ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 319




                                               

Тарих-и Шаһрухи

"Тарих-и Шаһрухи" – Нияз Мұхаммед бен Ашур Мұхаммед Қоқандидің тәжік тілінде жазған тарихи шығармасы. Н. Пантусовтың басылымында да "Тарих-и Шаһрухи" деп көрсетілген. Бірақ, автордың еңбегінде: "Тарих-и Шаһрухийа" немесе "Тарих-и Саид Мұхаммад Ху ...

                                               

Шарлотта Бронте

Шарлотта Бронте кедей әрі көп балалы діни қызметкердің отбасында 1816 жылдың 21 сәуірінде дүниеге келген. Өмірін Батыс Йоркшир елді мекенінде өткізді. Оның әкесі Патрик Бронте шығу тегі жағынан голландық еді; ол ағылшын шіркеуінің қызметкері болд ...

                                               

Бурбаки Никола

. Бурбаки Никола - Франциядағы математиктер тобының жинақтауыш бүркеншік аты. Бұл топ 1937 жылы Франциядағы Жоғарғы нормаль мектебін бітірген түлектерден құралған. Оның құрамындағы адамдар саны мен есімдері айтылмайды, құпия сақталады. Олар неміс ...

                                               

Рабиндранат Тагор

Рабиндранат Тагор - үндінің ұлы ақыны мен жазушысы, сазгер әрі суретші, қоғам қайраткері. Еуропалық емес жазушылардың арасында тұңғыш Нобель сыйлығын иеленген. Нобель комитеті белгілегендей, Тагордың ерекше рухани шығармалары мен жеке дара харизм ...

                                               

Кугель Александр Рафаилович

Кугель Александр Рафаиловuч - орыс театр сыншысы, драматург, режиссер. 1886 жылы Санкт-Петербург университетiнiң заң факультетiн бiтiрдi. Әдеби қызметiн 1882 жылы бастады. 1897 - 1918 жылы "Театр и искусство" журналының редакторы болды. Реализмдi ...

                                               

Джейн Эйр

"Джейн Эйр" – Шарлотта Бронтенің классикалық романы, Британиядағы ең әйгілі романдардың бірі. Алғаш рет 1847 жылы "Jane Eyre: An Autobiography" деген атпен басылып шыққан. Бірден оқырмандардың және сыншылардың жүрегін жаулап алған. Роман готикалы ...

                                               

Саркодина

Саркодина - қарапайымдардың саркомастигофоралар типіне жататын бір класы. Жер шарында кең тараған. 3 класс тармағына жататын 10 мыңнан аса түрі бар. Теңіздерде, тұщы суларда, ылғалды топырақтарда кездеседі. Адам мен жануарлар денесінде паразитті ...

                                               

Полип

Полип: медицинада - қатерсіз ісік. Полип көбінесе, ішек-қарын, жатырда, мұрын қуыстарында, т.б. органдардың кілегей қабықтарының қабынуынан өседі. Көлемі әр түрлі 0.5 см-ден 3.5 см-ге дейін. Полиптің санына, органдарда орналасқан жеріне, көлеміне ...

                                               

Қабықтылар

Дернәсіл хордалылар немесе туникаттар. Дернәсіл хордалыларға - асцидиялар, сальпалар және аппендикуляриялар жатады. Олар теңіздерде тіршілік етеді. Бұлардың барлығының да денесі - туника деп аталатын қабықтың ішінде болады. Туника - біріншіден те ...

                                               

Сорғыш инфузориялар

Сорғыш инфузориялар тұщы суларда және теңіздерде субстратқа сабақшасымен тіркеліп тіршілік етеді. Кірпікшелері, ауыз тесігі, жұтқыншағы жоқ, тек дамуының алғашқы кезеңдерінде ғана кірпікшелері болады, кейін олар жойылып кетеді. Денесінде сорғыш т ...

                                               

Бізбелдік

Бізбелдік - Қызылқұйрық тұқымдасына жататын Бұзаубас сораң текті біржылдық шөптесін, кейде бұташық өсімдік. Сор, сортаң жерлерде, теңіз, ащы көлдердің жағаларында өседі. Сабағы - 5-30 см, тамыр түбінен бастап бұтақтанып, жалаң буындарға бөлінген, ...

                                               

Қызыл соран

Қызыл соран, бұзаубас сораң - сораң туысына жататын бір жылдық шөпте-сін өсімдік. Биікт. 5 - 30 см. Сабағы тік, сидам, көк, жасыл, сирек те болса қызыл. Бунақты бүтақтары тармақты, екіден қарама-қарсы орналасқан. Жапырағы қысқа, қынап сияқты, қар ...

                                               

Бөріқарақат тұқымдасы

Бөріқарақат тұқымдасы – қос жарнақтылар тобына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер, мәңгі жасыл бұталар. Солт. жарты шардың қоңыржай және субтропиктік аймақтарында өсетін 14 туысы, 650-дей түрі белгілі. Қазақстанда 3 туысы, 12 түрі бар. Биікт. ...

                                               

Бұршақ (айрық)

Бұршақ: Бұршақ дәнділер Бұршақ бітесі Бұршақтәрізді сиыр жоңышқа Бұршаққолтық Бұршақ қоңызы Бұршақ салу Бұршақ - көгеннің өн бойындағы төл көбінесе, қозы мен лақ байлайтын, жүн не қылдан есілген бекітпе ілмешектер. Бұршақ қосқан қышқылтым щи Бұрш ...

                                               

Жасымық

Жасымық – бұршақ тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдік. 10-ға жуық түрі бар. Қазақстанда шығыс жасымығы және тағамдық немесе кәдімгі Жасымық өседі. Кәдімгі Жасымық суыққа төзімді, ылғалды көп қажет етеді. Өсіп-өну кезеңі 75 – 115 тәулік ...

                                               

Бұқтырма

Елді мекен: Бұқтырма – Шығыс Қазақстан облысы Алтай ауданындағы ауыл, темір жол стансасы. Басқа мағыналар: Бұқтырма – Ертістің оң саласы. Бұқтырма – Бұқтырма өзенінің аңғарын бойлай жатқан науа тәрізді эрозиялық ойыс. Бұқтырма – көне обалар тобы. ...

                                               

Зайсан

Зайсан - Зайсан - Қазақстанның шығыс бөлігіндегі Алтай тау сілемдері мен Тарбағатай – Сауыр таулары аралығында, Шығыс Қазақстан облысы аумағында ойыс. Зайсан - Астанадағы Арқалық көшесінен басталып, Ұлытау көшесінде аяқталатын көше. Зайсан - лат. ...

                                               

Өзен

Өзен - өзінің табиғи арнасымен ағып жататын ағынды су немесе ағып жатқан тұщы судың табиғи жолы. Өзен басқа бір өзенге, көлге, теңізге, мұхитқа немесе үлкен су қоймасына барып құяды. Өзен жаңбыр суынан, еріген қар мен мұздықтардан, қайнар бұлақта ...

                                               

Шеңгелді ауылдық округі

Құрамына Шеңгелді, Ақөзек, Кербұлақ, Сарыбұлақ, Шолақ ауылдары, Бөктер, Құлантөбе, Тасқұм темір жол айрықтары және Қосқұдық темір жол стансасы кіреді. Орталығы – Шеңгелді ауылы.

                                               

Шытырақ

Шытырақ немесе бөріаяқ – ерінгүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Қазақстанның барлық аймақтарындағы тоғай арасында, өзен, көл, арық жағалауында, орман шетінде, кейде жол бойында өсетін 2 түрі бар. Биік шытырақ Lycopus exa ...

                                               

Шөптесін бөрітарақ

Шөптесін бөрітарақ –көктемде кештеу өсетін дала гүлі. Солай бола тұра ол тез көтеріледі. Сабағы жуан, гүлінің диаметрі 22 см. Биіктігі 1-1.5 м. Гүлдері өте сәнді, әр алуан-қызыл, сары, күлгін, сиялы көк болып кете береді. Шілде айының аяғынан бас ...

                                               

Құлқайырлар тұқымдасы

15-мыңдай түрлері бар. Ағаштар, бұалар, шөптесін өсімдіктер. Табиғи жағдайда дүниежүзінің барлық құлықтарында, негізінен тропикалық аудандарда, әсіресе Оңтүстік Америкада кездеседі. Гүлдері үлкен жалғыздан жапырақтың қолтығында немесе ерекше бұақ ...

                                               

Русаковит

Русаковит - фосфаттар мен ванадаттар класының сулы тотығына жататын минерал. Химиялық формуласы Fe5293H2O. Химиялық құрамы: Fe2O3 - 45%, Р2O5 - 6.5%, Al2O3 - 5%, H2O - 13.3%; қоспалары Mg, Sі, SO2, P, Al. Моноклиндік сингонияда

                                               

Карнотит

Карнотит – ванадаттар тобындағы минерал. Химиялық формуласы. Қоспалары Ca, Ba, Mg, Cu, Pb. Моноклиндік сингонияда кристалданады. Түсі ақшыл сары, қаттылығы 2; меншікті салмағы 5 г/см3. Морт сынғыш. Карнотит құрамында уран мен ванадий минералдары ...

                                               

Черныхит

Черныхит - Ленинград тау кен профессоры В.В. Черныхиттің құрметіне аталған, тұңғыш рет Солтүстік Батыс Қаратаудағы Баласауысқандық ванадий кенінде 1955 жылы табылған ванадаттар класы ішіндегі ванадийлі слюдалар тобына жататын минерал. Моноклиндік ...

                                               

Минерал

Минерал – химиялық құрамы және физикалық қасиеттері бір текті табиғи дене. Ол жер бетіндегі немесе жердің қойнауындағы физикалық - химиялық процестерге байланысты пайда болып, тау жыныстарын, кентастар мен метеориттерді, т.б. құрайды. Минерал нег ...

                                               

Аутогенді машықтандыру

Аутогенді машықтандыру - психотерапевтикалық әдіс. Сресс немесе т.б. факторлардың нәтижесінде адам ағзасының динамикалық күйінің тепе-теңдігін қалпына келтіруге бағытталған және адамдарды өзін-өзі сендіруге, бұлшық еттерін босаңсытуға, зейінінің ...

                                               

Сұрыптау

Сұрыптау баламалар арасынан таңдау; шақырулардың сұрыптаулық тізбесіне қосылған терминалды немесе оның құрауышын адрестеу; белгілі бір ережеге сәйкес жиын элементтерін топ бойынша үлестіру. Сұрыптаудың бір түрі мәліметгерді сұрыптау нышанының мән ...

                                               

Сәбіз

Сәбіз – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын екі, бір не көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Барлық жерде өседі. Азықтық және асханалық сұрыптары бар. Асханалық сұрпы онша ірі емес, тамыр жемісі жұмсақ, қантты. Асханалық сұрыптарының ең таңдаулы ...

                                               

Қарағанды облысындағы түсті және қара металлургия

Қарағанды облысы Қазақстанның бірегей, темірді марганецті, барит-полиметалды, сирек металды және көмірді аймақ болып табылады. Оның аумағында Республиканың 100% марганецті рудалардың балансты қорлары, 80%-дан астым – триоксид вольфрам, 63.9% - мо ...

                                               

Әл-Жәрид

Әл-Жәрид - орталық Тунистегі тұзды көл және Габес шығанағынан Сахараға ішке қарай созылған ойпаттар қатарындағы тұзды батпақты шұңғыма.

                                               

Тұқытістітәрізділер

Тұқытістітәрізділер – сүйекті балықтардың бір отряды. Қазба қалдықтары олигоценнен белгілі. Тропиктік және субтропиктік белдеулердің тұщы, тұзды суларында тіршілік ететін 9 тұқымдасы, 400-ден артық түрі бар. Кейбір соқыркөзділер тұқымдасының өкіл ...

                                               

Ескектұмсықтылар

Ескектұмсықтылар - бекіретәрізділер отряды балықтар тұқымдасы. Денесі жалаңаш. Ганоидты қабыршақтары құйрық жүзбе қанатының жоғары бөліктерінде кездеседі. Тұмсығы есекетәрізді. 2 мұрты бар. 2 туысы бар - әр туысында бір түрден. Американдық ескект ...

                                               

Кемпірсай кенді алқабы

Кемпірсай кенді алқабы – Ақтөбе облысы Орал тауының оңтүстігінденде Орталық Орал көтерілімі ауқымында орналасқан аса ірі хромит, никель, кобальт кен орындары шоғырланған алап. Хромит кен қоры жағынан дүние жүзі бойынша 2-орында. 1920 – 36 ж. ашыл ...

                                               

Зеравшан жотасы

Зеравшан жотасы – Оңтүстік Тянь-Шань таулы жүйесіне кіретін биік тау сілемдері. Өзбекстан мен Тәжікстан жерінде орналасқан. Шығысындағы Матч тау торабынан батысқа қарай 370 км-ге созылып жатыр. Ең биік жері – Чимтарга тауы. Зеравшан жотасына тік ...

                                               

Тянь-Шань таулы өлкесі

Тянь-Шань таулы өлкесі, Қазақстан жерінің оңтүстік-шығыс және шығыс бөлігін қамтиды. Негізінен ендік бағытқа жақын жатқан тау тізбектерінен құралады. Биік шыңдары – Жеңіс және Хантәңірі. Қазақстанға Қаратау, өгем, Қырғыз Алатауы, Шу-Іле таулары, ...

                                               

Жібек жолы ауылдық округі (Сарыағаш ауданы)

Басқа мағыналар үшін Жібек жолы ауылдық округі деген бетті қараңыз. Жібек жолы ауылдық округі – Түркістан облысы Сарыағаш ауданындағы әкімшілік бірлік.

                                               

Жеңіс саябағы (Қостанай)

Жеңіс саябағы - Қостанай қаласындағы мәдениет және демалыс саябағы Ұлы Отан соғысының Жеңісінің 25 жылдығына орай 1965 жылы салына бастады. 1966 жылы жергілікті сәулетшілер-ағайыңды Белоусовтардың бастауымен Ұлы Отан соғысынан қайтпаған қостанайл ...

                                               

Хлоритоид

Хлоритоид - слюдалар тобына жататын минерал. Химиялық формуласы: Fe2Al4, құрамы: SіO2 - 23.48 - 25.12, Al2O3 - 35.83 - 40.25, FeO - 19.62 - 23.0, MgO - 1.80 - 3.89, H2O - 6.76 - 7.30, қоспалары: TіO2, Fe2O3, MnO. Моноклиндік және триклиндік синго ...

                                               

Шөгінді тау жыныстары

Шөгінді тау жыныстары - құрлықта немесе су бассейндерінде шөгетін материалдан пайда болатын тау жыныстары. Материалдың бөлшегі, салмағы, үлкендігі оның сортталу дәрежесімен сипатталады және қабатты болады, жануарлар мен өсімдіктердің қалдықтары к ...

                                               

Бериллий

Бериллий - элементтердің периодтық жүйесінің ІІ тобындағы хииялық. элемент, атомдық нөмірі 4, атомдық массасы 9.0122, жеңіл, ашық сұр түсті металл. Тұрақты бір изотопы бар. 1798 ж. берилл минералынан француз химигі Л. Воклен тапты. Металл күйінде ...

                                               

Экстракциялау

Экстракциялау – таңдап алынған еріткіштер көмегімен сұйық немесе қатты заттардан бір немесе бірнеше құраушыларын бөліп алу әдісі. Экстракциялаупроцесі үш сатыдан тұрады: 1) заттардың бастапқы қоспасын экстрагентпен араластыру; 2) түзілген екі фаз ...

                                               

Жермай

Жермай, керосин - С9 - С16 көмірсутектерінің қоспасы. Құрамында 23 - 60% қаныққан алифаттық, 24 - 58% нафтенді, 6 - 15% ароматты, 1%-ке дейін қанықпаған көмірсутектер болатын сұйықтық. Қайнау t 200 - 300° С; тығыздығы 0.790 - 0.846 г/см³. Негізін ...

                                               

Қауіпті химиялық элементтер

Қауіпті химиялық элементтер - радон, плутоний, бериллий, уран, актиний, фермий, менделевий, нобелий, резерфордий, нептуний, америций, берклий. Радиацияға толы сфера – Біздің қоршаған ортада радиактивті элементтердің заттардың көп болуынан. Бұл аш ...

                                               

Санидин

САНИДИН – силикаттар класындағы дала шпаттары тобының минералы. Хим. Формуласы. Моноклиндік сингонияда кристалданады. Жеке кристалдары друза, призма, жапырақ, минералдық агрегаттары түйірлі масса түрінде болады. Түссіз, мөлдір, кейде түсті, жымда ...

                                               

Эпидот

Эпидот – силикаттар класына жататын минерал. Хим.формуласы: Ca23 О. Қоспалары: Pb, Cr, Mn2+, Sr, Mg. Э-тың магнийлі, хромды, сілтілі, т.б. түрлері болады. Моноклиндік сингонияда кристалданады, жеке кристалдары ұзынша призма, ине, жапырақ, друза т ...

                                               

Фенакит

Фенакит – силикаттар класына жататын минерал. Химикалық формуласы: Be2, құрамы: BeO – 45.5; SіO2 – 54.5, қоспалары: Al, Fe, Mg, Ca, Ge, B, TR, Na2O. Тригондық сингонияда кристалданып, ромбоэдр, призма, ине тәрізді кристалдар түзеді. Агрегаттары д ...

                                               

Аметист

Аметист – минерал, кварцтың күлгін, көгілдір күлгін мөлдір түрі. Қысқа призмалы жеке кристалдар немесе топталып друза түрінде кездеседі. Түсі құрамындағы темір қоспасына және қыздыру температурасына байланысты өзгереді. Төменгі температуралы гидр ...

                                               

Галит

Галит тас тұзы, ас тұзы – хлоридтер класының минералы. Хим. формуласы NaCl. Кубтық сингонияда кристалданып, түйіршік масса, қабыршақ, талшық пішінді агрегаттар түзеді. Галит мөлдір, түссіз ақ, кейде түрлі түсті болады, көбінесе сильвинмен бірге к ...

                                               

Касситерит

Касситерит – оксидтер класының минералы. Химиялық формуласы SnO2. Тетрагональдық сингонияда кристалданып, дипирамидальды, түтікше, ине тәрізді кристалдар түзеді. Түсі қоңыр, қара, кейде сарғыш қызыл. Қатты 6 – 7, меншікті салмағы 7 г/см3, алмаста ...