ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 316




                                               

Шу-Чу (фильм)

Жыл:2011 Ел: Қазақстан Режиссер: Жантемір Баймұхамедов Басты рөлдерде: Жантемір Баймұхамедов, Марат Инербаев, Дәулет Әбдіғапаров, Айдар Мұхаметжанов Сценарий: Жантемір Баймұхамедов, Арсен Қилыбаев Продюсер: Жантемір Баймұхамедов, Арсен Қилыбаев Ж ...

                                               

Қазақстанның атмосферасы

Атмосфера айналымы. Қазақстан жері қыс маусымында Сібір антициклонының тармағы мен азорлық ядросының ыкпалына жиі ұшырап отырады. Осыған байланысты республиканың солтүстігінде оңүстік-батыс және батыс, ал жазда солтүстік-батыс бағыттан соғатын же ...

                                               

Қарабидай

Қарабидай – астық тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда 2 түрі бар: жабайы қарабидай және мәдени қарабидай.

                                               

Ерінгүл

Ерінгүл – ерінгүлділер тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Әсем ерінгүл лат. Galeopsis speciosa – биіктігі 15-20 см-лік ерінгүл тұқымдас бір жылдық шөп тектес өсімдік. Сабағы тік, бұтақты келеді. Сабағының қысқа да жатынды т ...

                                               

Сұлы

Сұлы – астық тұқымдасына жататын бір жылдық және көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда 7 түрі бар. Ең маңыздысы - Екпе сұлы. Дәнінде крахмал, нәруызды заттар, камедь, эфир майы, қант, май, минералды фосфор, кальций тұздары бар. Сұлы ұ ...

                                               

Шатыршагүлділер тұқымдасы

Шатыршагүлділер тұқымдасы - қос жарнақтылар класының өсімдіктер. Жер шарында кең тараған, әсіресе Солтүстік жарты шардың тропиктік емес аймақтарында таралған 300-дей туысы, 3 мыңнан астам түрі бар. Қазақстанның барлық аймақтарында кездесетін 82 т ...

                                               

Жусан

Жусан – астралылар тұқымдасына жататын көп жылдық, кейде бір не екі жылдық шөптесін өсімдіктер тегі, көбіне шала бұта. Қазақстанның барлық жерінде – шөл-шөлейтті далада, таулы жерлерде өсетін 81 түрі бар. Жусанның биіктігі 10 – 60 см, кейде 1.5 – ...

                                               

Салаттық көкөністер

Салаттық көкөністер - жапырағы тағам ретінде пайдаланылатын бір жылдық және көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Негізінен бір жылдық салаттық дақылдардың түрлі сорттары кең тараған. Өсіп-өнуі мен жапырақ формасының сипаты бойынша салат сүттіген немес ...

                                               

Әйкен

Әйкен немесе ноқатек - бұршақ тұқымдасына жататын бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Қазақстанда 12 түрі бар. Олар далалық, шалғындық, егістік жерлерінде, бұталы өсімдіктер арасында кездеседі. Ең көп тараған түрі - түйнекті әйкен L. tuber ...

                                               

Бипан

Бипан, паррия – орамжапырақтар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда 18 түрі кездеседі. Олар таулы аймақтардың биік беткейлерінде өседі. Жапырақтары бүтін жиекті немесе қауырсын тілімді. Тостағанша жапырақтары шашы ...

                                               

Асқабақтар тұқымдасы

Асқабақтар тұқымдасы – қос жарнақты бір және көп жылдық шөптесін өсімдіктер тұқымдасының ғылыми атауы. Кейде бұта не кішігірім ағаш түрінде өседі. 90 туыс, 700 түрді біріктіреді. ТМД елдерінде табиғи 29 және мәдениетті түрлерінен 5 туыс түрлері, ...

                                               

Шамшат

Шамшат - қос жарнақты өсімдіктер; таксономиялық жіктелім бойынша - қатар. Дүние жүзінде қоңыржай, тропиктік және субтропиктік аймақтарда өседі. Бұл қатарға қайың тұқымдасы және шамшат тұқымдасы, 7 - 9 туыс, 600-дей кейбір деректер бойынша 1000-на ...

                                               

Көкпек

Көкпек – алабота тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін немесе көп жылдық бұташық өсімдік. Жер жүзіне белгілі 225 түрінің 25-і Қазақстанның барлық аймағына тараған. Биіктігі 10 – 150 см, жапырақтары кезектесе орналасқан, олардың табақшалары тегі ...

                                               

Сарықияқ

Сарықияқ, жауқияқ деп те аталады – сукөріктер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанның көлдерінде, ағысы баяу су айдындарында кездесетін бір түрі – кәдімгі жауқияқ бар. Биіктігі 50 – 100 см. Қысқа сабағы суға батып т ...

                                               

Қабақ

Қабақ – асқабақ тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Ежелден тропиктік, субтропиктік аймақтарда кездеседі. 1 түрі белгілі. Қазақстанның оңт-нде жемісі үшін және әсемдік өсімдік ретінде қолдан өсірілетін – кәдімгі Қабақ немесе ...

                                               

Қайыңдар тұқымдасы

Қайыңдар тұқымдасы – гүлді өсімдіктердің қос жарнақты класына жататын шамшаттар қатарына жататын бір үйлі, жапырақ тастайтын, желмен тозаңданатын өсімдіктер. Негізінен Солтүстік жартышардың қоңыржай және салқын өңірінде кейде Оңтүстік Азия мен Оң ...

                                               

Ашық тұқымдылар

Ашық тұқымдылар, жалаңаш тұқымдылар – тұқымы мен тұқым бүрі жеміс жапырақшасының үстінде ашық жататын жоғары сатыдағы өсімдіктердің ежелгі тобы. Олар девон, тас көмір, пермь кезеңдерінде пайда болған. А. т-дың 600-дей түрі саговниктәрізділер Cyca ...

                                               

Жебежапырақ

Жебежапырақ – кербезгүлдер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Американың қоңыржай және тропиктік белдемдерінде кездесетін 20 түрі оның 3 – 4 түрі Еуропада бар. Қазақстанның барлық облыстарындағы сулы және батпақты жерлерінд ...

                                               

Қарағайлар тұқымдасы

Қарағайлар Тұқымдасы – мәңгі жасыл, бір үйлі, қылқан жапырақты өсімдіктер. Негізінен Солтүстік жарты шарда өсетін 10 – 11 туысы, 250-дей түрі бар. Қазақстанда 4 туысы 6 түрі кездеседі. Қарағайлар Тұқымдасының биіктігі 50 – 65 м-дей. Қылқан жапыра ...

                                               

Бұрандажапырақ

Бұрандажапырақ – сукөріктер тұқымдасына жататын, суда өсетін көп жылдық өсімдіктер. Тропиктік, субтропиктік кейде қоңыржай аймақтардағы су айдындарында кездесетін 6 – 10 түрі анықталған. Қазақстанда Каспий, Арал теніздерінде, Түркістан өңіріндегі ...

                                               

Кәді

Кәді - асқабақ тұқымдасына жататын бір жылдық өсімдік. Гүлі дара жынысты, сары, қабығы қатты, бір үйлі. Жемісі сопақша, жұмыр. Кәді құнарлы топырақты, суармалы жерде жақсы өседі, құрғақшылыққа төзімді. Кәді тез піседі, жемісінен әртүрлі тағамдар ...

                                               

Терек

Қазақстанның барлық аймағында кездеседі. Өзен жайылмасында, далалық жерлерде, тау етегінде, бұта арасында өсетін 15 түрі бар. Бұтақ шоғыры пирамида пішіндес. Жапырағы жалпақ, сағақты келген, ромбыға не қандауырға ұқсайды. Гүлі қос үйлі, гүл сырға ...

                                               

Біршоғыр ауылдық округі

Аудан орталығынан - 120, облыс орталығынан - 250 км қашықтықта орналасқан. Оңтүстігінде Мөңке би, шығысында Шетырғыз ауылдық округтерімен, солтүстігі мен батысында Мұғалжар ауданымен шектеседі. Жер көлемі - 200679 га.

                                               

Иілік заттар

Иілік заттар вакуольдің жасуша шырынындағы күрделі органикалық заттарға жатады. Мысалы, эвкалипт ағашының қабығында 50%, емен қабығындағы 15-20%, тал қабығында 9-13%, шайдың жапырағында 15-20%, бадан жапырағы мен тамырсабағында 20%, терек, емен б ...

                                               

Маңғыстаудың әншілік және күйшілік өнері

Қазақстанда кең тараған "Ақсақ құлан" атты күйдің бір нұсқасы маңғыстаулық күйшілер, сондай-ақ жергілікті домбырашылар репертуарынан тұрақты орын алған. Қазақстанның өзге өңірлеріне тараған "Ақсақ құлан", "Жошы хан" күйіне қарағанда маңғыстаулық ...

                                               

Яичница

Яичница. Оны тек жұмыртқаның таза өзінен немесе түрлі өнімдер араластырып, мысалы ет өнімдерін, көкөністер, сүт тағамдарын, қайнатпа, бал, алма т. б. қосып әзірлеуге болады. Яичницаны сары майға немесе тортасын айырған майға, асханалық маргаринге ...

                                               

Тауарпа

Биіктігі 50-100 см, сабағының түп жағы бадана тәрізді жуан, жапырақтары жіңішке, ені 3-7 мм, аздап бұдырлы, үстіңгі беті түкті. Масағы жіңішке, ұзындығы 6-13 см, ені 6-9 мм, сынғыш, қыры қатты түкті, үш-үштен топтанған, ортаңғысы тұқым береді, ек ...

                                               

Тауартпа

Тауартпа - астық тұқымдасына жататын көп жылдық шоптесін өсімдік. Биіктігі 50-100см, сабағының түп жағы бадана тәрізді жуан, жапырақтары жіңішке, ені 3-4мм,аздап бұдырлы, үстінгі беті түкті.Масағы жіңішке, ұзындығы 6-13см, ені 6-9мм, сынғыш, қыры ...

                                               

Қару

Қару – соғыс кезінде жаудың әскери күшін жою үшін қолданылатын жарақтар мен қондырғылар. Алғаш аңшылықта қолданылатын қорғану және шабуыл құралы ретінде пайда болып, кейін қарулы соғыс жүргізу құралына айналды. Қаруды жүйелеудің әр халықта қалыпт ...

                                               

Көкөніс дақылдары

Көкөніс дақылдары – көкөніс алу үшін өсірілетін өсімдіктер. Олардың 80 тұқымдасының 600-ден астам түрі бар. Жемісұрықтылар, жапырақтылар, бадана, тамыр-жемісті өсімдіктер Қазақстанның суармалы егіншілікпен айналысатын аудандарында өсіріледі. Көкө ...

                                               

Нарғызгүл

Нарғызгүл, георгин – астралылар тұқымдасына жататын баданалы, көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Оңтүстік Америкада өсетін 15 түрі белгілі. Қазақстанда қолдан өсіріледі. Гүл шорығында будандастырылған 8 мыңнан астам сорты пайдаланылады. Биіктігі 20 ...

                                               

Арғанаты (тау, Қарағанды облысы)

Басқа мағыналар үшін Арғанаты деген бетті қараңыз. Арғанаты – Қарағанды облысы Ұлытау ауданының солтүстігіндегі тау сілемдері. Ұлытау тауының солтүстігінде орналасқан. Ол солтүстіктен оңтүстікке қарай 80 км-ге созыла жалғасқан шоқылар тізбегінен ...

                                               

Байсаттар тұқымдасы

Байсаттар тұқымдасы – көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанның шығысы мен оңтүстік-шығысында, Қаратауда, Іле, Күнгей Алатауларында кездеседі. Байсаттар тұқымдасының Байсат туысы, оның 1 ғана түрі - мускус Байсаттар тұқымдасыты бар. Биіктігі 5 - ...

                                               

Балық оты тұқымдасы

Балық оты тұқымдасы – шаяноттар тұқымдасына жататын су бетінде қалқып немесе су ішінде өсетін көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Қазақстанда 2 туысы, 3 түрі Тобыл, Есіл өзені бойында, ағынсыз не ағыны аз, тұщы суларда өседі. Жапыраққа айналған сабағ ...

                                               

Ганна

Ганна - Италияның солтүстігіндегі көл. Ломбардия өңіріндегі Варесе шет аймағында орналасқан. Көл тау етегі аңғарында, теңіз деңгейінен 390 метр биіктікте орналасқан. 1984 жылдан бастап табиғи қорық деп жарияланған. Көл Вальганна коммунасының құра ...

                                               

Балықоты

Балықоты, балдыршөп – шаяноттар тұқымдасына жататын су бетінде қалқып немесе су ішінде өсетін көпжылдық шөптесін өсімдіктер. Қазақстанда 3 түрі: бүкір, үшқұлақты, кіші Балықоты Тобыл, Есіл өзені бойында, ағынсыз не ағыны аз, тұщы суларда өседі. Ж ...

                                               

Төрткөз балық

Төрткөз балық - түсті тұқылар отрядына жататын тірі туатын кішкене балық. Тұрқы 16 см-ге дейін. Көзінің қасаң қабығы да, түсті қабығы да эпителийлі қалқаншамен екіге бөлінген, сондықтан мұның жоғары жартысымен су бетін, төмеңгі жартысымен су ішін ...

                                               

Қосқанаттылар

Қос қанаттылар – жәндіктер класының бір отряды. Жер шарында кең таралған, 150-дей тұқымдасы 100 мыңнан астам түрі белгілі. Қазақстанда 2 отряд тармағы ұзынмұрттылар және қысқамұрттылар, 114 тұқымдасы, 5 мыңға жуық түрі бар. Қазба қалдықтары триас ...

                                               

Шырма балық

Шырма балық – тұқытәрізділер отрядына жататын майда балықтар тұқымдасы. Бұрын осы тұқымдастың құрамында талма балықтар туыс ретінде қарастырылған. Олардан айырмашылығы: көзінің астында жиналмалы тікенегі бар, кейде ол терінің астында болады, екі ...

                                               

Тасбас балығы

Тұрқы әдетте 15 см-ге дейін, кейде 22 см-ге дейін жетеді. Түсі жасыл қоңыр, бүйірі ақшыл, көгілдір не қара дақты, кейде бұл дақтары тұтасып, қара жолақты көрінеді. Арқа, құйрық қанаттары теңбілді, басқасы сұрғылт.

                                               

Су айдаһары

Ұзындығы 6-7 метр, кейде 9 метр. Қабыршағының беті тегіс, жылтыр. Денесінің үстіңгі жағы сарғылт сұр, арқасы екі қатарлы қоңыр дақты, танау тесігі қалқаншалы. Өте жақсы жүзеді,сүңгиді, су астында ұзақ бола алады және бұл кезде қалқаншасы танауын ...

                                               

Қоян өсіру

ҚОЯН ӨСІРУ, қоян шаруашылығы мал шаруашылығының бір саласы. Еті, "терітерісі, түбіті үшін өсіріледі. Еті – диеталық тағам, терісі – бағалы шикізат ретінде, түбіті тоқыма өнеркәсібінде қолданылады. Қазақстанда үй қоянының шиншил, ақ алып, сұр алып ...

                                               

Таңқы шаян

Басы кішкене, баскеудесі кең, кеуде қалқаншасы 2-20 см, терең суда кездесетін Жапон Таңқы шаянның кеуде алқаншасы 60 см-ге дейін.Таңқы шаян аяғының бірінші жұбы қысқышқа айналған. Құрсағы қысқа, баскеудесі астына қарай иілген. Еркегінің бауыр аяқ ...

                                               

Ұлттық экономика

Ұлттық экономика - қызметі көбінесе елдің экономикалық аумағында жүзеге асырылатын шаруашылық бірліктердің жиынтығы. Ұлттық есепшіліктің халықаралық тәжірибесінде экономика аумақ санатына мыналар жатады: елдегі әкімшілік басқарудың еркін тауар-ақ ...

                                               

Таймыр түбегі

Таймыр түбегі - Азияның солтүстігінде. Кара теңізідің Енисей шығанағы мен Лаптев теңізінің Хатанга шығанақтарының аралығында, Ресейдің Таймыр автономияялы округтың жерінде. Ұзындығы 1000 км-дей, ені 500 км-ге жуықтығы Жер аумағы 400 км2. Жағалаул ...

                                               

Орманды тау белдеуі

Орманды тау белдеуі – орманы басым өскен биіктік табиғи белдеу. Орманды тау белдеунің биіктігі таудың қай ендікте жатуына байланысты анықталады; оңтүстіктегі ыстық белдеуден солтүстікке қарай биіктігі біртіндеп төмендейді, экваторлық ендікте 3500 ...

                                               

Черский жотасы

Черский жотасы, Черский тізбектері - Азияның солтүстік-шығысындағы таулы аймақ, Сібірде, Ресей жерінде. Яна өзенінің төменгі ағысынан Колыма өзеніне дейін Яна-Оймякон таулы қыраты мен Мома-Селеннях тауаралық ойысы аралығында. Ұзындығы 1600 км, ен ...

                                               

Шығыс тыва (тұба) тау қыраты

Шығыс Тыва тау қыраты – Сібірдің оңтүстік, Алтай-Саян таулы аймағының құрамына кіретін алқап Ресейдің Тыва Республикасының жерінде. Көпшілік бөлігі Үлкен Енисей және Кіші Енисей өзендері аралықтарында орналасқан. Тау үстірттерінен, жоталардан жән ...

                                               

Бора

Бора - теңіздің дәл жағасындағы аласа тау жотасынан қатты күшпен төмен соғатын суық жел. Бора көбіне қысты күні соғады. Бора Адриатикалық теңіздің жағасында, Новороссийск ауданында, Байқалда, Жаңа жерде, Прованста, Техаста тағы басқа жерлерде жиі ...

                                               

Топырақ экологиясы

Адамзат өзіне қажетті қоректік заттардың 98-99 % осы топырақтан алады. Жер бетіндегі өңдеуге жарамды жердің көлемі 3200 млн га, оның жартысы ауыл шаруашылығына жарамды жер. Ал Қазақстанның ауыл шаруашылығына жарамды жер көлемі- 78.6 млн га. Жерді ...