ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 318




                                               

Суворов жуасы

Суворов жуасы – амариллистер тұқымдасының жуа туысына жататын өте сирек ездесетін түр. Жекелеген популяциялар болып Батыс Тянь-Шаньда, Қаратау мен Балқаш ойпатының оңтүстік батысында әр жерде кездеседі. Қазақстан жерінен тыс Батыс Тянь-Шаньнан ба ...

                                               

Емен

Емен – шамшаттар тұқымдасына жататын, жапырақ тастайтын не мәңгі жасыл ағаштар. Емен баяу өседі. Жарық сүйгіш ағаш. Он бес – алпыс жылда жеміс бере бастайды. Әрбір төрт – сегіз жыл сайын жаңғағы көбейе береді. Бес жүз – мың жыл және одан да көп у ...

                                               

Аудандық көп салалы коммуналды шаруашылық кәсіпорны

Аудандық көп салалы коммуналды шаруашылық кәсіпорны, 1954 жылы құрылған. Алғашкы басшысы - Ләужев. Көшелерді, алаңдарды жарықтандыру, көгалдандыру, көріктендіру, санитарлық тазалық және тұрғын үйлерді жөндеу жұмыстарын жүргізеді.

                                               

Кіші сепкілгүл

Кіші сепкілгүл – лалагүлдер тұқымдасының сепкілгүл туысына жататын көп жылдық жуашықты өсімдік. Қазақстанның сол түстік бөлігіндегі батысынан шығыс шекарасына дейінгі жазықтық жерлер мен аласа тауларда кездеседі. Жуашығы шар тәрізді, ақ түсті, сы ...

                                               

Ақ шеңгел

Ақ шеңгел – бұршақ тұқымдасына жататын бұта түріндегі өсімдік. Қазақстанда Алматы, Қызылорда облыстарында қалың шілік болып өседі. Дүниежүзінде Еуропа, Азия, Моңғолия, Иран және ТМД-ның кейбір елдерінің тоғайлы сортаң, құмды беткейлерінде таралға ...

                                               

Бәйтерек ағаш

Бәйтерек немесе мырзатерек – талдар тұқымдасының қара терек түріне жататын кіші түр. Оңтүстік Қазақстанда өседі. Биіктігі 20 - 45 м, бұтақ шоғыры пирамида тәріздес, қабығы айғыздалып тілінген, қоңырқай түсті. Діңі тік, жуан. Жас өркендері мен жас ...

                                               

Павлония

Павлония – бигнония тұқымдасына жататын ағаштар тегі. Негізінен Шығыс Азияның тропиктік аймағында кездеседі. Табиғи жағдайда Қытайда өседі, 10 түрі бар. Бұлардың биіктігі 20 м-дей. Көктемде жапырақтары бүршік жармас бұрын шырағдан тәрізді гүлшоғы ...

                                               

Ұсақ гүлді жанаргүл

Ұсақ гүлді жанаргүл, Сарғалдақтар тұқымдасы - Қазақстан үшін әдеттегі түр. Ол құрғақ беткейлерде, шіліктерде, шалғынды құмда өседі. Дала зоналарынан бастап солтүстік шөлдергедейін және Тарбағатай мен Алтайдан басқа барлық таулы аудандарда кездесе ...

                                               

Дүниежүзілік көрме (1929)

Дүниежүзілік көрме - 1929 жылы болған дүниежүзілік көрме.Сондай-ақ бұл іс-шара Испан алаңы атауымен Барселона және Севилья қалаларында қатар өткен шара. Лондондағы Хрусталь сарайы және Париждегі Эйфель мұнарасы бой көтергендіктен испан жұрты да ә ...

                                               

Татар шөпжияры

Татар шөпжияры – шөпжиярлар тұқымдасының Қазақстандағы туыстың жалғыз өкілі, жусанды-қаулы, қаулы-бетегелі далаға шөл және құрғақ тау бетейлеріне тән мекендеуші. солтүстіктен басқа Қазақстанның барлық территориясында кездеседі. Морфологиялық құры ...

                                               

Кәдімгі қарағай

Кәдімгі қарағай - Қазақстанда кездесетін барлық қарағай тұқымдастарыныӊ ішіндегі кеӊ тараған түрі. Қазақстанныӊ ұсақ шоқыларында және Алтай тауларында, жазықтағы орманды далада және далада, құмда және құрғақ топырақта жабайы түрде өседі. Елімізді ...

                                               

Шөптесін тектес өсімдіктер

Шөптесін тектес өсімдітер. Шөптесін тектес өсімдіктер-тұрақты ағашты-діңді сабағы жоқ әдемі бұталар. Олардың көпшілігі әсем гүлдейтін бақ өсімдіктері болып табылады. Шөптесін тектес гүлдерде сүректенген бұтақтардың орнына жұмсақ, жасыл бұтақтар б ...

                                               

Әлпеншек

Әлпеншек - көкбұта тұқымдасына жататын бұталы өсімдік. Еуразия, Солтүстік Америка елдерінде таулы, орманды жерлерде кездеседі. Бұталарының биіктігі 2 - 6 м, түсі сарғыш-қоңыр, не қара-қоңыр, ал жас бұталары жасыл келеді. Жапырақтары қалыңдау, ұзы ...

                                               

Көкжидек

Көкжидек - Көкбұта тұқымдасының Қаражидек тегінің бұтасы. Солтүстік жарты шардың қоңыржай және суық белдеуінде, әсіресе, Сібірде көп таралған. Негізінен шымтезекті жерлерде, қылқан жапырақты және жалпақ жапырақты орманда, тундрада өседі. Сондай-а ...

                                               

Алмұртшөп

Алмұртшөп – Көкбұта тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Солт. жарты шарда, негізінен, қоңыржай белдеулерде кездесетін 40-қа жуық түрі белгілі. Қазақстанда таулы, орманды жерлерде өсетін 5 түрі бар. Сұлама тамыры болады ұзынд ...

                                               

Тоты көкнәр

==Тоты көкнәр== Қазақстанда кездесетін тоғыз түрдің ішіндегі кең тарағаны, таудың төменгі белдеулерінде Тарбағатайдан Батыс Тянь-Шаньға дейінгі аралықта және Республиканың шөлді аймақтарында кездеседі.Ол сазды және құмды шөлдерде,тастақты және қи ...

                                               

Қара зере

Қара зере – сарғалдақтар тұқымдасына жататын, тік әрі көп бұтақтанған, биіктігі 30-60 см болатын сабақтары бар біржылдық өсімдік. Жапырақтары майда көбіне екі-үш мәрте қауырсын тектес жарылған, саусақ тәріздес кейіпте аз, селдір кезекпен орналасқ ...

                                               

Марс атмосферасы

Марс атмосферасы - Марсты қоршап тұрған газды қабық. Жер атмосферасысынан химиялық құрамымен де, физикалық қасиеттерімен де өзгешеленеді. Атмосфералық қысым беткей жағында орташа шамамен 0.6 кПа немесе 6 мбар құрайды, бұл жердікінен 170 есе кем. ...

                                               

Оттегі

Оттегі, кейде оттек, O – элементтердің периодты жүйесінің VI-тобындағы химиялық элемент. Реттік нөмірі 8, атом массасы 15.999. Оттегі –химияның ең маңызды элементі және Жер бетіндегі көптеген тірі ағзалардың тыныс алуын қамтамасыз етеді. Оттегісі ...

                                               

Ақбас жусан

Ақбас жусан, ақшелек, мыңжапырақ жапырағы қандауыр тәрізді жайылымдық және емдік маңызы бар жазда гүлдейтін, биіктігі тізеге жететін шөптесін өсімдік атауы. Негізгі тараған жерлері Ресей, Кавказ, Орта Азия, Жерорта теңізі, Қытай, Монғолия. Қазақс ...

                                               

Емдік тағам

Емдік тағам - науқасқа басқа да емдік шаралар кешенімен бірге белгіленетін тағам. Гастрит, ішкі жара аурулары, тоқ ішектің қабынуы, бауыр аурулары үшін емдеудің негізгі әдісі болып табылады. Станционарлық немесе емхана жағдайында қолданылады. Емд ...

                                               

Бамия

Бамия – құлқайырлар тұқымдасына жататын өсімдігінің жемісі. Тропикалық, субтропикалық және Жерорта теңіз елдерінде өсіріледі. Жетілмеген қын тәрізді, иілген, жемісті, піскен жемістерінің қабығы тегіс болады. Бамияның мүкжидек немесе жасыл үрме бұ ...

                                               

Қаражидектер тұқымдасы

Қаражидектер Тұқымдасы – тік өсетін бұталар немесе жерге көлбей өсетін жартылай бұталар. Тұтас жапырақтары сабаққа кезектесіп орналасады. Гүлдері қос жынысты, дара немесе 2 – 3-тен шоқталып жиналған. Күлтесі біріккен желекті, 4 – 5-ке бөлінген, г ...

                                               

Шырындар

Шырындар. Жеміс-жидек және көкөніс шырындарында нәрлі заттар көп және оларды организм оңай сіңіреді. Тамақта витамин тапшы болатын қыс пен ерте көктем айларында жеміс және көкөніс шырындары, әсіресе балалар үшін өте бағалы тағам болып табылады. Ш ...

                                               

Сары май

Сары майдың негізгі түрлерінің құрамында 81.5 - 82.5% сүт майы және 16%-тен аспайтын су болады. Ақуыздар, көмірсулар мен минерал тұздарының аздаған бөлігі осы суда ериді. Сары майдың дәмділік сапасы мен құрылымы жоғары болғандықтан ол жақсы сіңед ...

                                               

Пудинг

Оны жарма, ақ нан, кепкен нан, ақ ірімшік, ет, балық және т.б. тағамдардан даярлауға болады. Оны духовкада немесе арнайы қалыптарға салып буға пісіреді.

                                               

Коктейль

Коктейль - әртүрлі ликер-арақ өнімдері, жүзім шараптары, коньяк, ром, шырындар, жеміс-жидектер, қаймақ, жұмыртқа, бал қоспаларынан әзірленетін ішімдік. Әдетте коктейльдер ашық және әр алуан түсті болып келеді. Қолданылу мақсатына қарай коктейльді ...

                                               

Желе

Желе - салқын тәтті тағам; жас және жастай тоңазытқан жеміс-жидектен, олардың нәрінен, шырынынан, сондай-ақ кілегей мен қаймақтан әзірлейді. Жемістен дайындалатын желе дәмді болуы үшін цедра, ванилин, лимон шырынын, яғни лимон қышқылын қосады. Да ...

                                               

Пегматиттік кенорындар

Пегматиттер деп тереңдік массивтер қатаюының аяққы сатысында қалыптасытын, минералдық құрамы, морфологиясы, құрылымы мен генезисі бойынша өзіндік сипатқа ие сонғы магмалық денелерді айтады. Олар интрузилық таужыныстар мен посмагмалық руда желілер ...

                                               

Берилл

Берилл – сақиналы силикаттар тобына жататын минерал. Химиялық формуласы Вe 3 Аl 2 Sі 6 O 18. Берилл гексагондық сингонияда кристалданып, бағана тәрізді және 6 қырлы призма бейнелі болып түзіледі. Бериллдің жасыл түстісі изумруд, көк және көгілдір ...

                                               

Пьезокварц

Ең маңызды физикалық қасиеті тура және кері пьезоэлектрлік құбылыстар тудыруы. Кварц кристалын немесе одан кесіп алынған кішкене тақташаларды қысқанда басқа жақтарынан электр зарядтары пайда болады. Ал оған керісінше электр тоғымен әсер етсе, кри ...

                                               

Топаз

Топаз – силикаттар класына жататын минерал. Хим. формуласы: Al22; құрамы: Al2O3 – 62 – 48.2, SіO2 – 39 – 28.2, F – 13 – 20.4, H2O – 2.45; қоспалары: Fe2+, Fe3+, Cr, Mg, Tі, V, Ge. Ромбылық сингонияда кристалданып, кристалдары призма пішінді, агре ...

                                               

Эндогендік Кендер

Эндогендік Кендер, магмотогендік кендер, гипогендік кендер – Жердің ішкі жылу энергиясына байланысты өтетін магмалық әрекеттер нәтижесінде жаралатын минералдық түзілімдер. Эндондогендік кендер магмалық атпа тау жыныстарымен байланысты. Эндондоген ...

                                               

Шеелит

Шеелит - - вольфраматтар класына жататын минерал. Химиялық формуласы: CaWO 4, құрамы: CaO - 19.4, WO3 - 80.6, қоспалары: MoO 3, CuO, ниобий, тантал, сирек жер элементтері. Тетрагондық сингонияда кристалданады. Жеке кристалдары бипирамида, октаэдр ...

                                               

Слюдалар

Слюдалар - қабатталған құрылымды алюмосиликаттардан тұратын минералдар тобы. Морт слюдаларға жататын минералдар: маргарит, ксантофиллит, битиит. Бұлардан басқа аралық құрамды минералдар: биотит, фенгит, лепидолит, циннвальдит, протолитионит кіред ...

                                               

Магма

Магма - жердің терең қойнауларында пайда болатын силикат құрамды балқыған масса. Оның басты құрамдас бөліктері: SіO2, AІ, Fe, Mg, Mn, Ca, Na, K, O, S, CІ, F, B, т.б. элементтер. Түрлі геология дәуірлерде қалыптасқан гранит және базальт құрамды Ма ...

                                               

Александр Евгеньевич Ферсман

Орыстың геохимия саласын зеріттеушілердің бірі А.Е. Ферсман.Қажымас саяхатшы, дарынды минеролог, геохимик жаратылыстану саласыда мол еңбек сіңірген академик Александр Евгеньевич Ферсман 1883 жылы Петербург қаласында дүниеге келді. Бастапқыда Одес ...

                                               

Криолит

Криолит - Na 3 AlF 6. Грекше криос - мұз деген сөзден шыққан. Химиялық құрамы: А1 12.8%, Na 32.8%, Ғ 54.4%. Кейде үш валентті темір қоспасы болады. Қаттылығы 2 - 3, меншікті салмағы 3, жымдастығы жоқ. Сингониясы моноклиндік; призма формалас; қызғ ...

                                               

Никель

Никель, Nі – элементтердің периодтық жүйесінің VІІІ тобындағы хим. элемент, атомдық нейтроны 28, атомдық массасы 58.70. Күмістей ақ, иілгіш, созылғыш металл. Тығыздығы 8.90 г/см3, балқу t 1400ӘC, қайнау t 2900ӘC, кристалдық торы куб тәрізді, қырл ...

                                               

Платина кентастары

Платина кентастары - платиндық металдар - платиноидтар шоғырланған табиғи түзілімдер. Жаралуы жағынан Платина кентастарының кендері түпкі және қорымды, ал заттық құрамы платиналық, кешендік болып бөлінеді. Оларда платиноидтардың мөлшері: платинал ...

                                               

Пироп

Пироп - анартастар тобының минералы. Хим. формуласы: Mg 3 Al 2 3. Минералдың құрамына қоспа ретінде Mn, V, Tі, Cr3+, Fe2+, Fe3+, т.б. кіреді. Ең ірі Пироп Богемиядан табылған. Сингониясы - кубтық, кристалдары - ромбдодекаэдр пішінді, агрегаттары ...

                                               

Хром кенорындарының кен-геологиялық жағдайлары

Кемпірсай хромитті массиві – Ақтөбе облысында, Орал тауы оңтүстік шетінің Орталық Орал көтерілімі ауқымында орналасқан. Бұл массивте хромит бар екенін алғаш 1920 ж. Ф. Карпов анықтаған. 1936 ж. Геолог П.Долгов түпкілікті хромит кейін тапқан. А.Ко ...

                                               

Магмалық тау жыныстары

Магмалық тау жыныстары, атқылаған тау жыныстары - магма немесе жанартаулық атқылаулардан жер бетіне төгілген лаваның суынуынан және кристалдануынан пайда болған тау жыныстары. Олар негізгі екі түрге бөлінеді: эффузивтік, жанартау атқылауы кезінде ...

                                               

Энстатит

Энстатит – пироксендер тобына жататын минерал. Хим. формуласы: Mg2 изоморфты қатарымен байланысқан, қоспалары: Cr2O3, TіO2, MnO,CaO, т.б. Ромбылық сингонияда кристалданады. Кристалдары қыс-қа призма немесе тақташа тәрізді. Агрегаттары ірі дән нем ...

                                               

Жадейт

Жадейт - силикаттар класындағы пироксендер тобына жататын минерал. Химиялық формуласы NaAl. Моноклиндік сингонияда кристалданады. Кристалдары тығыз ұсақ түйіршікті агрегаттар түзеді. Түсі жасыл, ақшыл, қызғылт, күлгін көк, қоңыр, қаттылығы 6.5 - ...

                                               

Лабрадорит (тау жынысы)

Ескерткіштерді, үй қабырғаларын мәнерлеуге кеңінен пайдаланылады. Лабрадоритты құраушы плагиоклаздардың лабрадор түйірлері неғұрлым ірі болса, оның көркемдік қасиеті соғұрлым жоғары болады.

                                               

Гранит

Гранит – Жер қыртысында ең көп тараған кристалдық магмалық тау жынысы,толық кристаллы, жаппай түйірлі, немесе сеппелі, қышқыл құрамды интрузиялық таужыныстардың жиынтық атауы. Гранит кварцтан, калийлі дала шпаттарынан, қышқыл плагиоклаздардан, сл ...

                                               

Сподумен

Сподумен, трифан – силикаттар класының пироксендер тобындағы минералалдық Химикалық формуласы: LіAl, құрамындағы Lі2O – 7.5%; қоспалары: Na2O 1.7%-ға дейін, Fe2O3 1.6%-ға дейін, FeO, MnO, K2O. Моноклиндік сингонияда кристалданып, баған, таяқша, п ...

                                               

Сілтілі тау жыныстары

Сілтілі тау жыныстары – сілтілік металдар мөлшері басымкелетін магмалық тау жыныстары. Басты минералдары: сілтілі дала шпаттары, фельдшпатоидтар, сілтілі амфиболдар, сілтілі пироксендер. Сілтілі тау жыныстарына сиениттрахит, нефелинді сиенит-трах ...

                                               

Негізді тау жыныстар

Негізді тау жыныстар – құрамында кремний оксидінің мөлшері 45 – 52% болатын магмалық тау жыныстар. Қалған элементтердің орташа мөлшері: Al2O3, FeO+Fe2O3, CaO, MgO, Na2O+K2O. Негізді тау жыныстарының басты минералдары негізді плагиоклаз және пирок ...