ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 325




                                               

Тарих-и шаһ Махмуд ибн Мырза Фазыл Чорас

Тарих-и шаһ Махмуд ибн Мырза Фазыл Чорас – қазақ даласындағы тарихи оқиғаларды баяндайтын шығарма. Еңбектің әуелгі аты белгісіз. Оны алғаш Зәки Уәлиди Тоған тауып, мұқабасындағы жазуға қарап шартты түрде" Тарих-и шаһ Махмуд ибн Мырза Фазыл Чорас” ...

                                               

Қызыл Кент сарайының ескі орны

Кент тауларында Кызыл-Кент жолының маңында қазақ даласына жоңғар шапқыншылығы кезіндегі сәулет ескерткіші бар. Халық арасында ол Кент сарайы деген атаумен белгілі. Кішігірім жазықта, барлық жағынан жартасты таулармен қоршалған. Қазақстанның ежелг ...

                                               

Буряттар

Буряттар - Бурят Республикасының тұрғылықты халқы. Жалпы саны - 480 мың адам. Республиканың өзінде 250 мың. ТМД елдерінде, Ресейдің Иркутск облысындағы Усть-Ордын Бурят автономиялық округінде, Чита облысындағы Бурят-агин автономиялық округінде, М ...

                                               

Тодо бичиг

Тодо бичиг, кейде тодо – 1648 жылы ескі моңғол жазуының негізінде буддалық сопы Зая Пандитаның құрастырған әліпбиі. Зая Пандитаның бұл әліпбиді құрастырудағы мақсаты – ойрат жазба тілін ауызша тілге мейлінше жақындату еді. Оған қоса діни трактатт ...

                                               

Сәмеке сұлтан

Сәмеке – Орта жүз ханы. Жоңғар шапқыншылығы кезінде жоңғарларға қарсы соғыста көзге түскен. Сәмеке жоңғар әскерлері Орта жүзді басып алған кезде орыс мемлекетімен жақындасуға ұмтылған билеушілердің бірі болды. 1731 жылы 25 желтоқсанда А.И. Тевкел ...

                                               

Қалмақ қырылған

Қалмақ қырылған, Қалмаққырған - Қазақстанның әр түкпірінде кездесетін жер атаулары. Жоңғар-қазақ соғыстарында қазақтардың ойрат тайпаларының әскерлеріне қарсы соққы беріп, жау қолы жеңілген жерлер осылай аталған Жоңғар шапқыншылығы. 1727 жылы Әбі ...

                                               

Қылкөпір (пьесалар)

Белгілі журналист-жазушы қоғам қайраткері Арғынбай Бекбосынның бұл жинағына "Төле бидің төрелігі", "Ньюрнбергтен бұрын" және "Өткелдегі шайқас" атты дармалық шығармалары топтастырылған. Оларда қазақ халқының жоңғар шапқыншылығы,екінші дүниежүзілі ...

                                               

Қызыл аяқ шапқыншылығы

Қызыл аяқ шапқыншылығы - 19 ғасырда Қытай өкіметі мен қазақтар арасында болған қарулы қақтығыс. Жоңғар хандығын жойғаннан кейін Цин өкіметі басып алған жерлерінде әскери әкімшілігі тәртіп орнатты. Іле, Тарбағатай аймақтарына ішкі Қытайдан шаруала ...

                                               

Найза

Найза – жақын қашықтықта, бетбе-бет айқаста түйреу мақсатында қолданылатын қару түрі. Ерте заманнан бері әлем халықтарының көпшілігі соғыс және аң аулау кезінде қолданған. Алғашқыда ұшы ұшталған таяқтан жасалды, бертін келе ұзындығы 1.5 – 2 м-ге ...

                                               

Есенбике

Есенбике - 18 ғасырда өмір сүрген Қаратай батырдың қызы, Олжабай батырдың шешесі. Есенбике кішкентайынан Айдабол бидің бәйбішесінен туған кенже ұлы Кенжеқозыға атастырылған. Алайда Кенжеқозы жастай өліп, Есенбике Айдабол бидің бәйбішеден туған ек ...

                                               

Қайғы

ҚАЙҒЫ, қасірет – 1) адамның азалы жан сезімі мен қапалы көңіл-күйінің белгісі. Қазақ халқының дүниепайымындағы" өмір мен өлім” ұғымы бойынша" тумақ бар жерде өлмек бар” және өлім барлық адамға тән. Жақын, қимас кісісінен айырылғанда, қаза үстінде ...

                                               

Әскер

Әскер – мемлекеттің Қарулы Күші, армия немесе оның бөлігі. Қазақ халқында әскердің түріне, құрамына және ерекшелігіне байланысты атты әскер, жаяу әскер, ондық, жүздік, мыңдық, түмен, жасақ, қосын, қол, лек, аламан, оң қанат, сол қанат, шеру, сап, ...

                                               

Жаназар Досқанаұлы

ЖАНАЗАР Досқанаұлы – белгілі батыр. Қыпшақтың шашты атасына жатады. Сыр бойы қазақтарының Қоқан басқыншыларына қарсы күресіне белсене қатысқан. Қыпшақ жасағының жүзбасы болып,Жөлек,Жаңақорған, Созақ бекіністерін азат етуге қатысқан. Жаназар аз уа ...

                                               

Қызыл жебе (роман)

"Қызыл жебе" - жазушы Шерхан Мұртазаның романы. "Қызыл жебе" романның бірінші томы Тұрардың әкесі Рысқұлға арналған. Рысқұл болмаса, Тұрардай қайраткер, күрескер ұл тумайды, сондықтан әкенің рөлі айрықша дәріптелген. Романның екінші кітабы Тұрар ...

                                               

Түскен Сартбасұлы

Түскен Сартбасұлы, төкпе ақын, қазақша-орысша сауатты адам болған, ел билігіне араласкан. Жаңаарқаның түлегі. Руы - Баркы Актайлақ. Әкесі Сарбас. 1916 жылы халык көтерілісіне Баркы руынан қатысқан жігіттердің жүзбасы болған. 1920 жылы Акмоладан о ...

                                               

Ғұбайдолла Мұхамбетжанұлы Мұхитов

Ғұбайдолла Мұхамбетжанұлы Мұхитов - Батыс Алашорда қайраткері, сазгер. Тегі - төре. Атақты әнші Мұхит Мерәліұлының бел немересі - әншінің бәйбішесі Ермектен туған үш ұлдың үлкені Шоңның баласы. Жақсыбай болыстық орыс-қазақ училищесін бітіргеннен ...

                                               

Бехзад Кемал әд-Дин

Бехзад Кемал әд-Дин - Гераттың миниатюра мектебінің негізін қалаушы, 15 ғасырдағы аса көрнекті суретші. Ол Шығыс және Орталық Азия, Иран, Әзірбайжан миниатюрасының дамуына тікелей әсер етті. Оның әрбір шығармасы көрерменге ерекше әсер қалдырып, о ...

                                               

Бақауыл

Бақауыл - көне әскери термин. Бұл сөздің екі түрлі мағынасы белгілі: 1) соғыс кезінде әскердің қару-жарақпен, азық-түлікпен дұрыс жабдықталуын бақылап, соғыстан кейін түскен олжаны дұрыс бөліп-таратумен айналысатын адамның әскери лауазымы. Әскерд ...

                                               

Анна Иоановнаның жарлықтары мен грамоталары

Анна Иоановнаның жарлықтары мен грамоталары - Ресей патшайымы Анна Иоановнаның қазақ елін отарлау мақсатында қол қойған ресми құжаттары. Ол Қазақстан жерінің Ресей қол астына өтуі жөніндегі грамотаға қол қойып, "Қазақ ханы мен оның әскерлері Ресе ...

                                               

Андрей Васильевич Шестаков

Андрей Васильевич Шестаков - совет тарихшысы, КСРО ғылым академиясының корр. мүшесі. 1903 жылдан Компартия мүшесі. Жұмысшы семьясынан, Рев. жұмысшы қозғалысына 1898 жылдан қатысты. РСДЖП МК-нің мүшесі, Мәскеу- қазан т.ж. қарулы көтерілісін басқар ...

                                               

Құрмашев

Құрмашев сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін: Мақсат Беркінбайұлы Құрмашев - қазақстандық футболшы. Кенже Құрмашев - Социалистік Еңбек Ері. Жабағы Құрмашев – заңгер. Алдаберген Құрмашев – педагог, ҚР Халық ағарту ісінің үздігі.

                                               

Салауат

Салауат - Мұхаммед пайғамбардың есімі аталған кезде арнайы айтылатын дұға атауы. Салауат Құран Кәрімдегі бұйрық бойынша пайғамбарға жарылқау, құрмет, құттықтау, дұға тілеу мағынасында арнайы жасалатын құлшылық түрі. Ислам ғұламалары салауат айтуд ...

                                               

Мұқан Қонажанұлы

Қонажанұлы Мұқан - жырау, ақын. 12 ата Байұлына жататын тана руының жиембет атасынан шыққан. Атақты Жиембет жыраудың ұрпағы. Қазан революциясына дейін қазіргі Жаңақала, Жалпақтал аудандары ізіндегі аумақты мекендеген орыс, қалмақ байларының жалшы ...

                                               

Досжан хазірет мешіті

Қазіргі Шұбарқұдық маңындағы мешітті ол Бірман ұстаға салдырған. Мешіт ішінде жүз адам еркін тұрып намаз оқи алатын болған. Жалпы, мешіттің жобасы Қазандағы Юнусов мешітіне қарап жасалған деген пікір де бар. Біреулер алты күмбезді, ал кейбіреулер ...

                                               

Инаныш Білге Бұқа

Инаныш Білге хан өз сыртқы саясатын əскери жəне дипломатиялық жолмен жүргізді. Керейт хандығы, Қарақытай мен Таңғұт патшалықтарына жорықтар жасап тұрды. Цзинь империясымен елшілік байланыстар жасады. Керейт ханы Тоғорыл ханға қарсы көмек беруін с ...

                                               

Марқұз Бұйрық хан

Цзинь мемлекетіне бағынышты болғандықтан және шығыс жағындағы көрші татарлармен арадағы бейбіт келісімнің болмауынан еш жарасымды болмады. Сондықтан көршілес екі тайпа Марқұзды аңдаусызда қолға түсіріп, Цзинь еліне ұстап береді. Ақырында Алтан ха ...

                                               

Есугей баһадүр

Есугэй-баатур - моңғол тайпасының батыры және дүйім моңғолдың әйгілі билеушісі болған. Ол 12-ғасырда өмір сүрген, туған жылы белгісіз. Есугей ресми түрде хан болып сайланбады. Тек оның ұлы Темучин ғана Хотолдан кейінгі маңғолдардың төртінші ханы ...

                                               

Социалистік жарыс

Социалистік жарыс - социализм тұсындағы қоғамдық қатынас, қанаудан азат еңбектің таза сипатын көрсететін объективті заңдылық; социалистік қоғам дамуының қозғаушы күштерінің бірі, еңбекшілердің материалдық және рухани игіліктерді өндіруде неғұрлым ...

                                               

Кандеев көтерілісі

Кандеев көтерілісі - Пенза губерниясының Чембар, Керен уездері мен Тамбов губерниясының Моршан, Кирсан уездерінде 1861 болған шаруалар қозғалысы. Черногай, Студенка селолары шаруаларының помещиктерге жұмыс істеуден бас тартуынан басталды. 19 ақпа ...

                                               

Оралдағы шіркеулер мен соборлар

Алғашқы шіркеу Жайық қалашығының тұрғын үйлерімен қатар салына бастады. Ол - Кирсанов шіркеуі. Кейін қазан, қасиетті Алексей, Мәскеу митрополиті, Преображенский шіркеулері және Архистратиг Михаил соборлары пайда болды. Бірақ олардың барлығы да 18 ...

                                               

Ферманың Ұлы теоремасы

Ферманың Ұлы теоремасы́ - математикадағы ең әйгілі деуге болытын теоремасы; оның шарты орта мектеп білімі деңгейінде тұжырымдалғанымен, дәлелдеу үшін көптеген мықты математиктер ұзақ уақыт бастарын қатырды. Теорема былай дейді: Кез келген бүтін n ...

                                               

Күлтегін жазуы

Күлтегін жазуы - ежелгі түркі жазба ескерткіші. Моңғолиядағы Қарабаласаған қаласының қираған орнынан солтүстікке қарай 40 км жерге, Орхон өзені бойындағы Эрдени Цзу монастырының жанына орнатылған. Ескерткіштің биіктігі 3.15 м., ені 1.34, қалыңдығ ...

                                               

Орда (тұрақ)

Орда – түркі және моңғол халықтарындағы әскери-әкімшілік ұйым, мекен, көшпелілер тұрағы. Орта ғасырларда орда термині, негізінен, көшпелі тайпалардың мемлекеттері мен одақтарының атауы ретінде қолданылған. Мысалы,Алтын Орда, Ноғай ордасы, Ақ Орда ...

                                               

Пайза (Байса,Басма)

Пайза,байса,басма -XIII- XV ғасырларда Алтын Орда хандары сенім құжаты ретінде тапсыратын металл тақташа. Негізінен күмістен, кейде алтыннан жасалған тақташа өлшемдері 30х10 см, пішіні әр қилы, жиектері доғаша иілген. Пйзалар осы кнге дейін жетке ...

                                               

Махаббатнама

"Махаббатнама" - лирикалық дастан. Кейбір зерттеушілер оны сарай маңында туған одалық шығарма деген пікірде. Шығарманың басында Мұхаммед Хожабекке арналған мадақ бар. Бірақ Махаббатнаманың мазмұны одан көп бөлек. Хорезмидің дастанды түркі жөне па ...

                                               

Мемлекеттік рәміздер тарихы

Тарихтан тарихқа бастауларға тәжірибеге біз қаншама терең үңілсек қоғамдағы қазіргі жағдайда соғұрлым жақсы түсінетін, білетін боламыз.Мұның өзі өткеннен тағылым алғызады, тарихи шындықты бұрмалаудан сақтандырады. Тарихта таңбаны пайдалану дәстүр ...

                                               

Жұлдыз

Басқа мағыналар үшін Жұлдыз деген бетті қараңыз. ‎ Жұлдыз кейде тұрақты жұлдыз лат. stella немесе astrum ; астрономиядағы белгісі: ✱ - массасы ерекше ауыр, өзегіндегі термоядролық реакция арқылы айналасына тұрақты жарық шығаратын, плазмалық газ ж ...

                                               

Көшпелілік

Көшпелілік - көшпелі халықтардың тарихи қалыптасқан әлеуметтік-экономикалық даму жүйесі, шаруашылық-мәдени типі. Біздің заманымыздан бұрынғы екі мыңыншы жылдықта еуразиялық және афроазиялық аридтік аймақта қалыптасты. Көшпелілік тайпалық одақтар ...

                                               

27 наурыз

Мьянма, Армия күні Қарулы күштер күні. Жапония, Сакура гүлдену күні. Ресей, - Ресей ІІМ ішкі әскерлер күні. Әлемдік театр күні. Ангола, Жеңіс күні. Бельгия, Франктілді мәдени қоғамдастық мейрамы.

                                               

Майтөбе

Елді мекендер: Майтөбе – Алматы облысы Кербұлақ ауданындағы ауыл. Майтөбе – Ақтөбе облысы Хромтау ауданындағы ауыл. Майтөбе – Жамбыл облысы Талас ауданындағы ауыл. Майтөбе – Түркістан облысы Түлкібас ауданындағы ауыл. Майтөбе – Алматы облысы Керб ...

                                               

Манкент санаторийі

Манкент санаторийі – шипалы сумен емдейтін климатолық санаторий. Оңтүстік Қазақстан облысы, Сайрам ауданы, Манкент таулы жотасы станциясынан 6 км жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 606 м биіктікте орналасқан.

                                               

Қосқақ

Қосқақ - Қожатоғай ауылдық округі аумағындағы тұзды кен орны. Қожатоғай аулынан онтүстік- шығысқа карай 6.5 км жерде, Қоскақ құдығы маңында орналасқан. Ұзындығы 2.7 км, ені 0.5 км. Жазда құрғап қалатын су айдынының түсі кызыл. Сондықтан да оны ке ...

                                               

Әбдірахым Пратов

Әбдірахым Пратов - 1955 жылы 25 наурызда Түркістан облысы, Сайрам ауданы, Манкент ауылында дүниеге келген. 1994 жылы Ташкент мемлекеттік университетінің журналистика факультетін сырттай оқып бітірген. 2003 жылдан бері өзбек тілінде балалар мен жа ...

                                               

Әзірбаев

Ғұсман Нығметұлы Әзірбаев - Ұлы Отан соғысы ардагері. Кенен Әзірбаев - сазгер. Мардан Нығметұлы Әзірбаев - геолог. Ерден Нығметұлы Әзірбаев - химия ғылымдарының докторы.

                                               

Кәрім хан Зенд

Ұлы Кәрім хан Зенд 1760-1779 жылдар аралығында, яғни өмірінің соңына дейін Иранның шахы болған. Зенд әулетінің негізін қалаушы. Ол ешқашан "шах" деген атақты пайдаланбағын және бұл патшалық дәрежені қабылдаудан бас тарқан. Кәрім хан Надир шах Афш ...

                                               

Махмұт Ибн Уәли

Махмұт Ибн Уәли, Махмұт бин Әмір Уәли 1595- 1596 жылы Балхта дүниеге келген, өлген жылы белгісіз – тарихшы, әдебиетші. XVII ғасырдың –жартысында өмір сүрген. Өз заманының жан-жақты білімді адамы болған. Орта ғасырлардағы Қазақстан мен Орталық Ази ...

                                               

Павлодар Ертіс өңірінің жартастағы жазулары

Павлодар Ертіс өңірінің жартастағы жазулары - алғашқы өнердің сирек ескерткіштері. Адғашқы рет облыс аумағындағы жартастағы жазуларды XX ғ. Басында Н. Коншин облстың оңтүстік бөлігінде орналасқан Жақсы-Қаражан шатқалынан байқады. Бұл суреттердің ...

                                               

Саид хан

Саид хан - Моғолстан билеушісі, Жүніс ханның немересі, Ахмет ханның ұлы. Мұхаммед Хаудар Дулаттың "Тарих-и Рашиди" атты еңбегінде Қасым хан мен Саид сұлтанның 1513 жылғы кездесуі баяндалады. 1514 жылы Саид хан Жетісу, Тянь-Шань, Ташкенттегі иелік ...

                                               

Сұлтан Махмұд Хан

Сұлтан Махмұд Хан – Моғолстан билеушісі. Жүніс ханның ұлы. 1487 ж. Ташкентте әкесінің орнына таққа отырған. Мұхаммед Шайбанимен одақтасып, қазақтарға және інісі Сұлтан Ахмет ханға қарсы соғысты. Қазақтардан 2 рет ойсырай жеңілді.

                                               

Худайдат

Худайдат, Хұдайдат, Құдайдат - Моғолстанның ұлысбегі. Дулат тайпасынан шыққан Болатшы әмірдің баласы. Мұхаммед Хайдар Дулаттың" Тарих-и Рашиди” шығармасы бойынша ол Моғолстанның 6 ханын таққа отырғызған. Худайдат туралы Низам әд-Дин Шами, Шараф ә ...