 2, ат. м. 4.0026. Гелийді 1868 ж. француз астрономы Ж.Жансен мен ағылшын астрономы Дж. Н. Локьер күн сәулесінің спектрінен тапқан, 1895 ж. ағылшын химигі У.Рамзай р ...

                                               

Литий

Литий – элементтердің периодтық жүйесінің І топ элементі, атомдық нөмері 3, атомдық массасы 6.941, сілтілік металдарға жатады. Жер қыртысындағы массалары бойынша мөлшері 6.510–3%. Ол барлық қосылыстарында бір валентті. Л. күмістей жылтыр, ж

                                               

Стронций

Стронций, Strontium - Менделеевтің Периодтық кестесінің 5-ші периодының ІІ-ші негізгі тобындағы химиялық элемент; сілтік-жер металлдар қатарына жататын химиялық белсенді элемент. Рет нөмірі - 38, атомдық массасы - 87.62. Стронцийдің төрт тұрақты ...

                                               

Калифорний

Калифорний, Californium - Менделеевтің Периодтық кестесінің 7 периодына жататын химиялық элемент; актиноидтарға жататын қатты радиоактивті металл. Рет нөмірі - 98, атомдық массасы - 251.0796. Калифорнийді 1950 америкалық химик Г. Сиборг тобы Берк ...

                                               

Ливерморий

Ливерморий, Livermorium - Менделеевтің Периодтық кестесінің 16 топ, 7 периодтың химиялық элементі. Реттік нөмірі - 116, атомдық массасы - 293. Тұрақсыз радиоактивті элемент. Ең тұрақты изотопты 293 Lv. Ресми атын ливерморий Калифорниядағы Ливермо ...

                                               

Кюрий

Кюрий, Curium - Менделеевтің Периодтық кестесінің актинидтер тобындағы химиялық элемент. Рет нөмірі - 96. Атомдық массасы - 247.0703. Радиоактивтіктің негізін салушы Мария мен Пьер Кюрилердің құрметіне "Кюрий" деп атаған. Кюрий табағатта кездеспе ...

                                               

Теннессин

Теннессин, Tennessine - Менделеевтің Периодтық кестесінің 17 топ, 7 периодтың химиялық элементінің уақытша атауы, уақытша символы - Uus. Реттік нөмірі - 117, атомдық массасы - 294. Тұрақсыз радиоактивті элемент. Ең тұрақты изотопты 294 Uus. Табиғ ...

                                               

Протактиний

Протактиний, Protactinium - Менделеевтің Периодтық кестесінің ІІІ тобының 7 периодына жататын химиялық элемент; актиноидтарға жататын қатты радиоактивті металл. Рет нөмірі - 91, атомдық массасы - 231.03588. Өте аз таралған элементтердің бірі. Жер ...

                                               

Прометий

Прометий, Promethium - Менделеевтің периодты системасының ІІІ тобындағы радиоактивті химиялық элемент; рет нөмірі 61, лантанидтер қатарына жатады. Қысқа уақыт сақталатын радитоактивті элемент болғаннан кейін табиғатта өте сирек кездеседі. Ең ұзақ ...

                                               

Қазақ халқының ұлттық ет тағамдары

Қазақ халқы асты жоғары бағалап, қадірлей білген. Сондықтан қазақтар адам қажеттіліктерінің ішінде тағамды жоғары қойған. "Астан үлкен емессің", "Ерді қорласаң састырар, асты қорласаң құстырар" деген секілді ескертпе сөздер, мақал- мәтелдер осыны ...

                                               

Лейкоз

Лейкоз лейкемия - қан түзетін органдар жүйесінің қатерлі ісіктері. Ісік жілік майындағы клеткалардың тоқтаусыз өсуімен және сол жердегі қалыпты қан жасалу процесінің бұзылуымен сипатталады. Соның нәтижесінде қан түйіршіктерінің эритроцит, тромбоц ...

                                               

Қазақы жылқы

Қазақы жылқы - Қазақстан табиғатына сай, заман мүддесі мен мүмкіндігіне бейімдей сұрыптаудың нәтижесінде қалыптасқан жергілікті тұқым. Салт міну, жүк тасу, ет пен сүт өңдіру үшін өсіріледі. Ғасырлар бойы халықтың сұрыптау әдісімен шығарылған. Жыл ...

                                               

Сіңір созылуы

Сіңір созылуы - буын сіңірінің жарақаттанып зақымдануы. Жіліншік тобығының сіңірі жиі созылады. Сіңір созылуының белгісі - зақымданған жер қатты ауырады, ісіп кетеді; сондай-ақ сіңірі созылған жеоге қан ұйиді. Сіңірі созылған аяққа салмақ түсіруг ...

                                               

Тракенен жылқысы

Тракенен жылқысы - мініс жылқысының тұқымы. 18 ғасырда Тракенен жылқы з-дында шығарылған. Бұл тұқымды шығаруда ағылшынның таза тұқымды мініс жылқысы, араб жылқысы, басқа да мініс жылқысының тұқымдары, олардың жергілікті литван жылқысымен араласқа ...

                                               

Тарамыс

Тарамыс - теріден, көннен, былғарыдан жасалған бұйымдарды тігетін, ірі қараның сіңірінен алынған берік жіп-таспа. Тарамыс әзірлеу үшін күзде соғымға сойылған ірі қараның желке, жіліншік сіңірлерін ет ілестірмей сылып алу керек. Сылынған сіңірлерд ...

                                               

Джерси сиыры

Джерси сиыры – сүтті сиыр тұқымы. Ұлыбританияда, Нормандия мен Бретанда жергілікті тұқымдарын өзара шағылыстыру арқылы шығарылған.Джерси сиыры ашық жирен, сарғылт түстен қоңыр түске дейін болады. Кейбіреулерінің кеудесінің төменгі жағында және ая ...

                                               

Қой мүшелерінің атаулары

Қой мүшелерінің атаулары: Бас: 1. Үстіңгі бас сүйек; 2. Астыңғы жақ сүйек. Омыртқалар желісі: 3. Ауыз омыртқа; 4. Бауыздау омыртқа; 5. Мойын омыртқа; 6. Жетім омыртқа; 8. Сабақты омыртқа; 9. Бел омыртқа; 10. Құйымшақ; 11. Құйыршық. Қабырға: 12. Қ ...

                                               

Айршир сиыры

Айршир сиыры – сиырдың сүтті тұқымы. 18 ғасырда Шотландияда жергілікті сиырларды алғашқыда тисватер, шортгорн, кейін альдерней, джерсі, гернсей және голланд бұқаларымен будандастыру арқылы шығарылған. 1862 жылдан жеке сиыр тұқымы болып есептеліне ...

                                               

Орыстың ауыр жүк тартатын жылқысы

Орыстың ауыр жүк тартатын жылқысы. Бұл жылқының тұқымы біздің елімізде ертеден бері өсіріліп келе жатқан арден тұқымының және Бельгия мен Францияда шығарылған кейбір жылқының айғырларын пайдалану арқылы шығарылған. осы жылқыны асылдандыру жөнінде ...

                                               

Тамыр аймақтары

Тамыр көптеген және әр түрлі жасушалардан тұрады.Оны бірнеше бөліктерге немесе аймақтарға бөлуге болады.Тамырдың ең ұшын тамыр оймақшасы жауып тұрады.Тірі, жұқа өабықшалы жасушалардан тұратын тамыр оймақшасы әрдайым қабыршақтанып, түлеп отырады. ...

                                               

Жалаңаш

Елді мекендер: Жалаңаш – Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданындағы ауыл. Жалаңаш – Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы ауыл. Жалаңаш – Қызылорда облысы Арал ауданындағы ауыл. Жалаңаш – Алматы облысы Кеген ауданындағы ауыл. Басқа мағыналар: Ж ...

                                               

Протопласт

Протопласт - өсімдік клеткасы ішіндегі заттарының жалпы атауы. Протопластқа клетканың структуралық жүйесі - цитоплазма, клетканың зат алмасу процесіне қатысты маңызды құрамы - ядро, ақуыздық заттар - пластидтер, митохондрилер жатады. Цитоплазмада ...

                                               

Сегізаяқтылар

Басқа мағыналар үшін Сегізаяқ деген бетті қараңыз. Сегізаяқтылар лат. Octōpoda көне грекше: ὀϰτώ "сегіз" және көне грекше: πούς "аяқ" дегеннен шыққан - басаяқты моллюскалардың аса танымал өкілдері.

                                               

Әдебиет саласында Нобель сыйлығының лауреаттарының тізімі

Әдебиет саласы бойынша Нобель сыйлығы - жыл сайын әдебиет саласы бойынша Нобель қорынан берілетін сыйлық. 1895 жылдың 27 қарашасында Париж қаласында Альфред Нобельдің өзі 5 сала бойынша Нобель сыйлығы берілуі керектігін айтқан. Соның ішінде әдеби ...

                                               

Бадырақкөз

Бадырақкөз, экзофтальм - көздің ұясынан сыртқа ығысуы түрінде байқалатын сырқат. Бадырақкөз шын және жалған болып ажыратылады. Шын бадырақкөзге көз бен көз ұясының аурулары, ал жалған бадырақкөзге көздің нашар көруінен болатын аурулар жатады. Шын ...

                                               

Жалған етікші қоңыз

Жалған етікші қоңыз - Әртұрлі қоректік заттар қоңыздар отряды тармағының тұқымдастары. Дене ұзындығы 1.7 ден 40 м дейін. Бізтұмсық қоңыздарға ұқсас, бірақ олардан айырмашылығы мұрттары бунақталмаған және бас түтікшегі жайпақ, қысқа. Әлемде, әсіре ...

                                               

Вампирлер

Вампирлер - қансорғыш жарқанат- жарқанаттар тұқымдасы-десмотәрізділерге жатады. Американдық жапырақмұрынды туысының бір өкілі, Vampyrum - ертеде қан сорғыш деп саналып - кейінінен жалған вампир аталды.

                                               

Құрсақ қуысы

Құрсақ қуысы - омыртқалыларда бүйрек пен бауыр, сүтқоректілерде өкпеден басқа ішкі органдар орналасқан целомның бір бөлімі. Төменгі сатыдағы омыртқалыларда құрсақ қуысы мен кеуде қуысы арасында арналар болады. Көптеген балықтардың құрсақ қуысы сы ...

                                               

Тауық

Тауықтар - тауықтәрізділер отрядына жататын құс, ауыл шаруашылық құстарының неғұрлым кең тараған түрі. Еті мен жұмыртқасын, қауырсыны мен мамығын алу үшін өсіріледі. Саңғырығы тыңайтқыш ретінде қолданылады. Олардың барлық тұқымдарының арғы тегі – ...

                                               

Жатыр миомасы

Жатыр миомасы – жатырдың бұлшықеті қабатының айналасында орналасатын қатерсіз ісік. Жатыр миомасы әйелдерде ең көп кездесетін қатерсіз ісік түріне жатады. Әйелдердің шамамен 40% осы аурумен ауырады, бірақ олардың көбісі білмейді. Себебі, әдетте, ...

                                               

Аман Нұғыманұлы Шотаев

Шотаев Аман Нұғыманұлы – селекционер-ғалым, ауыл шаруашылық ғылымының докторы. Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын бітірген. 1971 – 2005 Қазақстан_Республикасы ғылым академиясының Экспериментті биология институтында кіші ғылыми қызметке ...

                                               

Майшабақтәрізділер

Майшабақтәрізділер - сүйекті балықтар класының нағыз сүйекті балықтар тобының отряды. Қазба қалдықтары жоғарғы юра кезеңінен белгілі. Құрылысы қарапайым, морфологиясы мен биологиясы әр түрлі. Майшабақтәрізділердің денесінің екі бүйірі қысыңқы, оғ ...