ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 321




                                               

Қосжарғақты органоидтар

Екі жарғақшадан тұратын органоидтар сағақты органоидтар деп аталады.Мұндай органоидтарға жасуша ядросы,пластидтер және митохондриялар жатады.Ядро жасушасының ірі бөлігі болып табылады.Пластидтер және митохондриялар жартылай дербес органоидтарға ж ...

                                               

Қырыққабат қоңыр көбелегі

Қырыққабат қоңыр көбелегі – түн көбелектері тұқымдасына жататын қырыққабат зиянкесі. Қанатын жайғандағы ұзындығы 50 мм, алдыңғы екі қанаты қоңырқай сұр түсті, бүршік тәрізді екі ақ дағы бар, артқылары – ашық түсті. Жұлдызқұртының ұзындығы 50 мм, ...

                                               

Қырыққабат

Қырыққабат, қатпаршақкөк – орамжапырақтар тұқымдасына жататын бір, екі және көп жылдық өсімдік туысы. қырыққабат туысына шалқам, тарна, қызылша сияқты өсімдік түрлері жатады. Еуразия және Cолтүстік Америкада, көбінесе Жерорта теңізі маңында кезде ...

                                               

ҚазҰУ пікірсайыс клубы

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің "Алтын сапа" пікірсайыс клубы - 2007 жылы қыркүйекте құрылды. "Алтын сапа" пікірсайыс клубының үйлестірушілері - Нұрсұлтан Құрман, Ақнұр Жидебекқызы, Ақтоты Омарова, Әлібек Қисыбай, Абдуллаева Дәмет ...

                                               

Казактар

Казактар немесе козактар - 14-15 ғасырларда Украина және оңтүстік Ресей далаларда қалыптасқан әскери топ. Украин казактары - басыбайлы 17-19 ғасырларда пайда болған, олар - бүгінгі украин халқының бабалары. 18 ғасырда 1917 жылға дейін Ресей импер ...

                                               

Ұлт-азаттық қозғалыс

Ұлт-Азаттық Қозғалыс - ұлттық тәуелсіздікті жеңіп алуға, шетелдік үстемдікті, отарлық езгі мен қанауды жоюға бағытталған күрес. Бұл қозғалыстар орта ғасырлардан бастау алады. Орта ғасырларда халықтар мен ұлттық топтар жат жерлік езгіге қарсы күре ...

                                               

Кейкі батыр кесенесі

Манаш Қозыбаев "Жауға шаптым ту байлап", Кейкі батырдың өмірі туралы Ғ.Мүсіреповтің, көркем әдебиетте Ақан Нұрмановтың "Құланның ажалы" романдарында жазылады, тарихшы ғалымдар М.Мырзағали, М.Сулейман, Д.Рамазан, О.Бекмағанбетов, Т.Жұртбай, Ш.Әмір ...

                                               

Ақпан көтерілісі

Ақпан көтерілісі - 1917 жылғы 27 ақпанда Ресей империясында патша үкіметін құлатып, елде буржуазиялық-демократиялық республика орнатқан төңкеріс. Ақпан көтерілісінің жеңісі саяси жүйенің жоғарғы сатысы - республика құрылысқа көшуге жағдай туғызум ...

                                               

ХХ ғасырдың 20-30-жылдарындағы Қазақстанның әлеуметтiк-экономикалық және қоғамдық-саяси, мәдени жағдайы

Қазақ қоғамын таптық негізде жіктеу саясаты кең түрде жүрді. Бірінші дүниежүзілік соғыс, оның артын ала келген революциялық өзгерістер, бүкіл Кеңес елінің кеңістігін қамтыған азамат соғысы қазақ даласына да орасан зор ауыртпалықтар ала келді. 191 ...

                                               

Басыбайлылық құқық

Басыбайлылық құқық - өндіріс қызметкерін феодалдың жартылай меншігіне айналдырудың жоғарғы түрі. Кейде феодализм тәуелділіктің барлық түрін әдебиетте басыбайлылық құқық деп атайды. Басыбайлылық құқыққа заң жүзінде тән белгілер: феодалдың шаруаны ...

                                               

Кіші жүз шаруаларының көтерілісі

Кіші жүз шаруаларының көтерілісі – феодалдық және отаршылдық езгіге қарсы бағытталған қозғалыс. Кіші жүздің Ресейге қосылуы қазақ қоғамының шаруашылық және мәдени дамуында елеуілі прогрестік рөл атқарды. Сонымен қатар ол Кіші жүзде патша өкіметін ...

                                               

Азамат соғысы және 2 дүниежүзілік соғыс жылдарында қаза тапқандарға қойылған ескерткіш

Азамат соғысы және 2 дүниежүзілік соғыс жылдарында қаза тапқандарға қойылған ескерткіш - Төле би және Сыпатай батыр көшелерінің қиылысындағы алаңда орналасқан. 1967 ж. Ұлы Қазан Социалистік Революциясының 50 жылдығы құрметіне орай орнатылған. Арх ...

                                               

Алаш автономиясының құрылуы

1917 жылдың 5-13 желтоқсан аралығында Орынборда екінші жалпы қазақ съезі өтті. Съезде Алашорда үкіметі құрылды. Оның төрағасы болып Ә.Бөкейхан сайланды. Осы съезде Алаш автономиясы жарияланды. Ә.Бөкейхан бастаған топ Қазақстанды мекендейтін орыст ...

                                               

Әбілфайыз Ыдырысов

Әбілфайыз Ыдырысов – жазушы-журналист, педагог, тарих ғылым кандидаты, ҚР-ның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері, ҚР-ның еңбек сіңірген қайраткері. ҚазМУ-дың журналистика факультетін бітірген. 1953 – 54 ж." Қазақстан пионері” газеті редакциясында ...

                                               

Археография

Археография – тарихи актілер мен құжаттарды, қолжазба деректерді жинаудың, сипаттаудың және жариялаудың теориясы мен тәжірибесі жөніндегі ғылым саласы. Археография түркі халықтарының, оның ішінде қазақтардың мәдениет тарихында өзіндік орны бар, о ...

                                               

Қараноғай-Шала оқиғасы

ҚАРАНОҒАЙ-ШАЛА ОҚИҒАСЫ – 1922 ж. соңында Шу бойында орын алып, халық санасына терең із қалдырған оқиға. Қыстауына оралған көшпелі ел-жұртқа көрсетілген озбырлық пен оның ауыздықталуы арқау болған Қараноғай-Шала оқиғасы халық арасында Байсейіт-Мұқ ...

                                               

13 желтоқсан

1466 - Донателло, Қайта өрлеу дәуіріндегі Италияның ең керемет мүсіншілерінің бірі. 1935 - Франсуа Огюст Виктор Гриньяр, француз химигі, 1912 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты. 1930 - Фриц Прегль 1869, Австрия химигі, 1923 жылғы Нобель сыйлығының ...

                                               

Айбатыр Сейтақ

Айбатыр Сейтақ - ақын. 1989 - 1997 жылдары Орал және Қостанай облысы телерадио компанияларында теледидар редакторы болып жүмыс істеген. "Сарыарқа" журналы бас редакторының орынбасары, "Жас Алаш" газетінің Астана қаласындағы меншікті тілшісі, "Қаз ...

                                               

Хамитбек Қуандықұлы Мұсабаев

Ақын, журналист, кәсіби баспагер, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, Қостанай меценаттар клубының "Қазына" сыйлығының лауреаты. Хамитбек Мұсабаевтың "Торғай топырағы", "Ақжол", "Ахаң – Жахаң ізімен", "Алаш ...

                                               

Зұлқарнай Шөкіұлы Нұралыханов

Зұлқарнай Шөкіұлы Нұралыханов - - Әбілқайыр хан әулетінен шыққан сұлтан, Нұралы ханның немересі. 1851 ж. кейіннен белгілі қайраткерлер шоғыры болған Ш.С.Бабажанов, М.Бекмұқамедов, М.Жантөрын секілді қазақ жастарымен бір жылда Орынбордың Неплюев к ...

                                               

Елтай Ерназаров

Елтай Ерназаров – 1945" – қоғам және мемлекет қайраткері. Төре руынан шыққан. 1907 – 1919 ж. тері зауытында жұмысшы болды. 1919 – 1927 ж. ауылдық кеңес хатшысы, болыстық "Қосшы" одағының және болыстық атком төрағасы, 1927 – 1934 ж. ҚА КСР Орталық ...

                                               

Сейітов

Нәсіпқали Сейітов – ғалым, геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор. Сағынғали Сейітов - ақын, сыншы, әдебиет зерттеушісі, филология ғылымы кандидаты. Кәкен Қалымбекұлы Сейітов - судья. Шолпанқұл Сейітов - ақын. Төкен Сейітов - қоғам ...

                                               

Ұлт-азаттық көтерілістер

XVIII-XX ғасырларда қазақ даласында Ресей отаршылдарына қарсы бірнеше ірі-ірі ұлт-азаттық қозғалыстары болды. Қазақ халқының тәуелсіздік пен дербес даму жолындағы күресінің негізгі кезеңдері: Есет Көтібарұлының қозғалысы 1868-1869; Жанқожа Нұрмұх ...

                                               

Садақ (журнал)

Садақ” - қолжазба журнал. 1915 жылдың 9 қарашасынан 1918 жылдың 10 ақпанына дейін Уфада шығып тұрған. Шығарушылар" Ғалия” медресесінің шәкірттері. Ұйымдастырушылар – Б.Майлин, Ж.Тілепбергенов. Журналдың бағыты мәдени-ағартушылық сипатта болды. Не ...

                                               

Жұмағали Тілеулин

Тілеулин Жұмағали – Алаш қозғалысы қайраткерлерінің бірі, дәрігер. 1913 – 17 жылдары Петропавл уезіндегі ауруханада фельдшер. 1923 – 27 жылы директоры болды. Тілеулинге А. Байтұрсыновтың тапсыруымен мектеп оқулықтарын жазу жүктелді. Оның" Гигиена ...

                                               

Уыз хан

Уыз хан ел билеген уақыты шамамен б.з.б I мыңжылдық - б.з-дағы I мыңжылдықтың басы. Уыз ханның ата тегі-аты аңызға айналған Алаша хан. Әбілғазы Баһадүр ханның "Түрік шежіресінде" Уыз ханның әкесі Қарахан, атасы Моңғол хан, бабасы Алаша хан делінг ...

                                               

Абд ар-Рәшид хан

Рәшид хан, Абд ар-Рәшид -Шағатай әулетiнен шыққан Қашқарияның билеушiсi. Әкесi Сұлтан Саид хан - осы мемлекеттiң негiзiн қалаған,атасы - Моғолстанның ханы - Сұлтан Ақмет. Ол Қашқарияны 33жыл басқарды.Оның ұстазы әрi тәрбиешiсi белгiлi тарихшы жән ...

                                               

Тарих

Тарих - адамзат баласының өткенін зерттейтін қоғамдық ғылым. Тарихтың негізгі пәні ретінде - адам рухы қарастырылады, соған байланысты тарихтың мақсаты адамдарға тек өткенін ғана білгізу емес, рухани дүниесін қалыптастыру екенін айта кеткен жөн. ...

                                               

Қаржауұлы Науша

Қаржауұлы Науша - 19 ғ-дың 1-жартысында өмір сүрген батыр. Тегі - байбақты руынан. Ол інісі Наурызәлімен бірге руластарын басқарып, 1827 ж. көктемде Бөкей ордасын шарпыған толқуға қатысады. Олар Қаратоғай батыр Мәметұлы бастаған алаша руының көте ...

                                               

Көккесене

Көккесене – орта ғасырлардан сақталған архитектуралық ескерткіш, Cырдария өзенінің жағасына тұрғызылған сәулетті күмбез. Мамыш бектің Алып Мамыш, Алпамыс жұбайы Баршын сұлудың Гүлбаршын қабіріне салжұқтар заманы сәулет өнерінің үлгісімен биік мұн ...

                                               

Жүз (термин)

Қазақ жүздері – отандық тарихымызда өзекті тақырыптардың бірі болып табылады. Жүздердің пайда болуының уақыты, себептері, шарттарына, тіпті "жүз" терминінің этимологиясына да қатысты ғалымдар арасында ортақ шешім жоқ. Сол себептен біз бұл мәселег ...

                                               

Ергенеқон

Ергенеқон - дастан ; ғұндар мемлекеттік бірлестігі ыдырап, көк түріктердің алғашқы мемлекеті - Түрік қағанаты салтанат құрған кезеңге дейінгі 450 жыл ішінде болған түрлі оқиғаларды қамтитын, түркі халықтарының ата тегін тарихи деректер бойынша жы ...

                                               

Қамшы концептісі

Бірақ осындай қарапайым қамшының өз "құпиясы" барын көбіміз аңғара бермейтін тәріздіміз. "Қамшы" концептісінің құрылымдық мазмұны айтарлықтай күрделі, өйткені аталмыш концептінің атауы ретіндегі бұл лексема, бір жағынан, а) лингвосемиотикалық таң ...

                                               

Моңғол-татар шапңыншылығының жаңа тарихнамасы

Моңғол-татар шапңыншылығының жаңа тарихнамасы -Үзақ уақыт бойы кеңес тарихының ғылымында отандық тарихымызды багалаудың ежелден таныс бір ғана ресми жолы болғаны бәрімізге белгілі. Бұл жерде маңызды оқиғалар мен фактілер,көрнекті тарихи түлғалар ...

                                               

Бұжақ Ордасы

Бұжақ ордасы - XVII ғасырдың басында пайда болған Бұжақ аймағына қоныстанған ноғайлардың автономды қалыптасуы. Орда көсемі Османлы сұлтанының тәуелді мемлекеті болған Қырым ханына бағынды.

                                               

Этникалық антропология

Этникалық антропология” – этнология мен антропология ғылымдарының тоғысуындағы ғылыми білім саласы; антропологияның жекелеген этностардың морфо-физиологиялық ерекшеліктерін зерттейтін бөлімі. Этникалық антропология этностардың шығу сауалдарын, ха ...

                                               

9 шілде

Шілденің 9 - Григориан күнтізбесінде жылдың 190-шы күні. Жылдың аяғына 175 күн қалады. 1880 - Поль Брока 1824, француз хирургі, физикалық антропология негізін салушы. 1856 - Амедео Авогадро 1776, итальяндық физик және химик, судың химиялық құрамы ...

                                               

Клод Леви-Строс

Клод Леви-Строс - француздық этнограф және әлеуметтанушы, француздық структурализмнің басты өкілдерінің бірі, француздық әлеуметтік мектебінің, сонымен қатар мәдени антропологияның американдық мектебінің ықпалында болған. Клод Леви-Стросс – аса к ...

                                               

Одонтология

Одонтология – стоматологияның терапевтік бөлімінің ескірген атауы. Одонтология тістің құрылымын, тіс ауруларын және оны емдеу мен алдын алу шараларын зерттейді. Антропология ғылымында одонтология халықтардың тіс морфологиясын анықтап, ортақ заңды ...

                                               

Философиялық антропология

Адам тақырыбы - философияның өзекті, байырғы және өте маңызды мәселесі. Философияның адам мәселесін арнайы зерттейтін бөлігі антропология деп аталады. Оның негізгі сұрағы -" адам дегеніміз не” мәселесі. Адам туралы толық мәліметті пәнаралық зертт ...

                                               

Дмитрий Николаевич Анучин

Анучин Дмитрий Николаевич - орыс антропологы, этнограф, археолог және географ. Ресей ғылым академиясының, Қазан ун-тінің, Лондон антропол. ин-тының құрметті мүшесі. 1875 жылдан Мәскеу археол. қоғамының жұмысына араласты. Мәскеу ун-тінің профессор ...

                                               

Дүниежүзілік көрме (1878)

Франциядағы политикалық келеңсздіктер әсерінен көрмеге дайындақ ұзаққа созылды. Алайда, ұйымдастырушылардың айлап еңбек ету әсерінен көрменің ашылуы өзіне 13 млн. Адамды қызықтырды. Көрме үшін 1900 жылы құрылған Трокадеро сарайы қайта жаңғырылды. ...

                                               

Этнология

Этнология – қоғамдық ғылымдардың тайпалар мен халықтарды зерттейтін саласы. Этнология қазіргі халықтарды және ертеде өмір сүрген көне этностық топтардың шығу тегін, ру-тайпалық құрамын, қонысын, олардың өзіндік ерекшеліктері мен бәріне бірдей орт ...

                                               

Парсылар

Парсылар, – ұлт, Иранның негізгі халқы. АҚШ, Ирак, Австрия, Франция, Ұлыбритания, ТМД елдері, т.б. мемлекеттерде де тұрады. Жалпы саны 33 млн. адам. Антропология жағынан үлкен еуропоидтық нәсілдің үнді-жерортатеңіздік тобына жатады. Парсы тілінде ...

                                               

Аналитикалық психология

Аналитикалық психология - 1913 жылы Карл Густав Юнг негізін салған тереңдік психологияның бағыты. Бұл бағыт психиканың автономды өзіндік реттелуші жүйе ретіндегі идеалистік түсінікке негізделеді. Бұл бағыттың теориялық тұжырымы бойынша адам психи ...

                                               

Негрлер

Негрлер – экватор нәсілді халықтардың жалпы атауы. 1) Тропиктік және Оңтүстік Африканың жергілікті халықтары. Бұларға Африкадағы көптеген тілдерде сөйлейтін алуан түрлі халықтар мен тайпалар: банту, гур, атлантикалықтар, нилоттар, т.б. жатады. Жа ...

                                               

Эпиграфика

Эпиграфика – қатты материалдарға жазылған жазуларды зерттейтін тарихи қосымша пән. Қайта өркендеу дәуірінде пайда болғанымен ғылым ретінде Эпиграфиканың әдістемесі 18 – 19 ғ-ларда жасалды. Египет иероглифтерінің, сына жазуының, микены жазуының құ ...

                                               

Николай Иванович Ильминский

Қазан университеттінің профессор 1861–72 қызметтерін атқарған. 1872 жылдан өмірінің соңына дейін өзі негізін қалаған Қазан мұғалімдер семинариясының директоры болды. Шығыс тілдерін жете меңгеру мақсатында ғылыми сапармен Сирия, Мысыр, Түркияны 18 ...

                                               

Хазар тілі

Хазар тілі - ортағасырлық Орталық Азиядан шыққан жартылай көшпелі түркі хазарлар тайпасының тілі. Хазар тілінің түркі тілдерінің қай тармағына жататындығы, тіпті оның түркі тілдеріне жататын-жатпайтындығы даулы мәселе болып келді. Кейбір ғалымдар ...

                                               

Қазақ әліпбиі

Қазақ әліпбиі - қазақ тілінің әріптерінің жүйелі тізбегі, қазақ халқының мәдени өмірінде басқа да түркі халықтарымен бірге пайдаланып келген әр түрлі әріп таңбаларынан тұратын дыбыстық жазу жүйесі. Қазақ тілі үшін әр кезеңдерде және әр аймақтарда ...