ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 261




                                               

1847 жыл

1847 жыл - Григориан күнтізбесі бойынша аптаның 5-ші күні, яғни жұмада басталады. Кібісе жыл емес. Бұл біздің заманымыздың 1847 жылы, II мыңжылдықтың 847 жылы, 19 ғасырдың 47 жылы, 19 ғасырдың 5-ші онжылдығының 7 жылы, 1840-шы жылдардың 8 жылы бо ...

                                               

1456 жыл

1456 жыл - Григориан күнтізбесі бойынша аптаның 2-ші күні, яғни сейсенбіде басталады. Кібісе жыл. Бұл біздің заманымыздың 1456 жылы, II мыңжылдықтың 456 жылы, 15 ғасырдың 56 жылы, 15 ғасырдың 6-шы онжылдығының 6 жылы, 1450-ші жылдардың 7 жылы бол ...

                                               

Қазақ-ойрат қатынастары

Қазақ-ойрат қатынастары – екі халықтың арасындағы саяси байланыстар. Қазақ-ойрат қатынастары Қазақ хандығы құрылғаннан кейін-ақ басталған болатын. 14 – 15 ғасырларда ойраттардың бірқатар тайпалары күшейіп, көрші елдерге қатысты басқыншылық саясат ...

                                               

Тентек төре

Тентек төре – Оңтүстік қазақтарының Қоқан хандығына қарсы 1821 жылғы көтеріліс басшысының лақап есімі. Көтеріліс бүкіл Оңтүстік Қазақстанды қамтып, Шымкент, Сайрам, т. б. мықты бекіністерді басып алды. Қоқандықтар көтерілісті күшпен басты. Тентек ...

                                               

Қазақ хандығының дәстүрлі аймақтық-әкімшілік құрылымы

Қазақ хандығының аймақтық - әкімшілік құрылымының негізі жүздер болып табылады. Жүздер тайпалық - рулық бірлестіктерден тұрады. Қазақ халқы, негізінен, XV - XVI ғасырларда қалыптасқан Ұлы жүз, Орта жүз және Кіші жүзден құралады. Ұлы, Орта және Кі ...

                                               

Хиуа хандығының Қазақстанға шапқыншылығы

Хиуа хандығының Қазақстанға шапқыншылығы - Хиуа хандығының Сырдарияның төменгі сағасы, Арал маңы мен Үстіртті мекендеген Кіші жүз қазақтарын жаулап алу мақсатында ұйымдастырған жорықтары. 19 ғасырдың басынан бастап Хиуа хандығы қазақ жеріне жорық ...

                                               

Қазақ-ноғай қарым-қатынастары

Қазақ-ноғай қарым-қатынастары – екі халықтың саяси және этникалық байланыстары. Қазақ хандығының сыртқы байланыстарында Ноғай ордасы елеулі орын алады. Қазақтар мен ноғайлар этн. жағынан өте жақын. Олар бұрыннан Дешті Қыпшақты мекендеген туыстас ...

                                               

Нагайбактар

Нагайбактар - татарлардың аз санды этникалық тобы. Негізінен Ресей Федерациясының Челябі облысы мен Башқұртстан Республикасы аумағында өмір сүреді. Нагайбактар Ноғай ордасының негізгі бөлігінен қалып қойған ноғайлардың ұрпақтары. Башқұрт тілінің ...

                                               

Тархан грамоталары

Тархан грамоталары – ақсүйектердің артықшылығын көрсететін арнайы құжат. Алтын Орда хандары қоластындағы ықпалды шонжарларды өздеріне тарту үшін Тархан грамоталарын таратқан. Кейін Тархан грамоталарын Қырым, Қазан, Орта Азия хандықтарының билеуші ...

                                               

Үйсін ұлысының Чигу қаласы

Чигучэн - Ежелгі үйсін мемлекетінің астанасы. Ол Қытай тарихнамаларында 赤谷 дейтін екі иероглифпен таңбаланған. Мұның қазіргі оқылуы Чыгу. Чигу - оның орысша бұрмаланып оқылуы. Соңындағы Чэн - қала деген мағыналы иероглиф. Бүгінде тарихшылардың ...

                                               

Моғолстан мемлекеті (XIVғ. ортасы-XVI ғ. басы)

Моғолстан мемлекеті XIV ғасырдың ортасына қарай Шағатай ұлысы дербес екі иелікке – шығыс және батыс бөліктерге бөлінді. Шағатай ұлысы қоныс еткен Мәуеренахрдың батыс бөлігінде 50–60 жж. феодалдық ыдыраушылық әрекеті жойылып, Әмір Темір мемлекеті ...

                                               

Лотарингия

Лотарингия - Солтүстік-батыс Франциядағы тарихи аймақ. Лотарингия аумағы Мозель, Мёрт және Мозель, Мез, Вогезы департаменттерін қамтиды. Жері 23 мың км². Халқы 2.3 миллион адам. Басты қалалары - Нанси мен Мец. Аймақты Батыс Еуропадағы ірі темір ж ...

                                               

Қара қойлы

Қара қойлы – Бахарлу тайпасы бастаған Орта Азиядағы көшпелі түрік – оғыз тайпаларының тобы және солар құрған мемлекет. Қара қойлы тайпасы 13 ғасырдан бастап Диярбекирде, Азербайжанда, кейбір топтары Иракта көшіп қонып жүрген. Қара қойлы әулеті Ба ...

                                               

Цзинь әулеті (1115 - 1234)

Цзинь, Цзинь әулеті - Қытайдың солтүстігінде 1115 - 1234 ж. чжурчжэндер құрған мемлекет. Чжурчжэндер Қытайдың солт шығыс шекарасындағы Маньчжурияның Сунгари өз-нің бойын мекендеген тұңғыс-маньчжур тайпаларының бірі болған. Олар мал ш-мен, аңшылық ...

                                               

Отто фон Бисмарк

Отто Эдуард Леопольд фон Бисмарк-Шёнхаузен – князь, герман мемлекеті қайраткері, ол герман мемлекетінің бірінші канцлері болып табылады, сонымен қатар өз кезінде темір канцлер деген атаққа ие болған.

                                               

Сенегал

Сенегал, ресми атауы Сенегал Республикасы - Батыс Африкадағы мемлекет, атын елдегі өзеннің атынан алып тұр. Батысында - Атлант мұхиты, солтүстігінде - Мауритания, шығысында - Мали, ал Гвинея және Гвинея-Бисау онтүстігінде. Ел ішінде Гамбия мемлек ...

                                               

Хусайн-и Байқара

Хусайн-и Байқара, Хұсейн Байқара - Хорасанның билеушісі. Темір әулетінен. Әмір Темірдің баласы Ома шейхтың ұрпағы. 1454 жылдан Самарқандтың билеушісі Әбу Саидқа қызмет етті. Әбу Саид қайтыс болғаннан кейін 12 жыл бойы өкімет билігі үшін күресті. ...

                                               

Дели

Дели - Үндістан астанасы, Мумбаидан кейінгі екінші мегаполис. Делиде халық өте тығыз. Ауылдық жерлерден келген жұмыс қолдарын есептемегенде, ресми түрде 15 миллион адам өмір сүріп жатыр. Аумағы 1484 шаршы шақырым болатын Үндістанның астанасы Дели ...

                                               

Алжир

Басқа мағыналар үшін Алжир деген бетті қараңыз. Алжир араб.: الجزائر ‎ әл-Джазаир, толық атауы Алжир Халық Демократиялық Республикасы араб.: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية ‎ әл-Джумхурия әл-Джазаирия ад-Димукратия аш-Шаабия - Жерорта тең ...

                                               

Трипура

Басқа мағыналар үшін Астана деген бетті қараңыз. Трипу́ра ағыл. Tripura - Үндістанның шығысында орналасқан кішігірім штаты. Астанасы және ең ірі қаласы - Агартала. Тұрғыны 3 671 032 адам штаттар арасында 22-інші орында. Жер аумағы 10 492 км² 26-ы ...

                                               

Того

Того, ресми атауы Тоголез Республикасы - Батыс Африкада орналасқан мемлекет. Халқы 5 млн. 153 мың. Ресми тілі – француз тілі. Сондай-ақ жергілікті эве, мина, кабре, гурма тілдері де қолданылады. Тұрғындарының 50%-ы жергілікті наным-сенімдерді, 35 ...

                                               

Орталық Африка Республикасы

Орталық Африка Республикасы – Африканың орталық бөлігінде орналасқан мемлекет. Әкімшілік жағынан 16 префектураға бөлінеді. Ресми тілі – француз және санго тілдері. Халқының 50%-ы жергілікті наным-сенімдерді, 40%-ы христиан, 10%-ы ислам діндерін ұ ...

                                               

Ислам дініндегі хош көрушілік

Дін деген ұғымның негізінде зорлық-зомбылық болмауы керек, бұл хақ діннің ғайрихақ діндерден ажырасатын айқын парқы. Дін дегеніміз негізінде иман, яғни сенім жататын рухани байлық. Рұхты зорлауға болмайды. Ислам дінінде зорлау жоқ. Исламияттың не ...

                                               

Кеңестік республика

Кеңестік республика - бұл арнайы өкілді органдар - кеңестерге негізделген республикалық басқарудың ерекше түрі. Ресми түрде, Кеңес республикасы келесі ерекшеліктермен сипатталады: Билікті бөлу принципі танылмайды: кеңестер өкілдік заң шығарушы жә ...

                                               

Қазақ КСР әнұраны

Қазақ Кеңес Социалистік Республикасының мемлекеттік әнұраны - 1945 жылы бекітілген Қазақстан әнұранының сөзі коммунистік идеология талабына сай, жалған оптимистік рухта жазылған.

                                               

Мари Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы

Мари автономиялы советтік социалистік республикасы, Мари АССР – РКФСР-дің құрамындағы республика. 1920 жылы 4 қарашада автономиялы облыс ретінде құрылған; 1936 жылы 5 желтоқсанда АССР-ге айналды. Мари АССР-і КСРО-ның Еуропа бөлігінің орталық жағы ...

                                               

Қазақ революциялық комитеті

Қазақ революциялық комитеті, Қазревком – Кеңес өкіметінің азамат соғысы жылдарында құрылған уақытша органы. Қазақ өлкесін басқару үшін РКФСР ХКК-нің" Қырғыз өлкесін басқару жөніндегі уақытша әскери-революциялық комитет туралы” қаулысы бойынша 191 ...

                                               

Қазақ мемлекеттігін қалпына келтіру

ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІЛІГІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ Қазревкомның құрылуы. 1920 ж 26-тамыздағы. Қаз КР-ны құру туралы РКФР Кеңестік халық комитетінің декреті 1920ж 4 қазандағы Орынбордағы құрылтай съезі. Ц К және Орталық комитет және СНК Қаз АКСР-ң құрылуы. Бал ...

                                               

Кеңес үкіметі

Кеңес үкіметі, немесе Кеңестер билігі – бұрынғы Ресей империясында Уақытша үкімет қарулы күшпен құлатылған Қазан төңкерісінен кейін орнатылған билік жүйесінің атауы; кейде" Кеңес үкіметі” ұғымы Кеңес Одағындағы жалпы билік жүйесінің атауы ретінде ...

                                               

Қарақалпақ автономиялы облысы

Қарақалпақ автономиялы облысы - 1925-1929 жылдары РКФСР құрамындағы Қазақ АКСР-нің әкімшілік-аумақтық бірлігі және 1930-1932 жылдары РКФСР-ге тікелей бағынышты автономиялы облыс. Қарақалпақ автономиялы облысының әкімшілік орталығы әрі ең ірі қала ...

                                               

Түріккомиссия

Түріккомиссия – 1919 ж. 8 қазанда Мәскеуде Түркістан істері жөнінде арнайы құрылған комиссия. Комиссия 1920 ж. Қазақ АКСР-ін құру мәселесімен айналысып, онда алаш қайраткерлерінің басшы қызметтерге жіберілмеуін қадағалады, сондай-ақ Түркістан АКС ...

                                               

Орта Азия Республикалары аумағын межелеу

Орта Азия Республикалары аумағын межелеу – Ресей отаршылары жойған ұлттық мемлекеттілікті жаңғырту барысында Орта Азия республикаларының жерлерін белгілеу үшін 1917 – 25 жылдары атқарылған іс-шаралардың нәтижесі. Ақпан революциясынан кейін, бұрын ...

                                               

Қазақстан азаматтық қарама-қарсылық

Қазақстан азаматтық қарама-қарсылық– 1917 – 1920 жылдары аралығында болған саяси-әлеуметтік оқиғалар. 1917 жылы ақпанда Петроградта жұмысшылар мен солдаттардың көтерілісінен кейін монархия құлап, республика орнады да, қоғамдық-саяси жағдай түбірі ...

                                               

Тоқырау жылдарындағы Қазақстан

Шартты түрде тоқырау жылдары деп аталып жүрген кезең 1960 жылдардың ортасынан бастап, 1980 жылдардың ортасына дейінгі мерзімді қамтиды. Бұл кезеңде социалистік бағдардағы мемлекеттер арасында жетекші рөл аткарып келген Кеңес Одағының ықпалы бұрын ...

                                               

Оғыздар

Оғыздар - - орта ғасырларда Орталық Азияда өмір сүрген түркі тілдес тайпалар. Оғыздар атауын бірқатар зерттеушілер алғашқыда "тайпалар", "тайпалар бірлестігі" деген ұғымды білдірген деп есептеді. Оғыздар жайлы деректер түрлі жазба ескерткіштерде, ...

                                               

Оғыз тілі

Оғыз тілі, көне заманда түркі тайпалары арасында кең тараған, қазір өлі тіл саналады. Тарихи еңбектерде кейде ғұз тілі, ұз тілі деп те аталған. 7 – 8 ғасырларда балбал, сынтастарда жазылған көне түркі жазба ескерткіштерінің Селенга және Орхон бой ...

                                               

Оғыз халықтары

Оғыздарға түрікмендер, трухмендер, терекмелер, азерилер, азербайжандар, және селжұқтар, османлылар, түріктер, гагауздер сонымен бірге қазіргі кавказ бен қырымдағы түркі халықтары ҚЫПШАҚТАРМЕН аралық топ ретінде жатады. Оғыздардың қазір үш тәуелсі ...

                                               

Салжұқ мемлекеті

Салжұқ мемлекеті - түрік оғыздардың үрім бұтағынан таралып, Салжұқ есімді басшыларының есімімен аталған, сондай-ақ салжұқ мұсылман әулетінен құрылған мемлекет.

                                               

Оғыздардың саяси бірлестігі

Оғыздардың саяси бірлестігі – оғыздардың 9-11 ғасырдардағы феодал мемлекеті. Шамамен 8 ғасырдың ортасында Оғыз тайпалары түп аталарының тобы Жетісудан кете бастады. Бұл, сірә, Батыс Түрік және Түркеш қағандықтары құлағаннан және Жетісуда Қарлұқ ф ...

                                               

Оғыздар әлеуметтік (қоғамдық) құрылымы, атаулары

Оғыз – – ерте орта ғасырларда Орталық Азияда Қытайға таяу шекаралас аймақта өмір сүрген түрк тілді тайпалар. Оғыз атауын зерттеушілер алғашқыда "тайпа", "тайпалар бірлестігі" деген ұғымды білдірген деген пікірде болды. Бұл атаудағы "оқ" деген тер ...

                                               

Түрік тілі

Түрік тілі - дүние жүзі бойынша 80-85 миллион адам сөйлейтін тіл, түркі тілдерінің ішіндегі ең көп тарағаны. Түрік тілінде сөйлеушілер негізінен Түркияда шоғырланған, Кипр, Болгария және Шығыс Еуропаның басқа да аймақтарында да тұрады. Батыс Еуро ...

                                               

Көне Түркі мәдениеті

Көне түркі дәуірінің мәдени, әдеби ескерткіштерін сөз етуден бұрын беретін келе қазақ халқын құраған тайпалық бірлестіктерінің тұрмыс- тіршілігі, әлеуметтік өмірі жайында бірер сөз айта кеткен дұрыс. Өйткені" Өз өміріндегі қоғамдық өндірісте адам ...

                                               

Ақ ғұндар

Ақ ғұндар - Еуропада ғұндар империясы үстемдік жүргізіп тұрғанда, 5-6 ғасырда Орта Азия, Ауғанстан, Пәкстан, Солтүстік және Батыс Үндістан, Шығыс Түркістанның бір бөлігінде пайда болған жауынгер көшпелі тайпалардың мемлекеттік бірлестігі. Ақ ғұнд ...

                                               

Білге қаған ескерткіші

Білге қаған ескерткіші – - Орхон түркі жазба ескерткіштерінің ішіндегі көлемі мен мазмұны жағынан ең үлкені әрі аса ірі" мәңгі тас” қатарына жататын ескерткіш кешен. Күлтегін ескерткішінен 0.5 км жерде орнатылған. Білге қаған ескерткіші мен Күлте ...

                                               

Ұйғырлар

Ұйғырлар - Орталық Азиядағы көне түркі халықтарының бірі. Қытайдың Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданының жергілікті халқы. Сондай-ақ Қазақстанда, Қырғызстанда, Өзбекстанда және Таяу Шығыс елдерінде тұрады. Жалпы саны 8.5 млн адам. Тілі - түркі тілі ...

                                               

Қарахандар әулетi

Қарахандар әулетi 10-ғасырдың орта шенiнде қалыптасты. 12-ғасырдың басында ыдырай бастады. Олардың территориясы қазiргi Шинжаң өлкесi мен Жетiсу өңiрiн және Мауараннахрды қамтыды. Қарахандар елiнiң екi орталығы болды. Оның бiрi Шу өзенi бойындағы ...

                                               

Марджани Багаутдинов Шахабуддин

Оның еңбектері Орта Азия, Қазақстан және Еділ бойы халықтар тарихына арналған. Маджнидің Болгар мемлекеті мен Қазан хандығына арналған алғашқы үлкен ғылыми еңбегі - "Бұлгар мемлекеті мен Қазан хандығының тарихынан". В.Радлов 1877ж. орыс тіліне ау ...

                                               

Әбілқайырдың Моғолстанға жорығы

Әілқайырдың Моғолстанға жорығы - көшпелі өзбектер мемлекеті билеушісінің ең соңғы жорығы. Жорық" моғол сұлтандарының билігіндегі Моғолстан жерлерін бағындыру”, яғни Моғолстанның батысында, Шу өзенінің бойы мен Қозыбасы тауы аралығында 1458 ж. құр ...

                                               

Ислам мемлекеті (айрық)

Ислам мемлекеті: "Ирак Ислам мемлекеті" - Әл-Қағиданың Ирактағы бөлімшесінен пайда болған топ, кейін "Ирак және Шам Ислам мемлекетіне" айналып кетті. "Ирак және Шам Ислам мемлекеті" ИШИМ, ДАИШ - радикалды исламизм идеологиясын ұстанатын әскери ла ...

                                               

Ислам тарихы

Осман империясы құлағаннан кейін, Ұлыбритания, Франция сияқты Дүниежүзілік соғыста жеңіске жеткен елдер бұрынғы империяның иеліктерін өз қарамағына алды. Соңынан бұл елдер бір-бірімен дін, мәдениет пен тілден басқа еш қатысы жоқ дербес мемлекетте ...