ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 225




                                               

Ұмай ана

Ұмай ана - ертедегі Ұлы Даланы мекендеген түркі тілдес халықтардың ұрпақ жалғастырушы, береке-молшылық тәңірісі. Ұмай анаға қазақтардан басқа хакастар, қырғыздар, алтайлықтар, тывалықтар, шорлар және түріктер табынған. Бүл жайындағы деректер Орхо ...

                                               

Ұмай ана көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы № І73 көше. "Комсомольский" тұрғын алабы. Ұмай ана көшесі Қорғалжын тасжолынан басталып, Қарашаш ана көшесінде аяқталады. Баян сұлу, Домалақ ана көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 935.2 м. Ұмай ана - ертедегі Ұлы Даланы мекендеген тү ...

                                               

Ұмытшақтық

Ұмытшақтық, ұмыту - меңгерілген материалдың еске түсуі және қайта жаңғыру мүмкіндігінің біртіндеп кемуімен сипатталатын процесс. Ұмытшақтықты алғаш рет Г.Эббингауз зерттеп, адам жадының уақытқа тәуелділігін тәжірибелік тұрғыда анықтады. Бұдан кей ...

                                               

Ұн

Ұн - дәнді дақылдарды ұнтақтау арқылы алынатын тағамдық өнім. Ол негізінен бидай, сондай-ақ жүгері, арпа, сұлы, бұршақ дәндерінен дайындалады. Ұн: нан, кондитерлік, кеспе өнімдерін, т.б. дайындау үшін пайдаланылады. Ұнның химиялық құрамы, тағамды ...

                                               

Ұн тағамдары

Ұн тағамдары - ұннан дайындалатын тағамдар. Негізінен ашымаған қамырды илеп, пішіндейді де, ұн тағамдарының түрлерін жасайды. Олар суда қайнатылып пісіріледі, кейде майға қуырылады немесе пеште пісіріледі. Орталық Азия халықтарында ұннан жасалған ...

                                               

Ұнтақ

Ұнтақ - фармакология өндірісі шығаратын, бір немесе бірнеше ұсақталған заттардан тұратын дәрілік қалыптар. Ұнтақтарды ішуге де, сырттай теріге себуге де болады. Ұнтақтардың 2 түрі бар: 1) қарапайым ұнтақ, бір ғана заттан; 2) күрделі ұнтақ, бірнеш ...

                                               

Ұнтақтағыштық

Ұнтақтағыштық - жарылғыш заттың өзімен жанасып жатқан ортаны жару кезінде ұсақтау немесе ұнтақтау қасиеті. Ұнтақтағыштық жарылғыш заттың от алған кезіндегі соққы әсерінен пайда болады. Оның әсері 2 - 2.5 есе заряд радиусынан аспайтын қашықтықта б ...

                                               

Ұнтақтық металлургия

Ұнтақтық металлургия - ғылым мен техниканың металдар, қорытпалар және химиялық қосылыстардың ұнтақтарын алу және олардан бұйым не бейметалл ұнтақтары бар қоспалар өндіретін саласы. Ұнтақтық металлургия металдың бұйымға айналуының ең озық процесі ...

                                               

Ұра

Ұра - жерден қазылған қарапайым астық сақтау орны. Қазақстан аумағында ұра жасау қола дәуірінен бері орын алғандығын археологиялық зерттеулер нақты көрсетіп отыр. Ерте ортағасырлық жазба ескерткіштері де ұраны көптеген түркі халықтарының ежелден ...

                                               

Ұран

Басқа мағыналар үшін Ұран деген бетті қараңыз. Ұран - халықты, кейде жеке адамдарды да жеңіске, ерлікке шақыратын айбарлы сөз. Ол ежелгі халықтардың рулық, тайпалық құрылыс жағдайына байланысты пайда болған. Жауға қарсы аттанғанда руластарды жіге ...

                                               

Ұран-от

Ұран-от - соғыс кезіндегі белгі беру әдісі. Жаугершілік заманда қазақ рулары сақтық шараларына көп көңіл бөлген. Жолдарға күзеттер қойылып, бірнеше шақырым жерлерге аз адамдардан шолғыншылар жіберілген. Жау келетін жолдарда төбелердің үстіне қара ...

                                               

Ұраңқай

Ұраңқай - баспана түрі. Ол негізінен киіз үйдің бірқатар бөліктерінен ғана құралады. Мал шаруашылығымен айналысқан қазақтар ұраңқайды уықтарды, не ағаштарды қатарлап қойып, бастарын түйістіріп, үстіне киіз жауып қос сияқты тұрғызған.

                                               

Ұрлық

Ұрлық, қылмыстық құқықта - мүлікті жасырын қымқыру. Ұрлық қоғамдық немесе жеке меншікке қарсы жасалған қылмыстардың қатарына жатады. Жәбірленуші мен басқа адамдар байқамайды деген сеніммен қылмыскердің мүлікті жасырын жымқыруы ұрлықтың тонау мен ...

                                               

Ұрпақ

Қазақ этносы үшін ұрпақтың маныздылығын А.Қайдар былай атап өтті. өмірге қазақ болып келіп, қазақ қауымында өсіп-өнген адам ағайын-тумалары мен жекжат-жұрағатына ыждағатпен қарағанмен, қашанда өз кіндігінен тараған ұрпағына өзгеше мəн бергені бел ...

                                               

Ұрпақтар ауысу теориясы

Ұрпақтар ауысу теориясы - тілдік өзгеріс теориясы, оған сәйкес тілдердің тарихи өзгеруінің себебі әрбір кейінгі ұрпактың алдыңғы ұрпақтың тілің толық меңгеруге қабілетсізідігі.

                                               

Ұршық

Ұршық сөзі мынадай мағыналарда қолданылуы мүмкін: 1) Жүннен шүйкелеп жіп иіруге арналған жеңіл аспап; жіп иіретін құрал. Қазақстан аумағында ұршықты шаруашылық қарекеттерде пайдалану неолит заманынан басталады. Әсіресе, қола дәуіріндегі ескерткіш ...

                                               

Ұры соғыс

Ұры соғыс - көшпелі халықтар арасында кеңінен қолданылған көне соғыс түрі. Ұрыс жүріп жатқан кезде ауа райын шеберлікпен пайдаланып қалу мақсатында қолданылған. Қазақтар бұл соғыс тәсілін адамдар көп шығынға ұшырайды деп аса қолдана бермеген. Өйт ...

                                               

Ұрымдар

Ұрымдар - Украинадағы Донецк облысыныңның Азов теңізі жағалауында, Запорожье облысыныңның Куйбышев ауданында тұратын түркі тілдес халық. Жалпы саны 71 мың адам. Ұрымдар ертедегі Шығыс Рим империясына қарайтын грек ұлысының жаңа өлкеге қоныс аудар ...

                                               

Ұрыс барысында атысты басқару

Ұрыс барысында атысты басқару. Ұрыс барысында атысты басқаруға мына шаралар кіреді: атыс тапсырмасын жүктеу немесе атыс ашуға пәрмен беру; атудың нәтижесін бақылап, оны түзеу; атыс маневрін жасау мен оқ-дәрі шығынына бақылау жасау. Әр деңгейдегі ...

                                               

Ұрыс жоспары

Ұрыс жоспары - ұрыс қимылдарын жоспарлау жөніндеп құжаттар жиыны. Оны әскер тектері және қызмет бастықтарымен бірлескен түрде, сондай-ақ қолдаушы құрамалардың өкілдерін катыстыра отырып штаб жасайды. Ұрыс жоспары құжаттарының тізімі, олардың мазм ...

                                               

Ұрыс машиналарының паркі

Ұрыс машиналарының паркі - ұрыс техникасын сақтау, техникалық қызмет көрсету және жөндеу үшін жабдықталған аумақ. Тұрақты және далалық парктер болуы мүмкін.

                                               

Ұрыс пен операцияны инженерлік қамтамасыз ету

Ұрыс пен операцияны инженерлік қамтамасыз ету - өз әскерлеріне ұрыста және операцияда колайлы жағдай жасау, инженерлік оқ-дәрімен қарсыласты көп шығынға ұшырату жаппай қырып-жою құралдарының барлык түрлерінен әскерлер мен объектілердің корғанысын ...

                                               

Ұрыс сипаты

Ұрыс сипаты - белгілі бір ұрысқа тән жалпы сипаттар мен қасиеттердің және оның ерекшеліктері мен өзіне тән белгілерінің жиынтығы. Ұрыс сипаты әскердің ұрыс құралдарымен жабдықталуына және оның дайындығының артуына байланысты үздіксіз өзгеріп отыр ...

                                               

Ұрыс техникасы мен көлікке арналған тасалар

Ұрыс техникасы мен көлікке арналған тасалар - әр түрлі техника мен атомобильдерді көбінесе ядролық жарылыстардың әсерінен қорғауға арналған, шұңқыр тәрізді жасалатын фортификациялық құрылыстар. Шұңқыр тасаға шұңкыр, техниканың кіріп, шығу орны ме ...

                                               

Ұрыс тиімділігі

Ұрыс тиімділігі - қарудың ұрыстық тиімділігі, оның әр түрлі жағдайдагы ұрыс тапсырмасын орындауға бейімделу деңгейі. Қарулардың тактикалық-техникалық сипаттамасы болып табылады. Ұрыс тиімділігі қарудың ұрысқа әзірлігі, сенімділігі, беріктігі есеп ...

                                               

Ұрыс шиеленісуі

Ұрыс шиеленісуі - авиациялық ұрыс шиеленісуі - белгілі бір уақыт ішінде ұшаққа шаққанда келетін ұшақтың ұшу мөлшері. Оны ұрыстық міндеттің ерекшелігін, ұрыс құрамын, экипаждың мүмкіндік қарымын және ұшу аппараттарының ұшуға дайындалу уақытын, орн ...

                                               

Ұрыс шығыны

Ұрыс шығыны - қарсыластын барлық қару түрлерінің әсерінен және басқа да факторларынан жеке құрамның, қарудың, әскери техниканың және басқа материалдық заттардын шығыны және әскердің ұрыс қимылдарына байланысты басқа да шығындар, сонымен қатар хаб ...

                                               

Ұрыс қимылдары

Ұрыс қимылдары - қарулы күштердің барлық түрлерінің, бөлімдер мен құрамалардың, әскер бірлестіктерінің алдына қойылған ұрыс тапсырмасын орындау барысындағы ұйымдасқан қимылдары. Ұрыс қимылдарының негізгі түрлері - шабуыл және қорғаныс. Олар жерде ...

                                               

Ұрыс қимылдарын қамтамасыз ету

Әскерді жоғары жауынгерлік өзірлік жағдайында ұстап тұруға, ұрысқа кабілеттілігін сактауға, ұрысты ұйымдастыру мен оған дер кезінде кірісуге қолайлы жағдайлар туғызуға, сондай-ақ, қарсыластың күтпеген шабуылын тойтаруға немесе алдын алуға, онын с ...

                                               

Ұрыс әрекеттері

Ұрыс әрекеттері - 2) ҚК түрлерінің құрамалары мен бірлестіктерінің неғұрлым ауқымды бірлестік құрамында операция шеңберінде немесе операциялар аралығында қолданылу нысаны. 1) қойылған ұрыс тапсырмаларын орындау кезінде қарулы күштердің барлық түр ...

                                               

Ұрыс әрекеттері ауданы

Тылдан немесе майданның өзге өңірлерінен құрлық теңіз, әуе аркылы қарсылас әскерінің жақын келуі мен материалдық құрал-жабдық жеткізуіне жол бермеу. Ол ядролық тосқауылдар қою, көпірлерді, тау өткелдерін, жол торабын бұзу арқылы, сондай-ақ қарсыл ...

                                               

Ұрыспен барлау

Ұрыспен барлау - арнайы бөлінген бөлімшелердің шабуылдауы арқылы қарсылас туралы мәліметтер алу; тактикалық барлаудың тәсілі. Әдетте, Ұрыспен барлау қарсылас туралы қажет мәліметтерді басқа тәсілдермен алу мүмкіндігі болмаған жағдайда жүргізіледі ...

                                               

Ұрыстан шығу

Ұрыстан шығу - әскерлердің қарсыласпен тікелей түйісу шебінен келесі маневрдің еркіндігін қамтамасыз ететіндей қашықтыққа кете бастаумен байланысты ұрыс қимылдары. Аға бастықтың бұйрығымен, көбіне түнде әскердің кетуі немесе қайта топтасуы алдынд ...

                                               

Ұрыстағы бастама

Ұрыстағы бастама - қалыптаскан жағдай мен үлкен бастықтың жоспарына сәйкес тапсырманы орындаудың ең тиімді жолын табуды өз жауапкершілігіне алып, белсенді әрекеттерімен өздігінен ұмтылушылық. Ұрыстағы бастаманы алып, оны ұстап тұру - жеңіске жету ...

                                               

Ұрысты (операцияны) жоспарлау

Ұрысты жоспарлау) - әскерлердің жауынгерлік міндеттерін орындауының, олардың күш-қуатын қимыл жасау бағыттары бойынша болу мәселелерінің, бірлесе қимылдауларының, жан-жақты қамтамасыз ету мен басқарудың мазмұны мен кезектілігін егжей-тегжейлі бел ...

                                               

Ұрысты инженерлік тұрғыдан қамтамасыз ету

Ұрысты инженерлік тұрғыдан қамтамасыз ету - бөлімдер мен бөлімшелердің ұрыстагы өзінің міндеттерін сәтті орындауына мүмкіншілік жасайтын және қарсылас әскерінің іс-қимылын қиындататын инженерлік шаралар жиынтығы. Ұрысты инженерлік тұрғыдан қамтам ...

                                               

Ұрысты ұйымдастыру

Ұрысты ұйымдастыру - командирлер мен штабтардың бұйрықтарды орындауға қажетті жағдай жасау үшін міндеттерді орындау мен ұрыстық ретті құру, бөлімшелерге ұрыстық әскери міндеттер жүктеу, қоса берілген және қолдаушы құралдардың атыс міндеттерін аны ...

                                               

Ұрыстық атыс

Ұрыстық атыс - штаттық оқ-дәрілермен штаттық карудан нысаналарға ату; ату дайындығының жоғары формасы, армия мен флоттың жеке құрамын ұрысқа өте ұқсас жағдайларда қаруды қолдануға үйрету. Ол әдетте тактикалық және ұшу-тактикалық жаттығулардағы бө ...

                                               

Ұрыстық барлау шолғыны

Ұрыстық барлау шолғыны - маңдайшеп алдында және батальон немесе ротаның қапталдарында жергілікті жерді және қарсыласты барлау үшін жіберілетін барлау органы. Ұрыстық барлау шолғыны бронетранспортерлердегі мотоатқыштар взводына дейінгі құрамда нем ...

                                               

Ұрыстық бұрылыс

Ұрыстық бұрылыс - максималь мүмкін биіктікке көтеріле отырып ұшақтың 180°-қа шұғыл бұрылыс жасауы. Қазіргі заманғы жойғыш ұшақтар ұрыстық бұрылысты орындау кезінде биіктікті 1000 м-ге дейін көбейтеді.

                                               

Ұрыстық жабдықтау пункті

Ұрыстық жабдықтау пункті - қару қабылдау, оқ-дәрі қорларын сақтау, оларды атысқа ішінара дайындау және олармен бөлімшелерді қамтамасыз ету үшін ұрыс қимылдары кезеңінде батальонда ұйымдастырылатын ұрыстық жабдықтау пункті. Ұрыстық жабдықтау пункт ...

                                               

Ұрыстық реттер

Ұрыстық реттер - бөлімдердің, бөлімшелердің, құрамалардың ұрыс жүргізуді күшейтуге арналған құралдарымен орналасуы. Әскердің барлық түрлерінде, ұрыстың әрбір түрінде арнайы Ұрыстық реттер қолданылады. Бір ауданда ұрыс міндетін бірлесе атқаратын ә ...

                                               

Ұрыстық шоғырлану

Ұрыстық шоғырлану - улағыш заттардың зақымдау әсері білінетін концентрациясы. Улағыш заттардың сипатына және оларды қолданудын мақсаттары мен міндеттеріне байланысты ұрыстық концентрация, әдетте, мг-л арқылы өлшенеді.

                                               

Ұрыстың басталуы

Ұрыстың басталуы - ұрыс қимылдарының бастамасы. Қарама-карсы жақтар жақындасқанда, қағида бойынша, қашықтық шегінен ракеталық әскер мен авиацияның соққысынан басталады, сонан соң ұрысқа қалқалаушы және қорғаушы әскерлер, ал сонан соң негізгі күшт ...

                                               

Ұрыстың графиктік құжаттары

Ұрыстың графиктік құжаттары - жергілікті жердің тактикалық мәліметтері қоса жазылған сызбасы. Жергілікті жердің топографиялық картасы, сонымен бірге сұлбалары мен басқа қарапайым сызбалары жүргізілетін немесе құрастырылатын ұрыстың графиктік құжа ...

                                               

Ұрысқа кірісуге байлам жасау

Ұрысқа кірісуге байлам жасау - командирдің кезекті ұрыста алға койылған міндеттерді орындауға қажетті күш, құралдар мен тәсілдерді анықтауы. Бөлімше командирі байлам жасауда қай қарсыласты және оны қалай жою керектігін, ұрыс реті құрылымын, қарам ...

                                               

Ұрысқа кіру реті

Ұрысқа кіру реті - күштер мен құралдардың маңдайшеп және тереңдік бойынша жіктеле топтастырылуы. Ол қарсылас қорғанысының тереңіндегі шабуыл кезінде әскерлер ұрыс алаңына жақындағанда, қарсыластың ядролық қаруынан, артиллерия атысынан және авиаци ...

                                               

Ұрысқа әзірлік

Ұрысқа әзірлік - белгіленген уақытта әскери қимыл бастауға қабілетті әскерлердің жағдайы; ал соғыс уақытында алға қойылған тапсырманы табысты және мезгілінде орындауға әзірлік. Ұрыска әзірлік әскерлердің ұрысқа қабілеттілігімен, командирлердің, ш ...

                                               

Ұрға

Ұрға, Үрге, Урга - Моңғолияның қазіргі астанасы Ұланбатыр қаласының 1924 жылға дейінгі атауы. Ұрға Селенга өзеннің алабындағы Толо өзеніне Сэлба өзенін құятын жерде, теңіз деңгейінен 1300 - 1350 м биіктікте орналасқан. Ұрғаны қоршап жатқан таулар ...

                                               

Ұсақ бұзақылық

Ұсақ бұзақылық - қылмыстық бұзақылыққа жетеқабыл әкімшілік құқық бұзушылық. Қоғамдық орындарда боқтап-балағаттау, азаматтың ар-намысына, шамына тию, ұрыну, қоғамдық тәртіпті және азаматтардың тыныштығын бұзатын басқа да осындай әрекеттер, егер өз ...