ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 233




                                               

Әрекеттегі жанартау

Әрекеттегі жанартау 1) үнемі немесе дүркін-дүркін атқылап тұрған жанартау; 2) атқылауы туралы мәлімет жоқ, бірақ ыстық газ бен су бөліп тұратын жанартау. Әрекеттегі жанартаудың көбі Тынық мұхит жағалаулары мен аралдарында, Ява доғасында орналасқан.

                                               

Әрекеттер терезесі

Әрекеттер терезесі - сұрақ немесе ескертуші бар экрандағы жақтау, оның көмегімен программа пайдаланушыдан ақпарат сұрайды. Көбінесе компьютердің көмегімен оқытуда пайдаланылады, оның үстіне жақтаудағы сұрақтар мен білімін тексереді.

                                               

Әректікен

Әректікен – айлау тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер. Облыста бір ғана түрі – бұдыр Әректікен кездеседі. Биік. 20 – 50 см, сортаң жерлер мен құрғақ жыраларда өседі. Жапырақтарының жиегі тілімделіп, ұзынша, сопақтау келеді. Гүлдері ...

                                               

Әртүрлі географиялық ендіктегі аспан сферасының қозғалысы

Бақылаушы шар пішінді Жер бетінде орналаскандықтан, жұлдызды аспан кәрінісі оның тұрған орнының географиялық ендігіне байланысы әртүрлі болады. Географиялық ендік мәніне байланысты шырақтардың тәуліктік параллельдері көкжиекке қатысты әртүрлі бұр ...

                                               

Әсел

Әсел - күрделі гүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Қазақстанда көп жылдық 2сел түрі ғана кездеседі. Ол бау-бақшаларда, саябақтарда, гүлзарларда өседі. Биіктiгi 10 - 15 см болады. Күрекше пішінді жапырақтары сабақ астына ш ...

                                               

Әсемтас топтары

Әсемтас шикізат өзінің эстетикалық құндылығын анықтайтын физикалық қасиеттерінің көрсеткішіне, таралғандығына, сондай-ак багасына байланысты бірнеше топқа бөлінеді. Е.Я.Киевленко ұсынған жіктелімде мынадай топтар мен кластар қабылданған: 1) зерге ...

                                               

Әсері күшті улы заттар

Әсері күшті улы заттар - булануы немесе ағуы кезінде ауада белгілі мөлшерден артық шоғырлана алатын және адамдарға зиянды әсер етіп, түрлі дәрежеде зақымдайтын құралдар. Неғұрлым типтік әсері күшті улы заттарға аммиак, хлор, күкіртті ангидрид, кө ...

                                               

Әсерлеу

Әсерлеу - сөзге мәнерлілік сипат дарытып, көркемділігін, әсерлілігін арттыра түсетін сөйлем құрылымын түрлендіру, сөз қолдану тәсілі стильдік айшықтар. Әсерлеу түрлері: сөз қайталау, сөз орнын ауыстыру инверсия, шендестіру, үдету, бүкпелеу, арнау ...

                                               

Әсет пен Кәрібай айтысы

Әсет пен Кәрібай айтысы - шамамен 1905 жылы Тарбағатай тауының түстік жағында өткен айтыс. Айтыс дәстүрлі екі ру ақындарының бұл айтыста жалпы адамгершілік, әділдік, жомарттық сияқты мәселелер айтылып үлкен тәрбиелік мәні бар деңгейге көтерілген. ...

                                               

Әсет пен Ырысжан айтысы

Әсет пен Ырысжан айтысы - ақындар айтысының шоқтығы биік, аса көркем үлгілерінің бірі. Айтыс 19-ғасырдың соңғы ширегінде өткен. Мұнда халық өмірінің ауыр жағдайы мен ел билеушілердің зорлық-зомбылығы жұмбақ - жауап түрінде әсерлі сипатталған. Жұм ...

                                               

Әсия Нарыманқызы Сырғабекова

Қазақ. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін 1982 экономика мамандығы бойынша; Мәскеу қаржы институтының аспирантурасын 1987 бітірген. Экономика ғылымдарының кандидаты 1987. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: "Социализмді жетілд ...

                                               

Әскер (күштер) салалары

Әскер салалары) - Қарулы Күштер түрінің құрама бөлігі. Оның құрамына тек қана өздеріне тән негізгі қарулары мен әскери техникалары, сондай-ақ оларды ұрыстық коддану тәсілдері бар әскери құрылымдар кіреді. Қарулы Күштер тегіне: Құрлықтағы әскерлер ...

                                               

Әскер жинау ауданы

Әскер жинау ауданы - ұрыстық дабыл бойынша, оқу-жаттығуға, табиғат апаттарының зардаптарын жоюға шығу кезінде бөлімге, темір жол, су және әуе көліктерімен тасымалдаудан кейін тиеу кезінде батальонға, әскерлерді алмастыру және десант түсіру кезінд ...

                                               

Әскер үлесі

Әскер үлесі - әскердің материалдық құралдар, тұрмыстық кызмет көрсету қажеттіліктерін қанағаттандыру шараларының жүйесі; әскерді жабдықтаудың әр түрлерінін жалпы атауы. 50 ж. ортасынан бастап Кеңестік әскери қызметте жабдықтау түрлеріне байланыст ...

                                               

Әскербасы

Әскербасы - қазақ халқының ежелгі әскери құрылымдарында белгілі бір әскер қосынын, жасақты басқаруға тағайындалған адамдардың жалпылама атауы. Әскербасылар қарамағындағы әскер санына байланысты онбасы, жүзбасы, мыңбасы, түменбасы, бас қолбасшы бо ...

                                               

Әскерге хабар беру

Әскерге хабар беру - барлық бөлімшелер мен бөлімдер үшін арнайы бекітілген сигналдарды жеткізу, беру. Әскерге хабар беру әскердің дер кезінде қорғануы немесе қарсы әрекет жүргізуі үшін шара қолдануы мақсатында жүргізіледі. Әскерге хабар беру қарс ...

                                               

Әскерді басқару

Әскерді басқару - штаб, саяси бөлім және т.б. басқару органдары басшыларынын әскерді үнемі әскери дайындықта ұстап, алға қойылған міндеттерді орындауға және ұрыс қимылдарын жүргізе білуге дайындауға басшылық жасауы. Оған болуы мүмкін жағдай жөнін ...

                                               

Әскерді бытырата орналастыру

Әскерді бытырата орналастыру - ұрыс әрекеті кезінде әскердің тезірек қанат жаюын камтамасыз ететіндей әскерді майдан және оның тереңдігі бойынша бөліп тастау. Ол, әсіресе, ядролық қарудан, авиация соққысынан және қарсыластың артиллериялық минаата ...

                                               

Әскерді жабдықтау

Әскерді жабдықтау - тыл кызметі ұйымдастырып, іске асыратын бөлімшенің материалдық қажеттіліктерін қанағаттандыру. Әскерді материалдық және техникалық құралдармен дер кезінде әрі талық камтамасыз етудің бейбіт уақытта да, соғыс кезінде де маңызы ...

                                               

Әскерді техникалық қамтамасыз ету

Әскерді техникалық қамтамасыз ету - қарулы күштерді әскери-техникалық мүліктермен қамтамасыз ету, әскери техниканы пайдаланудың сенімділігі мен тиімділігін арттыру, жөндеу жұмыстары, бұзылған жағдайда қайта сапқа косу үшін арнайы техникалық құрал ...

                                               

Әскерді үздіксіз басқару

Әскерді үздіксіз басқару - алға қойған мақсатқа жету үшін әскердің ұрыс әрекетінің өту барысына командирдің қатаң және тұрақты түрде әсер етуі. Әскерді үздіксіз басқару төмендегідей жолдармен жүзеге асады: жағдайды дұрыс түсініп, оның өзгеру мүмк ...

                                               

Әскерді ұйымдастыру теориясы

Әскерді ұйымдастыру теориясы - қарулы күштердің бейбіт және соғыс кезіндегі құрылымы мен ұйымдастырылу жүйесін, әскерлерді резервпен камтамасыз ету, жинақтау, үйрету, топтастыру, іріктеп, майданға жіберу жүйесін зерттеу. Бейбіт кезде әскери қызме ...

                                               

Әскердің жауынгерлік (күшін) қалпын сақтауы

Әскердің жауынгерлік қалпын сақтауы - 1) адам күштерінің кандай да болсын қиындықты жеңе білуі, қаруын орналасқан шебін сактап, не орын ауыстыру арқылы жауынгерлік қабілетін жоғалтпауы. Оның мақсаты ұйымдастырылған құрылымына, техникалық жабдықта ...

                                               

Әскердің маневрлілігі

Әскердің маневрлілігі - бөлімдердің, бөлімшелердің, құрамалар мен ұрыс техникасының тез арада ұйымдасқан түрде жылжуға қабілеттілігі, өзінің ұрыс тәртібін, құрылымын өзгертуі және ұрыс табысты шешілетін бағытқа қарай күшті ауыстыруы. Сондай-ақ, я ...

                                               

Әскердің қозғалысы

Әскердің қозғалысы - әскерлердің бір ауданнан екінші ауданға өз жүрістерімен, темір жол, әуе, теңіз, өзен көліктері немесе аралас тәсілдермен ауысуы. Әскерлердің жылжу тәсілі әскер санына, жылжу қашықтығына, қолда бар көлікке және басқа жағдайлар ...

                                               

Әскери -топографиялық қызмет

Әскери -топографиялық қызмет - бейбіт және соғыс уақытында әскерлерді топографиялық тұрғыдан қамтамасыз ету мақсатына арналған қарулы күштердегі қызмет

                                               

Әскери автомобиль жолы

Әскери автомобиль жолы - жол әскерлерінің құрал күштерімен қалпына келтірілген және техникалық бойтасалауға, оның жазылмалы пайдалануына арналып, әскери қозғалыс үшін дайындалған жол. Оған: негізгі және қосалкы маршруттар, ірі көліктік тораптарды ...

                                               

Әскери автомобильдер

Әскери автомобильдер - қарулы күштердің тактикалық-техникалық және экономикалық талаптары бойынша жасалады және олар жеке құрамды, әскери жүктерді, қару-жарақ пен әскери техниканы тасуға арналады. Әскери автомобильдер көліктік және арнайы болып б ...

                                               

Әскери академия

Әскери академия - жоғары әскери және арнайы әскери білімі бар офицер кадрларын даярлауға арналған жоғары әскери-оқу мекемесі; әскери мәселелерді зерттеуге арналған ғылыми орталық. Әскери академия 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында пайда бол ...

                                               

Әскери атақтар

Әскери атақтар - қарулы күштер қатарында қызмет етіп жүрген азаматтарға әскери мамандығына, атқаратын қызметіне, сіңірген еңбегіне, әскери және арнаулы дайындығына, қызмет ететін қарулы күштер түріне қарай беріледі.

                                               

Әскери атташе

Әскери атташе - қызмет бабындағы адам. Өзі барған елде өз мемлекеті армиясының ресми әскери-дипломатиялық өкілі болып табылады. Ол екі елдің әскери ведомостволары арасындағы әскери сипаттағы шерулерде, маневрлер мен өзге де рәсімдерде тұрақты бай ...

                                               

Әскери аурухана

Әскери аурухана, госпиталь - әскери қызметкерлер мен олардың отбасы мүшелеріне арнаулы медициналық көмек көрсетуге және емдеуге арналған әскери-медициналық мекеме. Онда, сондай-ақ, әскери-дәрігерлік тәжірибелер, ғылыми зерттеулер жүргізіледі, әск ...

                                               

Әскери байланыс

Әскери байланыс - бұйрықтарды, жарлықтарды, хабарларды, белгілерді, т.б. қабылдай алатын және кері жеткізе алатын жабдықтар мен тәсілдердің жиынтығы. Әскери байланыс - ұрыста әскерлерді дұрыс басқарудың негізі. Ұрыс жағдайында әскери байланыс жас ...

                                               

Әскери басылым

Әскери басылым - әскери тақырыптағы әр түрлі мәселелерге арналған басылымдар. Олар, негізінен, әскери оқырмандарға арналған маііызды жаппай ақпарат пен үгіт-насихат құралы. Әскери басынымдарға: мерзімді басылымдар: әскери газеттер мен журналдар, ...

                                               

Әскери басымдылық

Әскери басымдылық - қарсылас жақтардың бірінің әскери куаттылығы жағынан, ең алдымен қарулы күштер мен қару-жарақтың саны мен сапасы, қарулы күштердің үйретілуі немесе оның ұрыстық және жұмылдырулық дайындығын алдын ала өсіру мен стратегиялық жағ ...

                                               

Әскери блок

Әскери блок ортақ мақсаттарға кол жеткізуге бағытталған, мемлекеттердің саяси, әскери, экономикалық және басқа іс-әрекеттерін бірлестірулерін қарастыратын әскери-саяси одағы. Әдетте, бейбіт уақытта ұйымдастырылады. Оның жоғары, басқарушы және жұм ...

                                               

Әскери бөлім

Әскери бөлім - әскери міндеттерді орындататын немесе бейбітшілік кезінде әскерлер құрамын үйретіп, дайындайтын, Қарулы Күштердің әрбір түрінде тактикалық жеке тапсырмаларды іске асыратын ұйымдаскан бөлім. Әскери бөлімнің аты, нөмірі, туы, әкімшіл ...

                                               

Әскери Губернатор

Әcкери губернатор - Ресей империясында 1801 жылдан бастап кейбір шекаралық губернияларды басқару үшін тағайындалған әскери шені бар лауазым иесі. Әcкери губернатор жергілікті жердегі азаматтық және әскери істі басқарды. 19 ғасырдың 60 - 80 жылдар ...

                                               

Әскери дидактика

Әскери дидактика - оқу жүйесіндегі әскери қызметшілер мен әскери ұжымдарды оқыту теориясы, олардың тәрбие, даму және психологиялық даярлығын, оқыту мақсатын, мазмұнын, принциптерін, әдістерін, ұйымдастыру нысандарын ашып негіздейтін әскери педаго ...

                                               

Әскери жарғы

Әскери жарғы - әскери қызметті өтеу тәртібін белгілейтін және соғыс жағдайында әскери құрамалар мен әскери бөлімдердің бір-бірімен өзара іс-қимылдарын үйлестіру ретін анықтайтын ережелердің жиынтығы. Әскери жарғы әскери қызметшілер үшін бұлжытпай ...

                                               

Әскери Жаттығу

Әскери жаттығу – әскери құрамалардың, бөлімшелердің, басқару органдарының және арнаулы әскерлердің жауынгерлік дайындықтарын тексерудің негізгі тәсілі. Әскер түрлерінің әзірлігін, ұрыс жүргізу және басқару, өзара байланыса қимыл жасау тәсілдерін ...

                                               

Әскери жолдар

Әскери жолдар - әскердің ұрыс қимылдарын жүргізуіне арналған жолдар. Әскери жолдарға әскери аудандардағы дайындалған жолдар мен әскери автомобиль жолдары жатады. Тылда дайындалатын әскери жолдар мен лек жолдары: бағытына қарай - майданға бағыттал ...

                                               

Әскери комендант

Әскери комендант - Командир, гарнизон бастығы. Әскери қызмет лауазымы. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің гарнизон коменданты коғамдық орындар мен көшелерде әскери қызметшілердің жауынгерлік тәртіпті сактауын, гарнизон қарауылы мен патрульд ...

                                               

Әскери Комиссариат

Әскери Комиссариат – Қазақстан Республикасының Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігінің әскери қызмет атқаруға тиіс азаматтарды есепке алу және әскерге шақыру ісімен, бұқаралық әскери даярлықпен айналысатын жергілікті басқару органы. Оны ...

                                               

Әскери коммуникация

Әскери коммуникация - әскерлердің қозғалысы үшін, қару-жарақ пен әскери техника, оқ-дәрілер, жанармай және басқа материалдық құралдар тасымалдау үшін, сондай-ақ эвакуацияның барлық түрлерін жүзеге асыру үшін дайындалып жабдықталған байланыс жолда ...

                                               

Әскери Округ

Әскери Округ – әскери әкімшілік-аумақтық бөлік. Оның құрамына әскери құрамалар, әскери бөлімдер, әскери оқу орындары және әр түрлі жергілікті әскери мекемелер біріктіріледі. Ел территориясын әскери округтарға болу Қарулы Күштердің құрылымын тиімд ...

                                               

Әскери педагогика

Әскери педагогика - Қарулы Күштердің әскери қызметшілерді оқыту мен тәрбиелеудің зандыkықтарын зерттейтін педагогика саласы. Әскери педагогика әскер жағдайында жеке құрамды әскер ісіне үйретуге, саяси санасын арттыруға, олардың жоғары моральдық-ж ...

                                               

Әскери Полигон

Әскери Полигон – қару-жарақ пен әскери техниканы сынақтан өткізу, әскерлердің жауынгерлік даярлығын анықтау және соғыс өнерін дамыту мақсатына арнайы бөлінген және жабдықталған орын. Кейбір ғылыми-зертттеу мекемелерін де әскери полигон деп атайды ...

                                               

Әскери резерв

Әскери резерв. Әскери резервке соғыстың басталу кезінде белгілі бір міндет жүктелмеген жоғары әскери қолбасшының тікелей қарамағында тұрған адамдар және материалдық жабдықтар кәры кіреді. Әскери резерв жасау соғыс жағдайында кездейсоқтықты жоюға, ...

                                               

Әскери сал қайық

Әскери сал қайық - су бөгеттерінен қару-жарақ пен әскери техниканы, жеке құрамды өткізуге арналған жүзбелі құрал. Әскери сал қайық арналуы бойынша көпірлі, тасымалды және әмбебап болып бөлінеді. Көпірлі сал қайық калқыма көпірдің белігі болып сан ...