ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 235




                                               

Әйәй

Түсіндірме сөздік бойынша, сөз мағынасы - көркем, сұлу, әдемі: "Мына өзіміздін Адайда Ақбөбек атты әйәй қыз бопты". Дәл осы тұлғада әрі мағынасы жақын сөзді басқа түркі тілдерінен кездестіре алмадық. Алайда түрікмен тілінде: "овадан" тұлғасы "сұл ...

                                               

Әк

Әк - известь, бор және басқа карбонаттарды күйдіріп алынған өнім. Сөнген, сөнбеген және натронды болып бөлінеді.

                                               

Әк суы

Әк суы - сөнген әктің судағы әлсіз ерітіндісін әк суы деп атайды. Әк суы кейбір тамақ өнімдерін тосап немесе басқа тәтті өнімдер дайындауда оларды өндеуте арналған. Әк суын дайындау бірнеше тәсілмен жасалады. Ең көп тарағаны 0.5 л сөндірілмеген ә ...

                                               

Әк қосу

Әк қосу - қант қызылшасының шырынын тазалау үшін оны әк суымен араластырады. Бұл процесс екі сатыдан тұрады: алдын ала дефекациялау және негізгі дефекациялау. Сонда шырынның құрамындағы қант емес заттар іріленіп кейін сүзгілерде жеңіл бөлінеді. С ...

                                               

Әкімшілік акт

Әкімшілік акт, басқару актісі - белгілі бір құқықтық қарым-қатынастарды орнатуға, өзгертуге немесе тоқтатуға бағытталатын мемлекеттік басқару актілерінің бір түрі. Әкімшілік акт басқару органдарының құрылымына лайықты жасалады, оның мазмұны орынд ...

                                               

Әкімшілік жаза

Әкімшілік құқық бұзушылық, жасағаны үшін қолданылатын мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы, оның мәні осындай құқық бұзушылық жасаған адамның құқықтары мен бостандықтарынан айыруда немесе оларды шектеуде; әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру және құқ ...

                                               

Әкімшілік жазалардың түрлері

Әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін қолданылатын жазалар: әкімшілік айыппұл салу; жеке кәсіпкердің қызметін тоқтата тұру немесе оған тыйым салу; әкімшілік құқық бұзушылықты жасау құралы немесе оның тікелей объектісі болған затты, өтемін төлеп ...

                                               

Әкімшілік зайиет

Әкімшілік зайиет, әкімшілік юрисдикция - мемлекеттік басқару органдары мен лауазымды адамдардың нақты әкімшілік құқық бұзушылық іс-әрекеттерді қарап, шешімін табуға және арнаулы тәртіпке сәйкес заң алдындағы жауапкершілік шараларын қолдануға қаты ...

                                               

Әкімшілік кодекс

Әкімшілік кодекс - әкімшілік құқық бұзушылық үшін жауапкершілікке тарту, жаза шараларын белгілеу, т.б. мәселелерін айқындаушы құқық нормаларын біріктіретін, бірегей жүйеленген заңдар актісі. Қазақстан Республикасында" Қазақ КСР-нің әкімшілік құқы ...

                                               

Әкімшілік комиссия

Әкімшілік комиссия - әкімшілік құқық бұзушылық бойынша істерді қарап, жауапкершілікке тарту үшін арнайы құрылатын орган. Аудандық, қалалық, қаладағы аудандық әкімшіліктердің жанынан құрылады. Құрамында комиссияның төрағасы, оның орынбасары, жауап ...

                                               

Әкімшілік тұтқындау

Әкімшілік тұтқындау, әкімшілік қамауға алу - заңда көзделген ерекше реттерде, құқық бұзушылықтың жекелеген түрлеріне қатысты тағайындалатын әкімшілік жаза шарасы. Ол, әдетте, қылмысқа қарағанда қоғамға қауіптілігі аздау теріс қылықтарға, құқыққа ...

                                               

Әкімшілік шара

Әкімшілік шара, жаза шаралары - әкімшілік құқық бұзушылық қылықтар үшін белгіленетін жаза түрлері. Әкімшілік шара құқыққа қайшы, теріс қылық жасаған адамдарды заң сыйлау, заңдылықты құрметтеу рухында тәрбиелеу, тәртіпсіз әрекеттердің алдын-алу ма ...

                                               

Әкімшілік қадағалау

Әкімшілік қадағалау - қылмыстың алдын-алу, заңдылықты сақтау, азаматтардың құқылары мен бостандықтарын қорғау және бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған адамдардың мінез-құлқын бақылау мақсатында қолданылатын әкімшілік шара. Оны аудандық ...

                                               

Әкімшілік қамауға алу

Әкімшілік қамауға алуды судья ерекше жағдайларда жеке адамға қарсы әкімшілік құқық бұзушылықтардың жекелеген түрлері үшін - он бес тәулікке дейінгі, сондай-ақ сыбайлас жемқорлықпен әкімшілік құқық бұзушылықтың жекелеген түрлерін жасағаны және төт ...

                                               

Әкімшілік құқық

Мемлекеттік басқару саласында қоғамдық қатынастарды реттейтін заң нормаларының жүйесі. Әкімшілік құқық бұзушылық қарым-қатынастардың бір тарабы мемлекеттік басқару органдары немесе осы органның лауазымды адамы, ал екінші тараптан мемлекеттік орга ...

                                               

Әкімшілік ұстау

Жеке адамды жеке бас бостандығынан, атап айтканда, оның құқыққа қарсы әрекетін тыю мақсатымен белгілі бір уақыт ішінде арнаулы орында мәжбүрлеп ұстай отырып, іс-әрекет және жүріп-тұру бостандығынан уақытша айыру. Оны ішкі істер органдарының қызме ...

                                               

Әкімшілік-аумақтық бөлініс

Әкімшілік-аумақтық бөлініс – мемлекеттің аумақтық ұйымдастырылу жүйесі. Оның негізінде мемл. өкімет пен басқару органдары құрылып, тиісті жұмыстар атқарады. Қазақстан Республикасында Әкімшілік-аумақтық бөлініс облыстық, қалалық, аудандық, округті ...

                                               

Әкімшілік-территориялық құрылым

Әкімшілік-территориялық құрылым - мемлекеттің территориялық ұйымдастыру жүйесі; соның негізінде мемлекеттік билік пен басқару органдары құрылып, қызмет атқарады. Әкімшілік-территориялық құрылымның құқықтық нормалары мемлекет аумағындағы әкімшілік ...

                                               

Әкімқара

Әкімқара / Әкімқаралар - Істің байыбына бара бермейтін және өз ісіне немқұрайлы қарайтын, қарапайым халыққа тікбақайшылық танытатын жергілікті әкімшіліктің басшыларына халықтың берген атауы. Сондай-ақ, ащы кекесін, ажуалы мағынадағы бұл атау манс ...

                                               

Әкелік

Құкықта - баланың нақты еркектен туу тегінін айғағы. Әкелік заң жүзінде туу туралы АХАЖ органдарында куәландырылады. Егер ата-ана некеде тұрмаған болса, әкелік олардың АХАЖ органдарына бірлесіп берген арызы негізінде белгіленеді. Кейде әкелікті с ...

                                               

Әкелім (импорт) бажы

Мемлекеттің импортталатын тауарлардан, мемлекеттің бюджеттік кірісіне алатын кедендік баж салықтары. Шеттен әкелінетін тауарлардан алынатын баж салығы, қазыналық., демпингке қарсы, өтемақылық және т.б. болуы мүмкін; олар тауар бағасына қосылатынд ...

                                               

Әккі

Қазіргі қазақ тілі тұрғысынан алсақ, мағынасы - ысылған, тәжірибелі, тісқаққан сияқты ұғымдарға нұсқайды. Көбіне сын есім қызметін атқарады: "Жазықта құтылмасын біліп, әккі қасқыр "Жеті құдықтың" обалы шоқысына беттеді". "Қыз Жібек" жырында да бұ ...

                                               

Әксаз

Әксаз - құрамының 50-75 %-ы карбонаттардан, 25-50 %-ы өзге минералдардан тұратын тау жынысы; карбонаттардың құрамына орай, әктасты және доломитті әктас болып екі түрге бөлінеді; керіш өндірісінде кеңінен қолданылады.

                                               

Әкті туф

Әкті туф - ыстық немесе салқын көміртекті қайнарлар әрекетінен кальций карбонаты түрінде тұнбаланған өте жеңіл кеуекті тау жынысы; өсімдік таптары мен органикалық қалдықтарды кіріктіреді; құрылыс материалы, әшекей тастар және оқ күйдіру шикізатты ...

                                               

Әкті шөгінділер

Әкті шөгінділер - негізінен немесе 30%-дан астам кальцит карбо- натынан түратын биогендік, хемогендік, кейде терригендік шөгінділер. СаСО. мөлшері бойынша шамалы окті, окті жоне жоғары окті болып жіктеледі. Қазіргі Ә.ш-де СаС03 мөлшері 99%-ға жетеді.

                                               

Әл-Анфәл сүресі

Әнфал - Мединелік 75 аяттан тұратын Құран сүресі. Сүреде ұрыс ережелері мен заңдары, себептері мен жеңіске жету себептері мен армияның рухани мықтылығының рөлі жайлы айтылады. Соғыстан түскен олжаларды үлестіру ережесі мен тұтқындарды ұстау ереже ...

                                               

Әл-асар әл-бақийа ән әл-құрұн әл-халийа

әл-АСАР әл-БАҚИЙА ӘН әл-ҚҰРҰН әл-ХАЛИЙА” - Әбу Райхан әл-Бирунидің тарихи шығармасы. Автордың Гурган билеушісі Кабус ибн Уашмгирге арнаған бұл шығармасы 998 - 1010 жылдары аралығында жазылған." Жылнамада” барлық дәуірге сипаттама беріліп, гректер ...

                                               

Әл-ауқат

Материалдық мұқтаждығы болмауымен сипатталатын адамның экономикалық жағдайы. Сонымен қатар белгілі бір жағдайларда әл-ауқат құқық бұзушылыққа итермелейтін факторға да қызмет етуі мүмкін екенін білгеніміз жөн. Мысалы, әл-ауқатты болу өз кезегінде ...

                                               

Әл-Ашғари

Абу-л-хасан Әли б. Исмаил Ашари - қаламның ашариттік мектебінің теологі, эпонимі. Басрада туған, өзінің өгей әкесі, Басра мутазилашыларының басшысы Әбу Әли әл-Дуббайдан дәріс алды. Ол 912 - 13 ж. мутазила ілімінен қол үзіп, Бағдатқа келеді, кейін ...

                                               

Әл-Бадауи

Бадауй, ал-Бадауи, Әбу Фитйан Ахмед Сиди аш Шариф - - араб сопысы, Мысырда оған сиыну күні бүгінге дейін кең тараған, Бадауийа, бауырластығының негізін қалаушы. Арғы тегі Әли б. Әбу Тәліптен өрбіген. VII ғасырдың соңында Мағрибке қоныс аударды. 1 ...

                                               

Әл-Бақиллани

Әл-Бакиллани, Әбу Бәкір Мұхаммед б. а т-Таййиб - ашғари кәламының көрнекті өкілі. Басрада дүниеге келіп, ғұмырының көп бөлігін Бағдатта өткізіп, сонда қайтыс болды. Фиқһ мәселесінде Малики мазһабын ұстанған ол бірсыпыра уақыт қазылық қызмет атқар ...

                                               

Әл-Гавар

Әл-Гавар - әлемдегі ең үлкен мұнай кенорны. Әл-Гавар Сауд Арабиясында орналасқан. Әл-Гавар 1948 жылы ашылған. Әл-Гавардың геологиялық қоры 20 млрд тонна мұнай. Жылына 250 млн. тонна мұнай береді.

                                               

Әл-Джуәйни

Әл-Джуәйни, Әбу-л-Маали Абд әл-Мәлік б. Абдаллаһ, Имам әл-Харамайн -ашариттік каламның көрнекті өкілі, әл-Ғазалидің ұстазы. Нишапурға таяу жердегі Джуузйн округінің құрамына кіретін Азазуар елді мекенінде дүниеге келген. Нишапурда Әбу-л-Қасым әл- ...

                                               

Әл-Жахилийа

әл-Жахилийа - пұтқа табынушылық дәуірі, Исламға дейінгі кезеңді және Арабия тұрғындарының Мұхаммед келғенге дейінгі діни қалпын айқыштау. Әл-Жахилийа одан да дәл мағынасы адамдардың Пайғамбарсыз, Иса мен Мұхаммедтің аралығында өмір сүрген кезеңге ...

                                               

Әл-Жилани

әл-Жилани, ал-Джилани, Мухйиад - Дин Абд әл - Қадыр б. Әбу Салық Жанғидуст - ханбалшыл уағызшы әрі діндар сопы шайқы. Ғилан уәлаятының Ниф провинциясында туған, шыққан тегі парсы. Ол 18 жасыңда Бағдатқа келіп, көптеген ғұламалардың дәрістеріне қа ...

                                               

Әл-Жуббай

әл-Жуббай, Әбу Әли Мұхаммед б. Абд әл - Уаһһаб - басралық мутазилашылардың басшысы. Басрада Әбу Жақып аш-Шаххамнан тәлім алды. Ол қайтыс болғаннан кейін соның орнын басып, мутазилашыл мектепке басшылық жасауды қолға алды. Әл-Жуббай шығармалары қа ...

                                               

Әл-Жунайд

әл-Жунайд, Әбу- л -Қасымәл - Джунайд б. Мұхаммед әл- Каваририәл - Хаззазәл - Бағдади - мұсылман мистицизміидегі "салауаттылық туралы ілім" және соның құрметіне джунайдийа деп аталған өзін-өзі толық бақылау тәрізді негізгі екі ағымның басшысы. Бағ ...

                                               

Әл-Журджани

әл-Журджани, Әли б. Мұхаммед, лақап аты ас -Саййид аш- Шариф - қалам өкілі. Астрабад маңындағы Тату қаласында дүниеге келген. Астрабадта білім алғаннан кейін Әл-Журджани оқытушылық қызметпен айналысқан. Орта Шығыстың қалаларын аралап, Кутб ад-Дин ...

                                               

Әл-Иджи

әл-Иджи, Адудад - Дин Абд әр- Рахманб. Ахмад - кейінгі қалам ілімінің өкілі. Фикһта саласында шафииттік мазһаб бағытын ұстаған. Кәлам ілімін әл-Байдауидің ізін қуушылардан үйренген. Әбу Сайд Ильханның сарайында тұрған, Әбу Сайд оны қазы қызметіне ...

                                               

Әл-Исра Уә-л-Мирадж

Әл-Исра Уә-л-Мирадж - Мұхаммедтің Иерусалимге түнгі сапары және оның көкке ұшуы мұсылман діни аңыздарының кең тараған түріне жатады. Құранда бірде Аллаһтың өзі Пайғамбарды оқшау мешітке, Аллаһтың нұры жауған жерге апарғаны айтылады. Аңызға қараға ...

                                               

Әл-Калабади

Әл-Калабади, Әбу Бәкір Мұхаммедб. Исхақ әл-Бұхари - ханафиттік факиһ, араб тіліндегі мистицизм тақырыбына арналған ең алғашқы жүйелі еңбектердің бірінің авторы. Бұхара маңындағы Калабад қ-нда туған. Құқық дәрісін Мұхаммед Фадлдан алды, сопы шейх ...

                                               

Әл-Уед

Әл-Уед – Алжирдің солтүстік-шығысындағы қала Халық саны 110 000 адам. Қала ауылшаруашылық өнімдерін соның ішінде, финик сатумен айналысады. Сонымен қатар Әл-Уед мата мен кілемдер шығаратын орталықтардың бірі. Қалада көптеген көне архитектуралық е ...

                                               

Әл-Узза

әл-Узза - арабтардың ежелгі әйел құдайы. V - VI ғ-да оған Араб елінің көптеген жерлерінде, яғни Хиджазда, Хирада, Набатейде сиынған. Әл-Уззаға сиынудың негізгі орталығы - Меккенің маңайындағы Хурад алқабы. Ол Сирия мен Ирак аралығындағы сауда жол ...

                                               

Әл-Фараби Алаңы

Әл-Фараби Алаңы - Шымкент қаласындағы қоғамдық құрылыстар құрамына кіретін үлкен алаң. Бұрын В.И. Ленин алаңы деп аталып келген. 1998 жылы ғұлама ғалым, философ Әбу Насыр әл-Фараби есімі берілді.

                                               

Әл-Хаким әт-Тирмизи

Тирмизи, әл-Хаким Әбу Абдаллах Мұхаммед б. Әли – 9 ғасырда өмір сүрген шығыс Иран сопылығының көрнекті өкілі. Термез қаласында дүниеге келген.

                                               

Әл-Хасан әл-Басри

әл-Хасан әл-Басри, Әбу Саид б. Әбіл - Хасан Насар - ерте Исламның аса ірі пірадары. Мединеде туған, 657 жылдан Басрада тұрып, сонда дүние салған. 663 - 65 ж. қазіргі Ауғанстан жеріндегі әскери жорыққа қатысқан. Иракты әл-Хаджжадж билеген кезде, о ...

                                               

Әл-Хилафа

әл-Хилафа - 1. Халифа дәрежесі, оның билік жүргізген кезеңі. 2. Халифа басқаратын халифат, мемлекет. "Діндар халифтар" 632-61. Омейя әулеті 661-750, Аббас әулеті 750-1258, Андалусиядағы Омейя халифаты 756-1031 тұсындағы мұсылман мемлекетін халифа ...

                                               

Әл-Хубар

Эль – Хубар қаласы – Парсы шығанағы жағалауында орналасқан, Сауд Арабия қаласы. Халық саны 166 мың адам шамасында. Эль-Хубарда маңызды әрі ірі мұнай шығаратын өнеркәсіп орындары бар. Қала маңында әлемдегі ірі Saudi Aramco мұнай компаниясының штаб ...

                                               

Әл-Худайбийа

әл-Худайбийа - 628 жылы наурызда меккеліктер мен Мұхаммедтің келісімге келген жері, Меккенің "киелі өңірінің" батыс шекарасындағы Джиддаға барар жолда орналасқан. Мұсылман дәстүрі бойынша Мұхаммед өзінің 1400 яки 1600 серігімен қажылыққа бармақшы ...

                                               

Әл-Худжуири

әл-Худжуири, Әбу-л-Хасан Әли б. Осман әл - Ғазнауи әл-Жуллаби - парсы әдебиетіндегі тұңғыш сопылық еңбектердің авторы. Бұл еңбекте сопылардың тарихы мен болмысы, дүниетанымы мен тәжірибесі жүйелі түрде баяндалған. Ол Әбу-л-Фадл Мұхаммед б. әл-Хас ...