ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 322




                                               

Отаршылық соғыс

Отаршылық соғыс - басқа халықтарды саяси, экономикалық дербестігінен айыру және өз үстемдігін орнату үшін шетел мемлекеттері жүргізген әскери қимылдар. Отаршылық соғыс көне заманнан жүргізіліп келді. Мысалы, Ежелгі Египет, Вавилон, Ассирия, Хет, ...

                                               

Қарлұқтардың шаруашылығы

Ұлы Жібек жолы Қазақстан жерінде. Б.з.д. 1-мыңжылдықтың орта кезінде Қара теңіз өңірінен Дон бойына, содан Оңтүстік Орал өңіріндегі савроматтарға, Ертіске, одан әрі созылып Алтайға, жоғарғы Етіс пен Зайсан көлі алқабын мекендеген аргиппейлер елін ...

                                               

Уақас би

Уақас би, Оқас би – Ноғай ордасының билеушісі, Едігенің немересі. 15 ғасырда Шығыс Дешті Қыпшақтың саяси өмірінде көрнекті рөл атқарған. Әбілхайырдың билікке келуіне көмектесті және оған одақтас болды. Ол бұл одақты Үлкен Орда хандарымен болған к ...

                                               

Тастағы тарихи таңбалар

Осыдан бірнеше мың жыл бұрын өмір сүрген адамдар өз үңгірлеріне өмірдің ең басы аспектілерін таңбалап кеткен. Бұл – ең бірінші өздерінен кейінгі ұрпақ үшін жасалған әдіс. Біз осы суреттерге қарап, бұрынғы адамдардың қалай өмір сүргендігін, немен ...

                                               

Арыстанбаб

Арыстан баб - әулие. Есімі Отырар, Сайрам, Ясы өңіріндегі сопылардың рухани ұстазы ретінде кеңінен жайылған. Оған зиярат етушілер бейсенбі сайын басына түнеп, ғибадат етеді. Сопылық ілімнің аса көрнекті өкілдерінің бірі С.Бақырғани: Бабтардың баб ...

                                               

Қазақстанның орта ғасырлардағы сәулет өнері

Сәулет өнері.Өнердің бұл түрі Қазақстанда X-XII ғасырларда Қарахан мемлекетінің кезінде өркендей бастаған еді.Оның басты дәлелі-Тараз қаласының маңындағы Айша-бибі,Бабаджа қатын сияқты сәулет өнерінің тамаша туындылары.Алайда XIII ғасырдағы моңғо ...

                                               

Жәбірейіл кесенесі

Жәбірейіл ата кесенесі - Түркістан облысының Қазығұрт ауданында орналасқан кесене. Жалпы алғанда күмбез үлкен кіре-беріс қабырғалы, тек бөлмелі ғимарат болып табылады, ішкі бөлмесі тік төртбұрыш пішінінде. Сопақша келген, Еуропа тәрізіндегі күйді ...

                                               

Рабиға Сұлтан Бегім кесенесі

Рәбия Сұлтан бегім кесенесі – байырғы сәулет өнері ескерткіштерінің бірі. XV ғ-да Түркістандағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің оңт шығысынан 60 м қашықтықта тұрғызылған. 5 бөлмелі кесененің алдыңғы беті сүйір ұшты биік арка түрінде жасалған. Рәбия ...

                                               

Некрополь

Некрополь -, көне және жаңа дәуірлердегі бейіттерге байланысты айтылады. Екі мағынада қолданылады: 1) адамдар жерленген обалар мен қабір топтары, яғни жалпы зират, қорымдар; 2) отырықшы-қалалық орталықтар төңірегіндегі неғұрлым үлкен зираттар. Не ...

                                               

Ортағасырлық Түркі ғалымдары мен жазушылары

Ғалымдар Қайта өрлеу дәуірін Ренессанс деп атайды, өйткені бұл кезеңде антикалық дәстүрлер қайта жаңғырып, ғылым мен мәдениетте, әдебиетте өрлеу, өркендеу байқалды. Ренессанстың алғашқы ғалымдары мен жазушылары, философтар түркі ойшылдары еді. Ол ...

                                               

Үбі Үсеуұлы

Үбі Үсеуұлы - батыр, Исатай - Махамбет көтерілісіне қатысқан. Тегі - Беріш руының Есенғұл атасынан шыққан, белгілі Үсе батырдың жалғыз ұлы. Төрт - бес жасынан әкесі қасынан қалдырмай ертіп жүрген Үбі өжет, қайсар болып өседі. 1829 жылы толқу сәті ...

                                               

Ақкиізтоғай ауылдық округі

Ақкиізтоғай ауылдық округі 1963 жылы желтоқсан айында Амангелді селолық кеңесі негізінде құрылды. Ауылдық округ солтүстігінде Жем ауылдық округінің, шығысында Ақтөбе облысының Байғанин ауданымен оңтүстігінде Майкөмген ауылдық округінің және батыс ...

                                               

Амал

Жылдың әр айлары мен тоқсанында болатын ауа райындағы және табиғат өзгерістері мен құбылыстарын назарына ұстап, бекітіп ұдайы қадағалап, болжап және оны күн ілгері хабарлап тұратын есепшілер болды. Әсіресе, малшы қауым үшін тоғыс есебінің шаруашы ...

                                               

Шыңғыстау көтерілісі

Шыңғыстау көтерілісі – Шығыс Қазақстан облысының Шыңғыстау ауданындағы кеңес үкіметінің әкімшілік саясатына қарсы 1931 ж. ақпан айындағы халық толқулары. Көтерілісті Медеуов Сәнияз және Торайғыров Емілжан басқарған. Оған барлығы 200-ден астам ада ...

                                               

Орхон Түркілері

Орхон Түркілері – Орт. Азиядағы түркі тілдес тайпалардың ашина тайпасы бастаған бірлестігі. Қытай деректері алғашқы бес жүз үйлі Ашина тайпасы Солт. Қытайдағы Шэньсы аймағының батыс бөлігін мекендегенін айтады. 5 ғ. ортасында ғұндарды тобастар же ...

                                               

Көне түркілердің тулары

Көне түркілердің тулары Түркілердің көсемі Ашина ерекше қабілетті билеуші, жаужүрек қолбасшы болған. Аңыз бойынша, оны қасқыр емізіп, асырап өсірген. Сондықтан Ашина өзінің шыққан тегін білдіру үшін сарай қақпасының алдына бөрінің басы бейнеленге ...

                                               

Бөрі

Басқа мағыналар үшін Бөрі деген бетті қараңыз. Бөрі – түркі халықтарының тарихи жадындағы киелі ұғым, қасқырдың жағымды атауы. Аңыз бойынша, Бөрі түркілердің ұрпағын құтқарып қалған. Бұл аңыздардың бір нұсқасы көне қытай жылнамасында былайша жазы ...

                                               

Төремен Апа-хан

Төремен 581 жылы Тобо қаған қайтыс болғаннан кейін таққа үміткер атанып, қаған болуы тиіс болатын. Төмен тектілігінен әрі мінезділігінен Төремен түрік ақсүйектері тарапынан қолдау таппады. Таспар қағанның өлімінен соң Төременнің немере бауырлары, ...

                                               

Көк Бөрі

Көк Бөрі туралы аңыздардың қытай тіліндегі жылнамаларда сақталып қалған біреуінде тұтас бір халықтың жаугершілік заманда қырылғандығы, батпақ ішінде аяқ-қолы шабылып, жараланған он жасар бала ғана тірі қалғандығы айтылады. Ол балаға бір қаншық қа ...

                                               

Ирбис Шегуи Хан

Ирбис Шегуи Хан – Батыс Түрік қағанатының тоғызыншы ханы, Ашина әулетінің өкілі, Істеми ханның ұрпағы. Шығу тегі: Істеми хан – Ел Кулуч шад Ирбис Шеуги хан Ирбис Шегуи ханды 641 жылы Нушиби тайпаларының бектері Ирбис Ышбар Жабғы хан өлтіргеннен к ...

                                               

Ирбис Болун Жабғы Хан

Ирбис Болун Жабғы Хан – 631 – 633 жылы Батыс Түрік қағанатының төртінші ханы, Ашина әулетінің өкілі, Істеми ханның ұрпағы. Шығу тегі: Істеми хан- Қара Шор Түрік-Янч Саух хан-Тон Жабғу-Ирбис Болун Жабғы хан. Түрік қағанатындағы 630 жылы Нушиби тай ...

                                               

Аға-хан

Аға-хан - исмаили-низарилердің діни қауымының көсемінің атадан балаға қалатын атағы. Иран шаһы Фетх Әли-шаһ бұл атақты өзінің күйеу баласы Мұхаммед пайғамбардың ﷺ қызы Фатиманың ұрпағынан саналатын Керман әмірі 1800 - 1881 Әбул-Хасанға Аға-хан I ...

                                               

Уәлиханов Ғұбайдулла

Уәлиханов Ғұбайдулла - – Орта жүз ханы Уәлидің екінші ұлы. Медреседе білім алған. Уәли хан қайтыс болғаннан кейін, Ғұбайдулла Орта жүзге хан болып сайланды. Ресей тарапынан қарсылыққа тап болған У. беделі жоғары қытай шенеуніктерінің көмегіне сүй ...

                                               

Көкпекті округі

Көкпекті Округі, – Ресей империясының 1822 жылғы" Сібір қазақтары туралы жарғысы” бойынша 1844 ж. құрылған округ. Көкпекті Округінде 1851 ж. 15 болыс болды. Округті аға сұлтан басқарды. 1868 жылғы" Уақытша ережеге” сәйкес Көкпекті Округі Семей уе ...

                                               

Сұлтан Қалиұлы

ҚАЛИҰЛЫ Сұлтан – ақын.Қазақстан Жазушылар Одағының, Журналистер Одағының мүшесі. Жамбыл қаласында Абай атынд. пед. уч-щені, қазіргі әл-Фараби атынд. Қазақ ұлттық ун-тін бітірген. Шу, Жамбыл ауданы орта мектептің мұғалімі, 1967 – 73 ж.Қазақ радиос ...

                                               

Джордж Маунтбеттен

Джордж Луис Генри Виктор Серж Маунтбеттен, 2-інші маркиз Милфорд-Хейвен Дармштадтте, Гессен, Германия мемлекетінде Милфорд-Хейвен және ханшайым Викториия Гессенскаяның және Рейнскаяның бірінші маркизі сұлтан Людвиг Александр фон Баттенбергтің отб ...

                                               

Саржан сұлтанның көтерілісі

Саржан сұлтанның көтерілісі - Ресей империясының Қазақстанда жүргізген отаршылдық саясатына қарсы бағытталған ұлт-азаттық қозғалыс. Хандық биліктің жойылуына байланысты окр. және шекаралық ресейлік басқару мекемелері ашылып, әскери бекіністер сал ...

                                               

"Отанды қорғауда"

"Отанды қорғауда" -әскери газеті. Бірінші нөмірі Ұлы Отан соғысы кезінде жарық көрді. Бұл - атақты Ленинград коршауының 503 сөткесінің ызғарлы күндердің бірі болатын. "Отанды қорғауда" газетінде негізінен өлім коршауындағы қала тұрғындарының ауыр ...

                                               

Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев

Бөлекпаев Аманжол Қуанышұлы - Ақмола қалалықлық әкімшілігінің басшысы. Целиноград ауыл шаруашылығы институтын бітірген. 1958 - 60 жылдары Рождественский автобазасында, Мемлекеттік банктің облыстық бөлімшесінде жүргізуші болған. 1960 - 64 жылдары ...

                                               

Бодандық

Бодандық - еркінен айырылу, тәуелділік, кіріптарлық. Ерте дәуірлерде құқықтық категория ретінде қалыптасқан Бодандық атауы дәстүрлі қазақ ұғымында" отарлану”," өзге мемлекетке бағынышты болу” деген мағынаны білдірген.

                                               

Ақтау бекінісі

Ақтау бекінісі - 19 ғасырдың 30-жылдарының басында орыс патшалығы тұрғызған қамал. Жаңаарқа ауданының орталығынан оңтүстік-батысқа қарай 80 км жерде, Манака өзеніне таяу орналасқан. Бұл күндері қамалдың орнында жермен-жексен болып кеткен үйлердін ...

                                               

Полатқосшы ауылдық округі

Ақби қыстауы - адам атымен аталған. Ақшолақ - тау сілемі беткейіндегі жазғы жайылымда ауылдық округтен 60 км жерде құрылысы белгісіз себептермен бітпей қалған Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан Ақыртас - ежелгі құрылыс орыны бар. Алмалы - тау і ...

                                               

Ақбұлым ауылдық округі

Құрамына Ақбұлым ауылы және Талас темір жол стансасы кіреді. Орталығы – Ақбұлым ауылы. Жер телімі 2200 га. Ауылдық округте Бесбаев атындағы орта мектеп, "Балауса" балабақшасы, дәрігерлік амбулатория, ауылдық клуб, кітапхана, әртүрлі сәндік ағашта ...

                                               

Басты шайқас

Басты шайқас - соғысушы жақтар әскери күштерінің соғыс нәтижесіне ықпал еткен ең ірі қарулы қақтығысы. Басты шайқастар бүкіл бір елдің тағдырына да әсер еткен. Мысалы, 1223 жылғы Қалқа өзені бойындағы шайқас Ресейде Шыңғыс хан империясы үстемдігі ...

                                               

Ордабасы құрылтайы

Ордабасы жиыны, Ордабасы құрылтайы – 1726 жылы Қазақтың үш жүзі өкілдерінің Бадам өзені бойы Ордабасы тауындағы тарихи бас қосуы. 18 ғасырдың басында қазақ жеріне баса-көктей кіріп, бейбіт елді қырып-жойып, қасіретті" Ақтабан шұбырынды, Алқакөл с ...

                                               

Батыр

Батыр - әскери өнерді жақсы меңгерген, жау түсірер ерлігімен аты шыққан, қаһарман адамға берілетін құрметті атақ. Батыр атағы мирасқорлық жолымен берілмейді, оған әрбір адам жеке басының ерлігімен ие болады. Батырларды қазақ халқы ежелден құрмет ...

                                               

Садық Смайылов

Садық Имайылов – соғыс және еңбек ардагері. Кеңес Одағының Батыры. 1933 – 35 жылдары Қызыл Армия қатарында болды. 1941 жылы майданға аттанып, 1943 жылы Мелитополь қаласы үшін болған ұрыста асқан ерлік пен батырлық көрсетті. Соғыстан кейін туған ж ...

                                               

Ролланд туралы жыр

"Ролланд туралы жыр" - орта ғасырдағы француздың батырлық эпосы. Біздің дәуірімізге "Роланд туралы жырдың" түрлі өзгертілген нұсқалары жеткен. Олардың ішінде әрі көне, әрі жетілдірілгені Окс-фордтық нұсқа. Жырдың негізі Ұлы Карл тұсында басктерге ...

                                               

Сейітхан Нұрмұханбетұлы Темірбаев

Темірбаев Сейітхан Нұрмұханбет ұлы - Совет Одағының Батыры. КОКП мүшесі. Қызыл Армияға 1941 жылы шақырылды. Сталинград шайқасынан кейін ол взводқа, ротаға командир болды, Харьков, Донбасс,Одесса, Белоруссия, Польшаны азат етуге қатысты. 1945 жылы ...

                                               

Карлейль Томас

Карлейль Томас - ағылшын буржуазиялық философы және тарихшысы. Неміс идеалистік философиясы мен реакцияшыл романтизмін насихаттады, пантеизмге жақын тұрды. К. Фихтенің әлемнң шығармашылық түп төркіні ретіндегі субъектінің белсенділігі туралы ілім ...

                                               

Қобыланды батыр (жыр)

Қобыланды Батыр жыры - қазақ халқының қаһармандық жыры. Негізгі мазмұны - шет ел басқыншыларынан елді қорғау, осы жолда асқан ерлік көрсеткен ер азаматтардың батырлық істерін көрсету. Көркемдік биік қасиеттері жағынан дүниежүзі халықтарының белгі ...

                                               

Николай Иванович Гродеков

Гродеков Николай Иванович – Қазақстан мен Орта Азия халықтарының тарихы мен этнографиясын зерттеуші. Александров кадет корпусында оқыған, кейін Константинов әскери уч-щесін, Николаев академиясын бітірген. 1873 жылға дейін Кавказда әскери қызметте ...

                                               

Василий Козьмич Шебуев

1782-97 жылдары Петербург Көркемсурет академиясында И.А.Акимов пен Г.И.Угрюмовтан оқыды. Римдегі Көркемсурет академиясының зейнеткері 1803-07. 1832 жылдан Петербург Көркемсурет академиясының ректоры әрі профессоры 1812.

                                               

Яков Федотович Павлов

Яков Федотович Павлов қазіргі Новгород облысында, Валдай ауданында- Совет Одағының Батыры. 1944 жылдан КОКП мүшесі. Қызыл Армия қатарына 1938 жылы шақырылды. 1941-45ж. Ұлы Отан соғысы кезінде Оңт-Бат., Сталинград,үш- Украин және екі- Белорус майд ...

                                               

Пигмейлер

Пигмейлер - Орталық Африкадағы халықтар тобы. Жалпы атаулары жоқ. Заир, Руанда, Бурунди, Уганда елдерінде Пигмейлерді тва, Габон, Конгода бинга, Камерунда бибайя, гиелли, ал Итури өз. жағалауларын мекендейтін халықтар оларды мбути деп атайды. Жал ...

                                               

Михаил Сергеевич Горбачёв

1966-1967 жж. Ставрополь қалалық партия комитетінің 2-хатшысы, 1970 жылдан 1-хатшысы 1978-1985 жж. КОКП ОК-нің хатшысы 1980 жылдан саяси бюро мүшесі 1985-1991 жж. КОКП ОК-нің Бас хатшысы 1989-1990 жж. КСРО Жоғарғы Кеңесінің төрағасы болды Горбаче ...

                                               

Құшарбек

Құшарбек, Сайф әд-Дин - Мысырдағы мәмлүк сұлтанының Алтын Орда билеушілеріне жіберген елшісі. Мысырды Бейбарыс сұлтан билеп тұрған кезде Шыңғыс ханның немересі Хулагу басқарған моңғол әскерлері Бағдатты басып алып, Сирияға қауіп төндірді. Бейбары ...

                                               

Орыс ханның Темірге қарсы соғыстары

Орыс ханның Темірге қарсы соғыстары. Орыс ханның сыртқы саясаты негізінен әмір Темірдің басқыншылық жорығына тойтарыс беруге бағытталды. Өйткені Темір өз мемлекетімен көрші екі ел – Ақ Орда мен Моғолстанның шаруашылық және әскери-саяси тәуелсізді ...

                                               

Мұхаметжан Құсайынов

Құсайынов Мұхаметжан - Екатерина ІІ-нің жар-лығы бойынша Орынборда құ-рылған мұсылмандық жиналыстың бі-рінші мүфтиі. Жас кезінде патша үкі-метінің құпия тапсырмасымен Бұха-ра, Кабул қ-ларына барған. Кейін түр-лі қызмет атқарып, 1789 ж. мүфти бо-л ...

                                               

Мұхамеджан Хұсайынов

Хұсайынов Мұхамеджан - діни әрі саяси қайраткер, Орынбор мүфтиі. Орынбор әкімшілігінің Кіші жүздегі саясатын жүргізуге көмектескен адамдардың бірі. Жас кезінде патша өкіметінің құпия тапсырмасымен Бұхара, Кабул қалаларына барған. Кейін түрлі қызм ...