ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 313




                                               

Құмбел сарышатыры

Құмбел сарышатыры – астралылар тұқымдасының сарышатыр туысына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда Іле, Күнгей Алатауларында санаулы түрде кездеседі. Биіктігі 50 см-ге дейін барады. Көптеген жіңішке қосымша тамырлардан тұратын тамыр са ...

                                               

Иван Сергеевич Тургенев

Иван Сергеевич Тургенев 1818, Орёл, - 22 тамыз 1883, Буживаль, Франция) - орыс жазушысы. "Отцы и дети" "Әкелер мен балалар" романында бір жағынан Ресейдің түрлі әлеуметтік таптан шыққан зиялы қауымының өкілдерінің өркендеуі, екінші жағынан "нигил ...

                                               

Радиогидрогеология

Радиогидрогеология – гидрогеология ғылымының жер асты суларының радиоактивтiлiгiн зерттейтiн саласы. Бұл суларда радиоактивтiк элементтер уран, радий, торий, радон, актиний, т.б. және олардың ыдырауынан пайда болып, бiраз уақыт сақталатын заттар ...

                                               

Күкіртсутек

Күкіртсутек суда нашар ериді. Нәтижесінде екі негізді, әлсіз күкіртсутек қышқылы лакмус пен метилоранжды қызартатын түзіледі. Оның тұздары сульфидтер деп аталады. Күкіртсутек қышқылы сатылы диссоциацияға түседі. Сілтілік және сілтілік жер металда ...

                                               

Гипс

‎ Гипс грекше gypsos - бор, ок ғаныш – сульфаттар класының минералы. Химиялық формуласы CaSO 4 Һ 2 H 2 O. Моноклиндік сингонияда кристалданады. негізінен гипс минералынан тұратын тұнба шөгінді тау жынысы; минерал - өз құрамына екі су молекуласын ...

                                               

Бор кезеңі

Бор кезеңі – мезозой заманына кіретін үш кезеңнің үшіншісі. 145.5 млн. жыл бұрын басталып 65.5 млн. жыл бұрын аяқталған. Бор кезеңі Англияның Дувр қаласы маңындағы ағылш. White Cliffs Ақ Жартас деген жерде бордың жинақталуымен және көптеген омырт ...

                                               

Шөгінді кендер

ШӨГІНДІ КЕНДЕР – теңіз, өзен, көл, т.б. су айдындары түбіндегі шөгінді жиналу барысында пайда болған түзілімдер. Шөгінді тау жыныстарының және олармен байланыстағы пайдалы қазбалардың қалыптасуы седиментогенез, диагенез, катагенез сатыларында өте ...

                                               

Маңғыстау артезиан алабы

Батысы – Каспий, шығысы – Арал теңізі, солтүстігі Қаратау жотасы, оңтүстігі Түрікменстанға дейінгі аймақты қамтиды. Ауданы 60 мың км²-ден астам. Жалпы қалыңд. 4 км-ге дейін созылатын юра, бор, палеоген шөгінділерінің әр түрлі тереңдікте жатқан құ ...

                                               

Маӊғыстау артезиан алабы

Маңғыстау артезиан алабы – Маңғыстау түбегінің орта тұсындағы жер асты су кені. Маңғыстау облысының Түпқараған түбегінен бастап, Қарынжарық ойысына дейін 320 км-ге созылып жатыр. Аумағы 60 мың км2 шамасында. Бор кезеңінің түрлі құм, сирек жағдайд ...

                                               

Мұғалжар маңы артезиан алабы

Солтүстік шеті Оралдың оңтүстігінен басталып, Үстіртке дейін жетеді. Батысында Каспий ойпатымен, шығысы мен оңтүстік-шығысында Мұғалжар-Шошқакөлмен шектелген. Суы альб-сеноманның құмды қабаттарына жиналған. Солтүстікте, шығыста және антиклиналдық ...

                                               

Алакөл артезиан алабы

Алакөл артезиан алабы - Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарының аралығындағы Алакөл ойысында орналасқан. Аумағы 26 мың км 2 -ден астам. Су тұтқыш қабат төрттік кезеңнің борпылдақ шөгінділерінен тұрады. Қалыңдығы 3 – 15 м -ден 200 – 300 м -ге дей ...

                                               

Оңтүстік Балқаш артезиан алабы

Оңтүстік Балқаш артезиан алабы – жер асты суы бар өңір; оңтүстік және оңтүстік-шығыста Жетісу Алатауы, оңтүстік-батыста Шу-Іле тау жоталарымен шектеліп, солтүстігінде Балқаш көліне дейін созылып жатыр. Судың минералдығы оңтүстік, оңтүстік-батыс б ...

                                               

Қоғалы артезиан алабы

Қоғалы Артезиан Алабы, Жетісу Алатауының оңт батысындағы Алтынемел мен Қотырқайың жоталарының аралығындағы ойыста, Талдықорған қ-нан оңт шығысқа қарай 60 – 80 км жерде. Жалпы аумағы 700 км². 50 – 200 м тереңдікте таралған неогендік құм, конгломер ...

                                               

Мойынқұм артезиан алабы

Мойынқұм артезиан алабы, Жамбыл облысы жерінде. ОңтүстігіҚаратау, оңтүстік-шығыс шегі Қырғыз Алатауымен, солтүстік-шығысы Іле Алатауымен, солтүстік-батысы Шу өзенінің төменгі жағалауындағы Тасты көтерілімінің дөңесі арқылы өтеді. Алаптың платформ ...

                                               

Текес артезиан алабы

Басқа мағыналар үшін Текес деген бетті қараңыз. Текес Артезиан алабы, Алматы облысының оңтүстік-шығысында орналасқан. Ауданы 1.8 мың км². Батыс бөлігі – Текес ойысы. Гидрокарбонатты сульфатты, кальцийлі-натрийлі тұщы су минералдығы 0.15 – 0.9 г/л ...

                                               

Ор артезиан алабы

Ор артезиан алабы - Ақтөбе облысындағы алап. Ор өзенінің сол жағалаулық бөлігінде, Оңтүстік Оралтау мен Солтүстік-Батыс Мұғалжар сілемдерінің арасындағы тектоникалық ойыста қалыптасқан. Негізгі сулы қабат төменгі карбонның, ортаңғы юраның жыныста ...

                                               

Ертіс маңы артезиан алабы

Ертіс маңы артезиан алабы - Ертіс өзенінің оң және сол жағалауында, ауданы 30 мың км 2 -ден астам. 1954 - 1955 жылдан барлануда. Бұл алап кайнозой мен мезозой жыныстарында су өткізбейтін қабаттар, сулы горизонттар түзе, бірінің үстінде бірі бірне ...

                                               

Шідерті артезиан алабы

Шідерті артезиан алабы – Шідерті, Өлеңті өзендері алаптарындағы жер асты сулы өңір. Ақмола облысы аумағында. Ауданы 2000 км²-қа жуық. Су девон-карбон мульдаларын құрайтын, жалпы қалыңдығы 50 – 90 м-дей әктас, құмтас, тақтатастардың карстық қуыста ...

                                               

Үстірт артезиан алабы

Үстірт Артезиан Алабы – Маңғыстау түбегінен Арал теңізіне дейінгі аймақты қамтитын жер асты суы бар өңір. Ауданы 270 мың км². Алап шығысында Қарақалпақстанмен және оңтүстігінде Түрікменстанмен шектеседі. Оның нағыз арынды артезиандық су кешендері ...

                                               

Қорғанқұм

Қорғанқұмның ұзындығы шамамен 65-70 км. Теңіз деңгейінен абсолютті бийіктігі 394 метр. Құм төбелер арасында суы тұщы және тұзды құдықтар кездеседі. Алқаптың солтүстік бөлігінде артезиан құдығы орналасқан. Жусандала даласына ұласатын оңтүстік шеті ...

                                               

Коньяк

Коньяк – уытты спирттік ішімдік. Ол, негізінен, құрғақ ақ жүзім шараптарын айдау арқылы алынады да, емен бөшкелер мен цистерналарда бабына келгенше сақталады. Баптау кезінде 65 – 70% күші бар коньяк спирті ашытқы заттармен қосылысқа түсіп, Коньяк ...

                                               

Павлодар облысының жерасты сулары

Облыс аумағында пайдалану қоры тәулігіне 38165 мың м3/тәулік 11 жер асты су көзі табылды, соның ішінде 9-шаруашылық-ауыз сумен жабдықтауға, 1-жер суаруға, 1-кешенді шаруашылық-ауыз сумен жабдықтауға, 1-жер суаруға, 1-кешенді шаруашылық-ауыз сумен ...

                                               

Нефта

Нефта - Тунистегі шұрат және қала. Араб аңызы бойынша Дүниежүзілік топансу қайтқаннан кейін, жерден шықкан бірінші бұлақты Нұқтың немересі Костел Нефтадан тапқан. Бұл бұлақ бүгінгі күндері оңтүстік-батыс Тунистің тіршілігі жоқ төбелері қоршаған қ ...

                                               

Күрт

КҮРТ – нар маяны үлек бурамен будандастыру арқылы алынатын түйе буданы. Дене бітісі аруана тәрізді, сыңар өркешті Аруанамен салыстырғанда күрттің тізе шудасы қалың, жүні көп, сүті аз, ал түйеден жүн түсімі аз, сүті көп, орташа биіктігі 174.7 см, ...

                                               

Әл-Исра сүресі

әл-Исра сүресі, Қасиетті Құран Кәрімнің 17-ші сүресі, 111 аяттан тұрады. Бани Исраиль немесе Исраиль ұрпақтары сүресі деп-те аталынады "Біздің мұғжизалар жібермеуіміз бұрынғылардың мұғжизаны жасынға шығаруы ғана болды. Сондай-ақ Сәмүд еліне көрне ...

                                               

Бура

Бура – айыр түйенің жыныс қуаты жетілген еркегі. Ал біртуар мен қоспақ нардың буралыққа қалдырған еркегін нар бура, таза аруана мен үлектен туғанын үлек деп атайды. Бураны мінезіне қарай да түрліше атаған. Мысалы, жараған Бура күйіті келгенде бір ...

                                               

Оңтүстік мұхит

Оңтүстік мұхит - Антарктиданы қоршап жатқан үш мұхит суларының шартты атауы және ресми түрде аумағы белгіленбеген "бесінші мұхит". Шартты аумағы 20.327 млн км². Ең төменгі нүктесі - 8428 м. Ғалымдар көптеген уақыт бойы Жерде төрт мұхит бар деп ке ...

                                               

Rk 62

"Rk 62" - "Вальмет" және "Сако" компаниялары құрастырып, дайындап шығаратын финдік автомат түрі. Бұл автомат Калашников автоматының лицензияланған нұсқасы ретінде танымал. Қару армиялық тексеруден өткен. Аталмыш қару 1962 жылы қарулы күштер қатар ...

                                               

Антоний Пий

Антоний Пий - б.з.д. 138-161 жылдары Римнің он бесінші императоры. Шын аты - Тит Аврелий Фульв Бойоний Аррий Антонин. Б.з. 86 жылы Римнің оңтүстік-шығысында орналасқан Ланувиум қаласында дүниеге келген. Өз өмірінде үлкен жетістіктерге жетіп, Азия ...

                                               

Африка өзендері

Африка - үлкен өзендер құрлығы. Африкада жер бетіндегі ең ұзын Ніл өзені ағады. Оның жалпы ұзындығы шамамен 6648 шаңырым. Нілдің су алабының кеңдігі соншалың, ол бүкіл Африка құрлығының оннан бір бөлігін торлап жатыр. Ніл Руанда мен Эфиопияның та ...

                                               

Мал атаулары

Мал көшпелі қазақ елінің тұрмысында ғасырлар бойы мінсе - көлік, жесе - тамақ, ішсе - сусын, кисе - киім болды. Сондықтан өмір бойы етіне, сүтіне, терісіне, жүніне, күшіне қараған ел малды бағым-күтімін келістіріп, қастерлеген. Халықтың төрт түлі ...

                                               

Темір тапшылық анемиясын емдеу

Темір тапшылығын жою, сондай-ақ темір тапшылық анемиясынан толық айығу тек негізгі себептен құтылған кезде ғана іске асады. Темір тапшылығының себептері этиология бөлімінде қаралған. Егер негізгі дерт жатырдың немесе жыныс мүшелерінің дерттері бо ...

                                               

Археологиялық қазбалар

Археологиялық қазбалар - көне заман мен орта ғасырлардан қалған мәдениет ескерткіштерін, жан-жануарлардың сүйектерін қазу, зерттеу жұмыстары. Оны ғылым академиясының арнаулы рұқсаты бойынша ғылыми дайындығы бар, қазудың әдіс-тәсілдерін білетін жә ...

                                               

Насер

На́сер, - Оңтүстік Египет пен Солтүстік Судандағы көл. Ұзындығы 480 км. Бұл көл 1960 жылы Асуан бөгеті құрылысынан соң, жыл сайынғы Нілден ағатын суды бақылау, көл айдынын толтыру мақсатында пайда болды. Бөгеттің ылди жағында егін шаруашылығының ...

                                               

Археологиялық карта

Археологиялық карта – белгілі бір аймақтағы археология, мәдени, ғұрыптық, тағы басқа ескерткіштердің орналасуына, пайда болған дәуіріне архитектураерекшеліктеріне, зерттелуіне жан-жақты ғылым сипаттама беретін арнаулы жинақ. археологиялық карта а ...

                                               

Жаңа шілік 1.2.3 тұрақтары

Жаңа шілік 1.2.3 тұрақтары - Түркістан облысындағы кейінгі неолит - ерте қола дуәірінің археологиялық ескерткіштер кешені, Қазақстандағы алғашқы адамдардың тұрақтары.

                                               

Ескерткіш

Ескерткіш – кең мағынасында - елдің, халықтың мәдени мұрасының жалпылама атауы. Тарих және мәдениет ескерткіштерінің жиынтығы мұражайлық, көрмелік маңызы бар заттар мен жылжымайтын ескерткіштерді қамтиды. Ортақ типологиялық белгілері бойынша еске ...

                                               

Жартөбе қалажұрты

Жартөбе қалажұрты - Көксарай ауылының оңтүстігінде, 17.5 км жерде, Сырдарияның 3 км қашықтықта орналасқан, б.д. бірінші ғасырлары -12-15 ғасырларға жататын археологиялық мекен.

                                               

Мерке әулиесі

Жоғары шыңның биіктігінде әулие Мерке тастан қашалған еске алу конструкциясы, төбелерден тұратын Eуразия аймағындағы көшпенділер-түріктердің храмды комплексі жалғыз сақталған болып ұсынылады. Жерленген-еске алу қасиетті ғимараты Жетісу көшпенді х ...

                                               

Мерке Ғибадатханасы

Мерке Ғибадатханасы – орта ғасыр түркілерінің мәдени ғұрыптық кешені. Жамбыл облысы Мерке ауданы Мерке ауылынан оңтүстікке қарай 38 км жерде, өзі аттас өзен бастауындағы биік тау шоқысында орналасқан. 1985 жылы А.П. Печерский мен Э.А. Новгородова ...

                                               

Туристік-рекреациялық ресурстар

Туристік-рекреациялық ресурстар – туристердің рухани, рекреациялық қажеттілігін қанағаттандыратын, күш-жігерін қалпына келтіріп, сергітетін табиғи және антропогендік нысандар. Туристік-рекреациялық ресурстар қатарына: курортты немесе емдік демалы ...

                                               

Ұшқатты тас мүсіндері

Ұшқатты тас мүсіндері - археологиялық ғұрыптық ескерткіштер, орта ғасырлар дәуірінен сақталған тас мүсіндердің бір тобы. Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы Қызыларай тауының шығыс бөктерінде, Ұшқатты қыстағының төңірегінде шоғырланған. Орталық ...

                                               

Баянауыл (өңір)

Баянауыл, Баянауыл – өңір. Павлодар облысында орналасқан. Мұнда 1833 – 1868 жылы Баянауыл сыртқы округі құрылды. Үлкен жәрмеңкелер өткізіліп тұрды. Табиғаты аса сұлу жер, тауындағы қарағайлы орманында қайың, қандыағаш, мойыл, т.б. аралас келеді. ...

                                               

Құйрықтөбе қалашығының зираты

Құйрықтөбе қалашығының зираты - ерте ортағасырлық жерлеу орны. Құйрықтөбе қалашығынан оңтүстікке қарай 1 км жерде. Нақты шекарасы анықталмаған. 1974 жылы Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясының отряды зерттеген. 1985 жылы осы экс ...

                                               

Арынды су мұнарасы

Арынды су мұнарасы - архитектуралық ескерткіш. Темір станциясында, вокзал ғимараты кешенінің құрамына кіреді. 20 ғ. бас кезінде тұрғызылған. Жоспары бойынша екі кабаттан тұрады. 8 кырлы бұл мұнара екі катарлы биік шығыңкы іргеге кірпішпен еріледі ...

                                               

Қорғас жер асты су кені

Қорғас жер асты су кені, Алматы облысы Панфилов ауданы Жаркент ойысында орналасқан. Сулы қабат арасында құмдақ, саздақ, саз қабаттары кезектесіп отыратын қойтастар және кесектасты-малтастан, орта және төменгі төрттік кезеңінің аллювийлі, аллювийл ...

                                               

Гидроэлеватор

Гидроэлеватор - сұйық пен су қоспаларын айдайтын және жоғары көтеретін ағынды сорғы. Ол сопло, араластыру камерасы, диффузордан құралады. Гидроэлеватор жұмысы соплоға қысыммен келтірілген сұйықтық ағынының энергиясын пайдалануға негізделген. Су с ...

                                               

Жерұйық (философия)

Руникалық жазбалардан Тәңірдің қалауымен Түркі мемлекетінің құрылғандығы туралы мәліметтер көп. Жалпы мемлекет Енисей руникасында "Құдай қалауындағы ел" деп аталады. Бұл көне мифологиялық цикл Түркі қағанатының мемлекеттік культінің ажырамас бөлі ...

                                               

Бейбіт Исламғалиұлы Бисекешев

Бейбіт Исламғалиұлы Бисекешев - радиотехник, кәсіпкер. Рязань радиотехника институтын бітірген. 1988-90 ж. "Байқоңыр" космодромында "Боран-Энергия" жобасы бойынша, 1990-93 ж. Новгород қаласындағы "Квант" бейүкіметтік ұйымында РФ Қорғаныс министір ...

                                               

Баққожа Мұқай

Мұқай Баққожа - жазушы, драматург. "Өмірзая" романы үшін Қазақстан Мемлекеттік сыйлығын алған. Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан.