ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 238




                                               

Ұйымның сыртқы айналасы

Ұйымның сыртқы айналасы - ұйым қызметіне тікелей немесе жанама әсер ететін физикалық, әлеуметтік, Ұйымдастырушылық және экономикалық шарттардың жиынтығы.

                                               

Ұйытқу

Ұйытқу - жүйенің күйін сипаттайтын қандай да бір физикалық шаманың ол жүйе тепе-тендік күйде болғандағы мәнінен ауытқуы. жүйе қозғалысының күйін езгертетін жүйеге түсуші сыртқы әсерлер;

                                               

Ұйытқу теориясы

Ұйытқу теориясы - аналитикалық шешімі белгісіз күрделі физикалық есептерді жуықтап шешудің тәсілі. Бұл тәсіл қарастырылып отырған теңдеуді соған жақын, бірақ одан гөрі қарапайым әрі шешімі белгілі теңдеуге келтіруге негізделген. Осы қарапайым есе ...

                                               

Ұйытқы

Ұйықты - сүт ұйытып, айран жасайтын ашытқы. Қазақ халқы піскен сүттен гөрі ұйытылған, ашытылған сүт адам организміне сіңімді болатынын ертеден білген. Сондықтан мамыр айынан бастап ақ молая түскен кезде өткен жылдан арнайы кептіріп дорбаға сақтағ ...

                                               

Ұйытқыма

Ұйытқыма - қысқа уақыт аралығында желдің күрт күшейіп, бағытының қым-қиғаш өзгеруі; көбіне күн күркірерде және нөсердің алдында байқалады. Жекелеген ұйытқыма лардың ұзақтығы бірнеше минутқа созылады. Мұндай кездерде желдің жылдамдығы секундына 20 ...

                                               

Ұйыған қан

Ұйыған қан. Тамыр ішіндегі қан айналасына кедергі болатын ұйыған қан. Жарақат кезінде организмді қансыраудан сақтайды. Ұйыған қан, қан тамырында тұрып қалған жағдайда, әр түрлі ауыр жағдайларға душар етеді.

                                               

Ұйық суы

Ұйық суы - түп шөгінділердің кеуектерін толтырып тұратын су, немесе дисперстік жүйе ретіндегі шөгінділердің сұйық бөлігі. Синонимдері: грунт ерітіндісі, шөгінділердің кеуектік суы.

                                               

Ұйықтатын дәрілер

Ұйықтататын дәрілер, ұйқы тудыратын заттар - адамда табиғи ұйқыға жуық жағдай туғызып, оның тереңдігі мен ұзақтығын қамтамасыз ететін дәрілік заттар. Ұйықтататын дәрілерді көп мөлшерде қабылдаса, наркоз жағдайына әкеледі. Мұндай дәрілік заттар ор ...

                                               

Ұйғыр халқының материалдық және рухани мәдениеті

Ұйғырлар - Орталық Азиядағы көне түркі халықтарының бірі. Қытайдың Шыңжаң ұйғыр автономиясының тұрғын халқы. Сондай-ақ Қазақстанда, Қырғызстанда, Өзбекстанда және Таяу Шығыс елдерінде тұрады. Жалпы саны 8.5 млн. адам. Ұйғыр - Орталық Азиядағы көн ...

                                               

Ұйғыртану

Ұйғыртану орыс уйгурйстика - кен мағынада ұйғыр халкынын тілі, әдебиет, мәдениеті, ауыз әдебиетімен шүғылданатын филологияның бір саласы, тар мағынада ұйғыр тілінін тарихы және казіргі жайы туралы ғылым. Н. А. Баскаковтың топтастыруынша, ұйғыр ті ...

                                               

Ұлан желі

Ұлан, ұлан желі - Ыстықкөл қазаншұңқырының батыс бөлігінде Буам шатқалынан көлге қарай соғатын өкпек жел. Жылдамдығы 30-40 м/сек. Ұлан соққан кезде температура күрт төмендейді, жауын-шашын жауады, көлде толқын көтеріліп, дауыл тұрады. Көбінесе кы ...

                                               

Ұланбел көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Пекарня көшесі. Ұланбел көшесі Қарасай батыр көшесінен басталады. Ұзындығы - 192.6 м. Ұланбел - жерге байланысты қойылатын атау. "Кең байтақ бел" дегенді білдіреді.

                                               

Ұластыру

Ұластыру, телу, ауыл шаруашылығында - бір өсімдіктің жас өркенінің бүршігін не көзшесін екінші өсімдікке телу. Ұластыру мәдени жеміс ағаштар сорттарын вегетативтік жолмен көбейтудің негізгі әдістерінің бірі болып саналады. Ұластырудың көп жылдық ...

                                               

Ұлбике ақын көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы № 136 көше. "Комсомольский" тұрғын алабы. Ұлбике ақын көшесі Тұран даңғылынан басталып, Айғаным көшесінде аяқталады. Ұзындығы -397.8 м. Ұлбике Жанкелдіқызы - айтыс ақыны, әнші, домбырашы. Туған жері Сыр өңірі болғанымен, жастық шағы ...

                                               

Ұлбосын Айтөлен

Айтөлен Ұлбосын – тележурналист. КазМУ-ді бітірген 1980. Қазақ телевизиясының "Қазақстан", "Шарайна", "Ақшам" ақпарат бағдарламасында, әдеби-драмалық хабарларының Бас редакциясында, Алатау" арнасында, танертеңгілік ақпаратты-сазды "Шапатат" батда ...

                                               

Ұлбосын Ахметова

Ұлбосын Ахметова - экономист. Еңбек жолын Сайрам ауданы тұтынушылар одағынан бастап, "Маңғышлақ водстрой" тресінде жауапты қызметтер атқарған. 1997 ж. "Заман" фирмасының бас директоры. Маңғыстау облыстық әкімшілігі жанындағы отбасы және әйелдер і ...

                                               

Ұлпа тынысы

Ұлпа тынысы - жоғары сатыдағы жануарларда жасушалар мен ұлпалар қаннан оттетін қабылдап өзінен көмір қышқыл газын шығарады. Мұндай газ алмасу газдардың нарипалдық қысымның қан мен тін арасында әр түрлі болуына баплапысты яғни көптен азға қарай ау ...

                                               

Ұлпан

Ұлпан - терісі бағалы аңдардың және кейбір үй жануарларының етінен сылынып алынған жартылай немесе толық өңделген сыртқы тері жабыны. Бұл негізінен аң және мал шаруашылықтарының адам қажетіне жарататын өнімдерінің бірі болып саналады. Ұлпан көбін ...

                                               

Ұлпан орамы (Астана)

Ұлпан орамы - бұрынғы атауы №176 қысқа көше. "Комсомольский" тұрғын алабы. Ұлпан орамы Ұмай ана көшесінен басталып, Тұмар ханым, Айша бибі, Қыз Жібек көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 492.3 м.

                                               

Ұлт аралық келісім

Ұлт аралық келісім - мінез-құлықтың түрі, субъектілік қатынастардың құрылуы, субъекі статусының бір-біріне қабылданған әрбір жақтарының іштесетін, жағдайлармен қандайда бір шектеулердің сол негізінде өзара жағдайлардың жалпы қабылданған олар ішкі ...

                                               

Ұлт меншігіне айналдыру

Ұлт меншігіне айналдыру, орыс. национализация) - шаруашылық қызметтің төтенше жағдайы, меншік құқығының жеке иеленушілерден мемлекеттік институттарға көшуі, яғни жеке меншіктегі кәсіпорындардың‚ жердің‚ банкілердің‚ көліктің‚ басқа да құралдардың ...

                                               

Ұлт психологиясы

Бүкіл халық ұстанатын тәлім – тәрбиелік нормаларды жан жүйесі тұрғысынан баяндау – барлық адамзатқа ортақ халықтық психологияның зерттеу нысанасы болып табылады. Мұнда ғасырлар бойы сұрыптала жинақталып, жүйеге түскен ұлттық дәстүр, салт – сана, ...

                                               

Ұлт-азаттық армия

Ұлт-азаттық армия - Екінші дүниежүзілік соғыс кезі мен ол аяқталған соң, отаршылдықтан құтылу, басқыншылар мен ішкі контрреволюцияға қарсы күресуші елдердеп халықтардың қарулы күштерінің аты. Өзінің таптық құрамына, саяси мақсатына, әскери ұйымда ...

                                               

Ұлтан

Ұлтан. Қазіргі түсінігімізде - аяқ киімнің табанына салатын қалың, қатты былғары. "Етіктің ұлтанын шегелеп жатқан Жәуке бізді абайсызда саусағына тықты". Бұл сөз осы мағынада, "ултуң" тұлғасында ертедегі түркі тілдерінде де қолданылған. Дегенмен, ...

                                               

Ұлтаралық қаржы-өнеркәсіптік топтар

Ұлтаралық Қаржы-Өнеркәсіптік Топтары - қатысушылары арасында Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына мүше елдердің құзыретіндегі, аталмыш мемлекеттердің аумағында оқшауланған бөлімшелері бар, не олардың аумағында күрделі жұмсалымды жүзеге асыратын заңд ...

                                               

Ұлтаралық қақтығыс

Ұлтаралық қақтығыс түрлі ұлттардың, этникалық топтардың арасында тәуелсіздікке, саяси билікке ұмтылуға, жер дауына, діни, этникалық кемсітушілікке, т.б. себептерге байланысты туады. Қазіргі замандағы Ұ. қ-тың көрінісі ретінде Израиль - Палестина ...

                                               

Ұлтарақ

Ұлтарақ - аяқ киім ішінен табанға салынатын төсеніш. Дәстүрлі қазақ қоғамында Ұлтарақ киізден жасалынған. Ол табаннан суық өткізбейді, аяқты терлетпейді. Қазақ шеберлері Ұлтарақты етікке салмай тұрып, оның алдыңғы жағын, яғни жол бағытына қараған ...

                                               

Ұлтарақов Қазтай

Ұлтарақов Қазтай - қоғам қайраткері, ғалым, Ұлы Отан соғысының ардагері. Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан. 1961 жылы Мәскеудегі Жоғ. партия мектебін, 1966 жылы КОКП ОК жаныңдағы Қоғамдық ҒА-н бітіріп, экономика ғылымның кандидат дәрежесін алған ...

                                               

Ұлттық намыс

Ұлттық намыс - ар-ож-даннан бастау алатын, отан- сүйгіштікпен ұштас, рухани- құндылық сезім. Ұлттық намыс адамның ұлттық құндылықтарының маңызын түйсінуден туындап, халқының мұң-мұқтажын түсініп, туған елін корғауымен сипатталады. Ұлттық намыс на ...

                                               

Ұлттық рух

Ұлттық рух - халықтың өзін-өзі тануымен айқындалатын, өскелең арман-мұраттарымен сипатталатын, елдік тұтастық идеясымен негізделетін өміршеңдік күш-куаты. Ұлттық рух жалпы ғаламдық рух пен жеке адамдық рухтың дәнекері болғандықтан, кез келген ұлт ...

                                               

Ұлттық саябақтар

Ұлттық саябақтар елімізде қорғалатын ландшафтылардың жаңа түрі. Олар әлі де толық өріс алып, дами қойған жоқ. Мұның қорықтардан айырмашылығы - туристер мен тынығушылардың кіріп көруіне рұқсат етіледі. Бірақ олардан табиғатты қорғау ретін сақтау т ...

                                               

Ұлттық тіл

Ұлттық Тіл, ұлттык тіл орыс. национальный язык - ауызекі және жазба түрде ұлттык қарым-қатынас кұралы кызметін аткаратын тарихи-әлеуметтік категория. Ұлттық Тіл ұлтпен бірге калыптасады, әрі онын пайда болуының алғы шарты, әрі өзі де сол процесті ...

                                               

Ұлттық табыс

Ұлттық Табыс - елдің халық шаруашылығында немесе материалдық өндіріс саласында белгілі бір кезең бойына жаңадан жасалған күннің макроэкономикалық көрсеткіші, жалпы қоғамдық өнімнің оны өндіруге жұмсалған шығынды шегергеннен кейін қалатын бөліп, е ...

                                               

Ұлттық техникалық құралдар

Ұлттық техникалық құралдар - мемлекет бақылауындагы ақпараттар жиынының жүйелері. Мысалы, келісімге сай қару-жараққа шектеу қоюды бакылау үшін пайдаланылатын жер үстінде орналасқан радарлар және фотобарлау серіктері.

                                               

Ұлттық шоттар

Ұлттық шоттар - елдің экономикалық қызметінің толық бейнесін алу мақсатымен шоттар мен кестелер түрінде құрылған өзара байланысты статистикалық көрсеткіштер жиынтығы, яғни әдетте бір жылғы жиынтық қоғамдық өнім мен жалпы ішкі өнімді өндіру, бөлу ...

                                               

Ұлттық элита

Ұлттық элита - әр ұлттың құрамындағы қоғамдық өмірдің барлық салаларына неғүрлым белсенді ықпал ететін зиялылар топтары. Ұлттық элитаны ғылыми тұрғыдан мойындау қоғамның экономиканың дамуын, саяси өмірді, ғылымды, мәдениетті, қоғамдық процестерді ...

                                               

Ұлттық ғылыми-техникалық ақпарат орталығы

Ұлттық ғылыми-техникалық ақпарат орталығы – республикалық мемлекеттік кәсіпорын. 1957 жылы Ғылыми-техникалық ақпараттардың орталық институты болып құрылған. 2005 жылы Қазақ мемлекеттік ғылыми-техника ақпараттың ғылыми-зертеу институтының негізінд ...

                                               

Ұлттық Қарулы Күштер

Ұлттық Қарулы Күштер - ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің қарулы ұйымы. Ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету, өмірлік маңызды мүдделерін қарулы күш-құралдарымен жеке және ұжымдық қорғау үшін құрылған, тәуелсіз мемлекеттің маңызды институттарының бірі. ...

                                               

Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекараны қорғау құзіреті

Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекараны қорғау құзіреті. Мемлекеттік шекараны корғау саласында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті мен оның жүйесіндеп органдар өз өкілеттігі шегінде: - Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекар ...

                                               

Ұлттық қауіпсіздік объектілері

Ұлттық қауіпсіздік объектілері - Жекетұлға, оның құқығы мен бостандығы, коғам, оның материалдық және рухани құндылықтары, мемлекет, оның конституциялық құрылысы, тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығы.

                                               

Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету кезіндегі құқықтар мен бостандықтар кепілдігі

Ұлттық. заңнамалар мен халықаралық келісімшарттарға сәйкес, Қазақстан Республикасы аумағындағы әрбір адам мен азаматтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Қазақстан Республикасының шектерінен тыс жердегі Қазақстан азаматтарына, мемлекет қорғауға және ...

                                               

Ұлттық Ұлан

Ұлттық Ұлан. Қазақстан Республикасының ұлттық ұланы. Ұлттық Ұланның қатарында қызмет ету көптеген жастар үшін құрмет. Ұлттық Ұлан мемлекеттік әскери шараларды және мемлекеттік объектілерді қорғауды, шетелдік делегацияларды қарсы алуды және шығары ...

                                               

Ұлттың рухани өмірі

Ұлттың рухани өмірі - ұлттық қоғамдастықтың тіршілік қарекеті мен өзін-өзі көрсетуінің ерекше нысаны, оның өмір сүруінің экономикалық және жаратылыстық-тарихи негіздерін бейнелейді. Өз дамуының әрбір кезеңінде ұлт алдыңғы ұрпақтан жинақ- таған ру ...

                                               

Ұлы бірлесу

Ұлы бірлесу - күшті, әлсіз және электромагниттік өзара әсерлесулердің табиғатының бірлігі туралы ұғымға негізделген негізгі физикалық құбылыстардың теориялық модельдері.

                                               

Ұлы Морав мемлекеті

Ұлы Морав мемлекеті, Морав князьдігі - 9 - 10 ғасырларда батыс славяндар құрған мемлекет. Өзінің гүлдену кезеңінде қазіргі Моравия, Словакия, Чехия, Лужиц, Паннония, Кіші Польша мен словен жерлерінің бір бөлігін қамтыды.

                                               

Ұлыбай-тасмола мәдениеті

Ұлыбай-Тасмола мәдениеті – Қазақстанның солтүстік өлкелерінде тараған сақ дәуірі тайпаларының мәдениеті. Ескерткіштердің негізгі топтары Ақмола облысының солтүстік мен Солтүстік Қазақстан облысына қарайтын Көкшетау таулы өлкелері, Шағалалы, Есіл ...

                                               

Ұлытау артезиан алабы

Ұлытау артезиан алабы - Қарағанды облысының солтүстік-батыс бөлігін алып жатқан жер астысуы бар өңір. Ауданы 23500 км². Бір-бірімен кезектесе келген бірнеше антиклиналдық және синклиналдық құрылымдардан тұрады. Олар қалыңд. 100 - 150 м болатын су ...

                                               

Ұлытау көшесі (Астана)

Ұлытау көшесі Н.Тілендиев даңғылынан басталып, Арқалық, Ақмола, Айдарлы, Жезді, Ақтөбе, Саумалкөл, Сарыағаш, Моншақты, Қарасу, Қайнар, Наурыз, Маятас, Бостандық, Қызбел, Амантоғай, Зайсан, Айыртау, Кеңдала көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 3458.2 ...

                                               

Ұлытау - Үлкен Қаратау қатпарлы жүйесі

Ұлытау, Үлкен Қаратау қатпарлы жүйесі - Қазақстан облысының батыс бөлігіндегі геологиялық құрылым. Ұзындығы 1500 км-ге созылған. Ұлытау - Үлкен Қаратау қатпарлы жүйесін алғаш академик Н.Г. Кассин анықтап, зерттеген. 1971 ж. В.Ф. Беспалов оған Көк ...

                                               

Ұлық

ҰЛЫҚ - әкім, төре, билеуші. Көне түркі тілінде" ұлы”," ұлылық” деген мағынада қолданылған. Таптық қоғамның пайда болуына байланысты жекелеген иеліктерді, не болмаса тайпалық одақтарды билегендерді де Ұлық деп атаған. Мысалы, үйсін тайпалық одағын ...