ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 236




                                               

Әулие ата, Ша-Махмұд Харун Бұғра Қарахан

ӘУЛИЕ АТА, Ша-Махмұд Харун Бұғра Қарахан - Қарахан әулетінен Әулие ата атанған екінші хан. Ол атасы Сатұқ Бұғра Қараханның ұстанған бағытын жалғастырды. Талас өзенінің шығысы мен батысындағы елді түгелдей өзіне қаратып, Ша-Махмұд Харун Бұғра атан ...

                                               

Әулие Көлшік ата қылуеті

Әулие Көлшік ата қылуеті - 12 ғасырдан сақталған сәулет өнері ескерткіші. Қожа Ахмет Иасауи кесенесінен оңтүстікке таман 1 км жерде қаланың ортағасырлық бөлігінің сыртында, ашық жерде орналасқан. Сопылардың діни рәсімдер өткізуіне арналған діни қ ...

                                               

Әулие-әнбие

Әулие-әнбие - халық түсінігінде ерекше тылсым қасиет иелері - әулиелердің жалпы атауы. Қазақы мұсылман агиологиясында әулие-әнбиелер қатарына Мұхаммед пайғамбардың серіктері мен үрім-бұтақтары да жатқызылады. Қазақы ортада әулие-әнбиелер этникалы ...

                                               

Әулиеата сиыры

Әулиеата сиыры - сиырдың сүтті тұқымы. Қазақстандағы жергілікті сиырды голланд бұқасымен будандастыру арқылы алынған. 1952 жылдан жеке сиыр тұқымы болып саналады. Түсі қара немесе қара ала болып келеді, кейде қара құлақты, қара төбел ақ сиырлар д ...

                                               

Әулиеата уезі

Әулиеата уезі – әкімшілік-территориялық бөлік. 1867 ж. 11 шілдеде жарияланған "Жетісу Сырдария облыстарын басқару жөніндегі уақытша ережеге" сәйкес Түркістан ген губернаторлығына қарайтын Сырдария облысы құрамында ұйымдастырылды. Батыста – Шымкен ...

                                               

Әулиеата Уезіндегі 1916 жылғы көтеріліс

ӘУЛИЕАТА УЕЗІНДЕГІ 1916 ЖЫЛҒЫ КӨТЕРІЛІС – Қазақстанда 1916 жылы болған ұлт-азаттық көтерілістің құрамдас бөлігі. 25 маусымдағы Ресей патшасының жарлығына сәйкес Әулиеата уезінен майданның тыл жұмысына 22675 жұмысшы алынуы тиіс болатын. Уезд басты ...

                                               

Әулиекөл сиыры

Әулиекөл сиыры - сиырдың етті тұқымы. Ол қазақтың ақбас сиыры тұқымын абердин-ангус және шароле тұқымдарымен күрделі түлетпе будандастыру жолымен алынған. Әулиекөл сиыры тез жетілгіш, жергілікті жағдайларға тез бейімделеді. Қыста жүні қалың өседі ...

                                               

Әулиетас

Әулиетас 5 - 8 ғасырлардан сақталған ежелгі ғимарат қалдығы. Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Қарағаш орманынан Оңтүстік-батысқа қарай 4 км жерде. 1947 жылы орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы зерттеген. Құрылыс қисық шаршы тәріздес, қа ...

                                               

Әумесер

Қазіргі түсінігімізде - алаңғасарланып не болса соған ұрынғыш, әулекі адам. "Бұл өзі сыпайы, биязы жігіт деп жүрсек, әумесер, содыр ма, қалай.". Тұлғасы әрі мағынасы жағынан жақын, жуық сөзді парсы тілінен кездестіреміз: оубаш - есерсоқ, бұзық. Б ...

                                               

Әш-Шаһрастани

Аш-Шаһрастани, Әбу-л-Фатх Мұхаммед б. Абд әл-Карим - шафиишіл діндар және факих,дін мен діни-философиялық жүйелер тарихының беделді білгірі. Шахрастан қаласында туған, ұлты парсы. Аш-Шахрастани дәстүрлі мұсылмандық білім алған. Нишапур мен Гургаң ...

                                               

Әшірбек Көпішев

Көпішев Әшірбек – жазушы-публицист, Қазақстан Республикасы Баспа және полиграфия ісінің қайраткері. ҚазМУ-дың филология факультетін бітірген. Еңбек жолын" Қазақстан пионері” газетінде әдеби қызметкер болып бастады." Лениншіл жас” газетінде әдеби ...

                                               

Әшекей тастар

Әшекей тастар – кейбір бағалы қасиеттермен - әдемі түспен немесе кұрылым ерекшеліктерімен, қаттылығымен, тұтқырлығымен, жалтыратып өңдеуге икемділігімен сипатталатын минералдар мен тау жыныстары; әртүрлі сәндік бұйымдарды безендіру мақсатында пай ...

                                               

ӘШҚК әскеріңдеп ұрыстык реттер

ӘШҚК әскеріңдегі ұрыстық реттер - әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерінің ұрыстық реті зениттік ракеталық бөлімдерде зениттік ракеталық бөлімшелердің ұрыстық реттерінен және техникалық бөлімдер мен командалық пункттердің ұрыстық реттерінен тұрады; ...

                                               

ӘШҚК әскерлерінің оперативтік бастамасы

ӘШҚК әскерлерінің оперативтік бастамасы. Елдің ӘШҚҚ әскерлерінің оперативтік бастамасы оларға өздігінен немесе Қарулы Күштердің басқа түрлерімен бірлесе әкімшілік-саяси орталықтарды, өнеркәсіп-экономикалық аудандарын, әскерлер топтастығын және ба ...

                                               

Әңгімелесу

Әңгімелесу - пікір алысу, сұхбаттасу, әлеуметтік ғылымдарда қолданылатын зерттеу әдістерінің бірі. Педагогикадағы әңгімелесу - оқушылардың ойы мен тілін дамыту үшін қолданылатын оқыту әдісінің бір түрі. Әңгімелесу кезінде оқушы мұғалімнің қойған ...

                                               

Әңгелек (таяқ ойыны)

Әңгелек - қысқа таяқты лақтырып, шыр көбелек айналдырып ойнайтын таяқ ойыны. Бұл ойында қатысушы бала санына шек қойылмайды, олар қол ұстасып, дөңгелене шеңбер бойына тұрады. Ойынды жүргізуші ортаға шығып, балаларды реттік санымен ататқызады, кей ...

                                               

Әңгелек (қауын)

Әңгелек - өте ерте заманнан келе жатқан қауынның бір атауы. Түсі негізінен сары, қабығы жұқа болады. Ерте піседі, әрі тәтті, бірақ онша ірі емес. Әңгелек құмайтты топырақта жақсы өседі. Ылғалды көп тілемейді, суыққа төзімсіз, оны көбінесе Қызылор ...

                                               

Өгізтау

Өгізтау 1, 2 - палеолит заманының тұрақтары. Қарағанды облысы Ағадыр ауданы Өгізтау шатқалы маңында. 1984 ж. Орт. Қазақстан археол. экспед-ның тас дәуірін зерттеумен шұғылданатын отряды тапқан. Өгізтау 1 тұрағынан 252 тас артефактілер жинастырылғ ...

                                               

Өгей шеше

Өгей шеше – бұрынғы некеден туған балаларға қатысты әкесінің зайыбы. Өгей шеше де туған анасындай құқықтар мен міндеттерге ие болады. Яғни баланың дұрыс дамып, жетілуіне қамқорлық жасауға міндетті әрі сол мақсатта баланың болашағын анықтауға құқы ...

                                               

Өгейсу

Өгейсу. Қазіргі сөздігімізде бұл сөздің мағынасын - бөтенсу, жатсыну; құлазу; аңсау, сағыну сияқты сөздермен түсіндірген. "Әжесін өгейсіп, менен қашқалақтап жүр". Сөз түбірі "өгей" екені даусыз. Бірақ "өгей шеше", "өгей әке" тіркестеріндегі "өгей ...

                                               

Өжір

Өжір, щуровския – шатыршагүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдіктер. Қазақстанның қиыршық тасты тау беткейлерінде, жартастарда және шөгінді жерлерде өсетін 2 түрі кездеседі, оның біреуі Қаратаудың эндемигі болып саналатын – маргарита өжір ...

                                               

Өжет би

Өжет би, Уцзюту – үйсін мемлекетінің кіші күнбиі. Оңғай бидің ғұн әйелінен туған баласы. Оңғай би өлген соң, оның ғұн әйелі мен қытай ханшасынан туған балаларының арасында тақ таласы басталады. Оған Хань империясы араласып, қытай ханшасынан туған ...

                                               

Өжеттілік

Өжеттілік – адам мінезіндегі ұнамды қасиет. Өжеттілік жүйке жүйесі күшті, ми қыртысындағы тежелу процесінен қозуы басым адамдарда жиі көрінеді. Өжеттілік адамның ерік-жігер, жүректілік, батылдық, төзімділік, қайсарлық секілді қасиеттерімен үндесі ...

                                               

Өз бетімен салынған құрылыс

Азаматтық заңнама бойынша - заңдарда белгіленген тәртіппен осындай мақсаттарға арнап бөлінбеген жер учаскесінде салынған, сондай-ақ қажетті рұқсат алынбай салынған тұрғын үй, басқа қора-қопсы, құрылыс немесе өзге де қозғалмайтын мүлік өз бетімен ...

                                               

Өз педагогикалық іс-әрекетін талдау

Педагогикалық іс-әрекет дегеніміз - мұғалімнің оқу-тәрбие істерін нәтижеге жеткізетін әрекеттер құрылымы. Мұғалімнің шеберлігі педагогикалық мамандық негізінде басқара білу. Өз педагогикалық іс-әрекетін талдау - мұғалімнің өз оқу-тәрбие жұмысының ...

                                               

Өзі орындайтын программа

Өзі орындайтын программа - операциялық жүйеден тыс компьютерде орындалатын программа. Әдетте мынадай арнайы міндеттерді орындайды: дискілердің жүйелік дестесін көшірмелеу немесе қалпына келтіру, дискілер дестесін пішімдеу мен ентаңбалау, т.б.

                                               

Өзі түсіретін вагон

Өзі түсіретін вагон - карьерлерде тасты, көмірді, кен жүктерді тасуға арналған өзі түсіретін жартылай вагон. Өзі төгетін вагонның шанағын бүйір жағына еңкейтіп қисайтқан кезде шанақтың бүйір қабырғасы ашылады да, жүк төгіліп түседі. Вагон рамасын ...

                                               

Өзін-өзі икемдейтін жүйе

Өзін-өзі икемдейтін жүйе - басқарылатын объеюк қасиеттерінің, басқару міндеттерінің, оңтайлы қалып-күйлердің жұмыс істеу немесе іздестіру алгоритмін ауыстырудан қоршаған ортаның әлдеқалай болған өзгерістері кезінде жұмыс істеу қабілетін сақтайтын ...

                                               

Өзін-өзі тәрбиелеу

Өзін-өзі тәрбиелеу - адамның өзінің оң қасиеттерін жетілдіру және теріс қасиеттерін жою жөніндегі саналы және мақсатты іс-әрекеті. Өзін-өзі тәрбиелеу басты шарты - өзі туралы шын білімнің, дұрыс өзін-өзі бағалаудың, өзін-өзі түсінудің, анық ұғына ...

                                               

Өзіндік вектор

Өзіндік функция - айталық, L сызықтық кеңістігінде сызықты A түрлендіруі берілсін. Егер А түрлендіруі нөлге тең емес b → {\displaystyle {\vec {b}}} векторын осы векторға пропорционал λ b → {\displaystyle \lambda {\vec {b}}} векторына түрлендірсе, ...

                                               

Өзіндік емес интеграл

Өзіндік емес интеграл немесе Меншікшіз Интеграл - Риман интегралы бар болуы үшін төмендегі екі шарттың орындалуы қажетті екені белгілі: 1) функцияның интегралдау кесіндісінде шенеулі болуы; 2) интегралдау кесіндісінің ұзындығы шенеулі болуы. Осы ...

                                               

Өзіндік зат және біздер үшін зат

Өзіндік зат және біздер үшін зат - 1. заттардың өздігінен тәуелсіз өмір сүруі; 2. таным процесі кезіндегі адамның заттардың мәнін ашуы. Осы терминдер "өзіндік затты" тану мүмкіндігін жоққа шығарумен байланысты И. Кант философиясында пайдаланылды.

                                               

Өзіне-өзі жала жабу

Құқықта - өз-өзін жалған айыптау, өзіне өзгенің кінәсін алу; қылмыстық іс жүргізуде күдіктінің жасалған немесе жасалмаған қылмысқа өзінін алдамшы қатыстылық жайы бойынша қасақана жалған көрсетулер беруі.

                                               

Өзара сақтандыру

Өзара сақтандыру - өзара қабылданған шартқа сәйкес жеке немесе заңды тұлғалар топтары арасындағы белгілі бір үлес салмағымен бір-біріне келтірілген шығынды өтеуге келісулері жайлы уағдаласу.

                                               

Өзара қимыл

Өзара қимыл - әскердің ұрыс мақсатына жетудегі мақсаттары мен міндетгері, орны мен міндетгерді орындау уақыты және тәсілдері бойынша келісімді іс-әрекеггері, әскери өнер принциптерінің бірі. Қаруды Күштердің әр түрінің, әрқилы бөлімшелерінің, бөл ...

                                               

Өзара қимылдың жоспарлы кестесі

Өзара қимылдың жоспарлы кестесі - әскерлердің жауынгерлік міндетгерін атқару барысында бірлескен қимылдары бекітілетін ұрыс жоспары құжатының бірі. Оны қоса берілген және қолдаушы бөлімдер мен бөлімшелер штабымен бірлесе отырып кұрама штабы жасай ...

                                               

Өзара әрекет

Өзара әрекет - әр түрлі объектілердің бір-бірлеріне әсерін, ықпалын, олардың өзара байланысын, өзара ауысуын, бір объектіден екіншісінің пайда болуын білдіретін философиялық категория. Өзара әрекет - қозғалыстың, дамудың объективті және әмбебап ф ...

                                               

Өзбек сұлтан

Өзбек сұлтан – Ташкент өңірінің билеушісі. Шайбани әулетінен тараған, Абдолла ІІ ханның немере інісі. Хафиз Таныштың" Шараф наме-и шахи” және Мукимидің" Зафарнама” еңбектерінде ол туралы деректер айтылады. 1588 ж. Ташкент өңірінде Өзбек сұлтанға ...

                                               

Өзбек әдебиеті

Өзбек әдебиеті. Абай медреседе оқып жүрген кезде жазған тырнақалды өлеңдерінің бірінде Шығыстың әйгілі ақындарымен қатар өзбек әдебиетінің классигі Әлішер Науаи есімін де ардақтап ауызға алады. Жас ақынның олардың шығармаларымен сол кездің өзінде ...

                                               

Өзбек әліпбиі

1928 - 1940 жж. латын жазуына негізделінген Яналиф пайдаланылды: 1936 ж. әдеби өзбек тілінің емлесі қыпшақ диалекттерінен қарлық диалекттерінің негізіне көшірілді сингармонизмсыз, сондықтан Ə ə, Ө ө, Y y, ь әріптері әліппеден өшірілді.

                                               

Өзбекстан табиғаты

Өзбекстан өңірі жер бедері жөнінен солт батыс жазық және оңтүстік-шығыс таулы бөліктерге бөлінеді. Жазық жағын Қызылқұм шөлі, Үстірт, Тұран ойпаты, Әмудария атырауы алып жатыр. Таулы өлке Шатқал, Құрама, Ферғана, Алай, Зеравшан, Түркістан, т.б. ж ...

                                               

Өзбекстан экономикасы

Өзбекстан индустриалды-аграрлы мемлекет.1913 жылы бүкіл фабрика, зауыт өндірісі жалпы өнімінің 85%-ы мақта тазалау мен май айыру саласының үлесіне тиіп, ауыр индустрияның өндірісі 2% шамасында болған. Кеңес өкіметі жылдарында жаңа өндіріс салалар ...

                                               

Өзбекстан өнеркәсібі

Ел тәуелсіздігін алғаннан кейінгі кезенде, әсіресе отын-энергетика саласын дамытуға көп көңіл бөлінді. Электр энергиясын өндіру Ангрендегі коңыр көмір, Шыршыктағы СЭС тізбегіне және табиғи газға негізделген. Қазіргі кезде 1991 жылмен салыстырғанд ...

                                               

Өзгеріс

Өзгеріс - басқаға ауысу, нақты сапалы болмыстың бірінен екінші нақты сапалы болмысқа өту. Гераклит барлығы да тұрақты өзгереді десе, элеаттар болмыс өзгермейді дейді. Демокрит, Левкипп, Эпикур өзгеріс деп атомдардың қосылуын, ажырасуын айтқанда П ...

                                               

Өзгерістер (Лингвистика)

Позициялық өзгерістер -қолданылу позициясында шартты түрде алынған дыбыстардың өзгеруі. Мұндай езгерістер ерекше фонетикалық жағдайларда пайда болады. Мысалы, сөз басында/сөз соңында, екпінді дауыстылар үшін сөз соңында/екпінсіз позиция және т.б.

                                               

Өзгертілген модель

Өзгертілген модель – өзгертілген бумалар бойынша әмбебап фотограмметриялық аспаптарда құрастырылған жергілікті жердің стереоскопиялық моделі; бұл орайда - проекциялау камераларының фокустық қашықтығы аэрофототүсіріс жүргізілген АФА камерасының фо ...

                                               

Өзгерткіш

Импульсті өзгерткіш -айналдырушы иінді қүшті таратып беру октын-октын әсер ететін инерция қүштерінің арқасында импульстермен іске асырылатын өзгерткіш.

                                               

Өздігінен білім алу

Өздігінен білім алу - күндізгі оқу орнында жүйелі курстан өтпей-ақ өздігінен жұмыс істеу үрдісінде алынан білім. Өздігінен білім алудың кең тараған формалары әдебиет оқу және зерделеу болып табылады.

                                               

Өздігінен бағытталатын жылулық оқтұмсық

Өздігінен бағытталатын жылулық оқтұмсық - басқарылатын ракеталарда, бомбаларда, торпедаларда және басқа да жою құралдарында орнатылған және оларды нысанаға бағыттауға арнаған арнайы құрылғы. Өздігінен бағытталатын жылулық оқтұмсық нысана мен оның ...

                                               

Өздігінен бағытталатын инфрақызыл жүйелер

Өздігінен бағытталатын инфрақызыл жүйелер - нысананың жылуын қолдана отырып басқарылатын ракеталардың өздігінен бағытталу жүйелері. Бұл - инфрақызыл сәулені сезгіш, өздігінен бағытталатын андығыш басы бар басқару жүйелерінің бір нұсқасы. Инфрақыз ...