ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 214




                                               

Қатынастарды табиғи жалғастыру

Қатынастарды табиғи жалғастыру) - қатынастық алгебрада нәтиже беретін қатынаста бірдей атрибуттардың пайда болуын болғызбайтын қатынастарды жалғастыру операцияларының өртүрлілігі.

                                               

Қатынастық желі

Қатынастық желі - өнімді жасау, өзгерту, сақтау және тұтыну міндеттерін орындайтын объектілер және осы түйіндер арасында өнімді жеткізуге арналған жеткізу желісінен тұратын жүйе.

                                               

Қатынастық құралдар

Қатынастық құралдар - компьютерлерге файлдар мен хабарлар алмастыру, файл-сервердің дискілік кеңістігін қолдану, компьютер торабы арқылы дауыстық байланыс құру, бейнекескін қабылдау және т.б. түрде өтетін ақпарат алмастыруды орындауға мүмкіндік б ...

                                               

Қатынасу биті

Қатынасу биті - виртуал жадты басқару жүйелерінде берілген бетке қатынасу нышанын белгілеу үшін бетті қорғау кілтіне үстемеленетін бит.

                                               

Қатырма

Қатырма - меншікті салмағы жоғарылығымен ерекшеленетін қағаздың түрі. Бір қабатты, көп қабатты қатырма болады. Полиграфиялық, орамалау, аяқ киім жасауда қолданылатын, т.б. да түрлері болады.

                                               

Қатыстық сөздер

Қатыстық сөздер - сабақтас құрмалас сөйлемдердің құрамында қолданылатын, бір-біріне қатысты сілтеу, сұpay есімдіктері: кім - не, қайда - сонда, қанша - сонша, қандай - сондай, кімді - нені, қай жақ - сол жақ т. б. Осы сияқты жұп қатыстық сөздер ш ...

                                               

Қатыстық шақ

Қатыстық шақ - белгілі бір шақтың сөйлеу кезіне қатысын тікелей емес, жанама түрде білдіретін етістік шағы. Мәселен, өткен шақтын бұрынғы өткен шақ түрі оның жедел өткен шақ түрі арқылы, сонымен салыстыру арқылы ажыратылады. Мысалы: келіпті, сөйл ...

                                               

Қатқабат

Өз құрамына кіретін шөгінді, эффузиялық немесе метаморфтық тау жынысытардың болмыс-бітіміндегі ұқсастық немесе олардың бір-бірімен астасу яки алмасу сипатындағы бірегейлік тұрғысынан ерекшеленетін тау жынысы қабаттарының бірлестігі; астыңғы және ...

                                               

Қауіп класы

Қауіп класы - денсаулықты сақтандырудағы сақтандыру қауіп-қатерлігі шамамен бірдей тұлғалар тобы. Мұндай қауіп-қатер кластарын анықтауда, сақтанушылардың жынысы, жасы, денсаулық жағдайы, кәсібі, мекен-жайы, т.б. ауруға шалдығып қалу мүмкіндігі, м ...

                                               

Қауіп пен үміт

Қауіп пен үміт - Аллаһтың затынан қорқу, басқаша айтқанда ғашықтың сүйіктісін ренжітіп алмауынан қорқуы сияқты. Ариф пен әулиелердің қорқынышы осындай қорқыныш. Қарапайым халық тозаққа кіруден, жәннәтке кіре алмаймыз ба деп қорқады. Қауіп - Аллаһ ...

                                               

Қауіпсіз кету шебі

Қауіпсіз кету шебі - басшылық белгілеген ядролық жарылыс орталығынан өз бәлімшелері мен бәлімдерін ұрыс техникасымен бірге қауіпсіздік жағдайында алып кетуін анықтайтын шартты сызық. Бөлімшелер қарсылас қорғанысының тірек пунктіне ядролық соққы б ...

                                               

Қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәліметтері

Қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәліметтері әскерлерді тиеу немесе түсіру пункттерінің орналасқан жерін, мамандануын, қуатын және өткізу қабілетін, оларға азықтүлік, медициналық-санитариялык жағынан қызмет көрсету туралы деректерді ашатын мәліметтер;

                                               

Қауіпті (аса қауіпті) еңбек жағдайлары

Қауіпті еңбек жағдайлары - белгілі бір өндіріс факторларынын әсер етуінен, еңбекті қорғау ережелері сақталмаған жағдайда, қызметкердің денсаулығының кенеттен қүрт нашарлауы немесе жарақаттануына, не оның қайтыс болуына әкеп соғатың еңбек жағдайлары.

                                               

Қауіпті жағдайда қалдыру

Қауіпті жағдайда қалдыру -қылмыстық заңнамалар бойынша өміріне немесе денсаулығына қауіпті жағдайдағы және сәбилігіне, қарттығына, науқастығына немесе өзге де дәрменсіз құйінің салдарынан өзін- өзі сақтап қалу шараларын қабылдау мүмкіндігінен айы ...

                                               

Қауіпті кезең

Қауіпті кезең - жағдайдың біртіндеп немесе күрт шиеленісу кезеңі, әдетте, әл соғыстың басталуының алды. Ол ықтимал қарсылас мемлекеттердің арасындағы қарымқатынастың шектен тыс шиеленісуімен сипатталады. Екі жақ та Қауіпті кезеңді әскери дайындық ...

                                               

Қауіпті күй

Қауіпті күй. Конструкцияның жұмысына қауіпті болатын күй. Қауіпті күй: созымды материал үшін статикалық және соққы күштер кезінде үлкен қалдық деформациялары болуымен, морт материалдар үшін сызаттар пайда болуымен, материалдың қирауымен, циклдік ...

                                               

Қауіпті ұзындық

Қауіпті ұзындық. Сырық өз салмағынан қирайтын ұзындық. l c r = σ δ / γ {\displaystyle l_{cr}=\sigma _{\delta }/\gamma }, мұндағы σ δ {\displaystyle \sigma _{\delta }} - материалдың беріктік шегі, γ {\displaystyle \gamma } - материалдың меншікті с ...

                                               

Қауесет

Қауесет. Алып қашты сөз, өсек-аяң, өтірік деп ұғындырады, қазіргі түсіндірме сөздікте. "Жылан ордасын көрген бақытсыздыққа ұшырайды" деген қауесет бекер". Сөз төркіні парсы тілінен. Оларда: "һоу" тұлғалы сөз "сыбыс", "ұзын құлақ хабар" мағыналары ...

                                               

Қаулы

Қаулы – алқалық негізінде жұмыс істейтін мекемелерде шешімдерді, ұйғарымдарды жинақтайтын ресми құжат. Қаулы мәжілістерде, жиналыстарда талқыланатын мәселелер бойынша қабылданады, онда көрсетілген шаралардың орындалуы міндеттеледі. Ірі мекемелерд ...

                                               

Қаусылхан Қозыбайұлы

Қаусылхан Қозыбайұлы - ақын, жазушы. Үрімжідегі моңғол-қазақ мектебін бітірген. 1946 - 54 жылы аудармашы, оқытушы. 1954 жылдан "Шыңжаң әдебиет-искусствосы" журналында редактор қызметін атқарған. Поэзия, проза, драматургия жанрларында бірнеше еңбе ...

                                               

Қаусырма (Геология)

Таужыныстардың еңістене созылған жыртылысымен дербестелген бөлікшелерінің үстіңгі бөлігі сол жыртылыс бойымен өзінің аспалы қапталына қарай жылжып кетуімен сипатталатын жыртылу құрылымы. Сөз болған процесс нәтижесінде қаусырма өңіріндегі бұрғылау ...

                                               

Қауға

Қауға – оқпан мен шурфтарды үңгу, оқпанды тереңдету кезінде қопарылған тау жыныстарын шығару, материалдарды, адамдарды түсіріп, көтеру үшін қолданатын ыдыс. Қатерлі жағдайда оқпанның тарлығына байланысты арнайы көтергіш қондырғының орнына қауғаны ...

                                               

Қаша ұрыс салу

Қаша ұрыс салу - жауды алдан тосып алатын адамдарды дайындап қою секілді тәсілдерді қажет етеді. Жау - тобын үш не төртке жарып алғанда іске аспайтын болған, яғни жауына ашуға мүмкіндік беру.

                                               

Қашау

Қашау - 1) темір кесуге арналған, жүзі бар құрал. Қол қашау және механикаландырылған қашаулар бар; Адам баласы бұл құралды ертеден бері қолданыл келеді. Шақпақтастан жасалған Қашау жоғары палеолит дөуірінен белгілі. Қашау тісті немесе өткір жүзді ...

                                               

Қашау білдектері

Қашау білдектері - ағаш өңдеу өндірісінде әртүрлі кескіш қашаулар арқылы тетіктерде қималары тікбұрышты ұялар жасау үшін қолданылатын құрылғы. Бұлар шынжырлы қашау және ұялы қашау болып екіге бөлінеді. Шынжырлы қашаумен тереңдіктері 175 мм, ендер ...

                                               

Қашау Бұрғы

Бұрғы қашау - айналып тұратын бұрғы колонкасынын ұшына орналасқан, негізгі ұңғылау процесін атқаратын кұрал. Бұрғы қашау конструкциясы тау жыныстарының литологиялык құрамына, механикалық, және қажағыштық қасиетіне сәйкес жасалынады.

                                               

Қашаған көшесі (Астана)

Қашаған көшесі Оқжетпес көшесінен басталып, М. Жәлел көшесінде аяқталады. Шыршық, Қараой орамдарымен қиылысады. Ұзындығы - 395.6 м. Бұрынғы атауы Машинистер қысқа көшесі. Қашаған - ақын, 1841 жылы Түркіменстанның Ташауыз облысы, Мырзабасы ауылынд ...

                                               

Қашақбай Пірімов

Қашақбай Пірімов – еңбек ардагері. 1929 жылы "Қазақстанның 50 жылдығы" ұжымшарына қабылданып, 1936 жылы егіс бригадасының бригадирі болып тағайындалады. Ол басқарған бригада 1937 жылы бидайдың әр га-нан 18 ц, күріштен 52 ц, ал 1938 жылы 56 ц өнім ...

                                               

Қашу

Қашу Қылмыстық заң бойынша - сот төрелігіне қарсы қылмыстардын бірі Жазасын өтеуші немесе алдын ала қамаудағы адам жасаған бас бостандығынан айыру орнынан тұтқындаудан немесе қамаудан қашканы үшін жазаға тартылады.

                                               

Қашықтықты өлшеуіш радио

Қашықтықты өлшеуіш радио - радиотолқындардың кәмегімен қашықтықты өлшеуге арналған арнайы радиотехникалық қондырғы. Қашықтықты өлшеуіш радио әсер ету принципі 2 нүктенің арасындағы радиосигналдардың уақытын әлшеуге арналған. Радиотолқындардың қаш ...

                                               

Қашқынбай Қожамбетұлы

Қашқынбай Қожамбетұлы - акын. Кіші жүз Байұлының Таз руынан шыққан. Қашқынбайдың ел аузында Әуелі сөз сөйлейін жүрген жайдан", "Айналайын, Ыбыраш", "Сәлем айт барсаң, шырақ, біздің елге", "Дүнияның қызығы", "Ыбыраш, адал туған бір бала едің ", т. ...

                                               

Қағаз жасау машинасы

Қағаз жасау машинасы - қағаз массасынан қағаз және картонның кейбір түрлерін жасайтын агрегат. Top бөлігімен, престеу, құрғату және өңдеу бөліктерінен құралады. Қағаз жасау машинасыында газет қағаздарын жасағандағы қағаз лентасының ені 9 метрге, ...

                                               

Қағаз машинасы

Қағаз машинасы – қағаз және қағаз массасынан қатырма қағаз алуға арналған үздіксіз әрекетті, көп секциялы агрегат; мұнда мынадай технологиялық процестер орындалады: құю, қалыпқа келтіру, дегдіту, жаныштау, кептіру, салқындату, өңдеу және дайын қа ...

                                               

Қағанақ, сағанақ

Қағанақ, сағанақ. "Қағанағы қарық, сағанағы сарық". Осы бір тұрақты тіркестің мағынасы жалпы түсінікті. Тіліміздің түсіндірме сөздігінде оны - мәз-мейрам, уайым-қайғысы жоқ деп ұғындырады. Мысалы: "Адамы тоқ, малдары күйлі, егіншөптері шығымды. д ...

                                               

Қағида

Қағида немесе принцип - белгілі білім жүйесінің түп-негізі, алғы бастамасы, абстрактылы түрдегі ең қысқа жалпылама мазмұны. Ғылыми танымда идея, теория, әдіс сияқты таным түрлерімен өзара байланыста тұжырымдалады.

                                               

Қағыс есту

Қағыс есту. Сөз тіркесінің түсіндірме сөздіктегі мағынасы - анық емес, жаңылыс, басқаша есту болып түсіндірілген. "Әмірші қатты шошынды, қағыс естідім бе деп қалды". "Қағыс" түлғасы тілімізде кез келген сезбен тіркесе бермейді. Көбіне "есту" етіс ...

                                               

Қақаған

Қақаған. Сөздік жасаушыларымыздың түсінігінше, мұның мағынасы - қатты суыну, үскірік ату. "Қақаған аязда туған құлын көп кешікпей қата қалуы күмәнсіз". Мына мысалға қарағанда "қақаған" есімше тұлғасы үнемі "аяз" сөзінің анықтауышы болуға жаратылғ ...

                                               

Қақбас

Қақбас. Түсіндірме сөздіктен екі түрлі мағынасын келтірейік: Баласыз, жалғыз адам; Жексұрын, сұмырай. ".Қақбассың, жүрген жерің бәрі бүлік С. Торайғыров, Таңд. Шығ. "Бәрін шығарып жүрген сол қақбастың өзі емес пе I. Есенберлин, қатерлі өткел. "Қа ...

                                               

Қақпақша түрлері

Кері қақпақша, бір бағыттық қақпақша - жұмыс сұйықтың ағының бір бағытта өткізетін және ағынның бағыты қарама-қарсы жаққа өзгергенде оны тоқтатуға, жібермеуге арналған қақпақша. Жеделдетуші қақпақша - көлік құралының тежегіш серіппе қуат аккумуля ...

                                               

Қақталу құрышы

Қақталу құрышы - негізінен шөлдер мен шөлейттердегі жартастар мен тау жынысы ашылымдарының беткі жазықтығында пайда болатын қоңыр қошқыл немесе қара түсті жалтырауық жұқа қабықша. Ылғал тапшы аймақтардағы тау жынысытардың ылғалдану және қақталу п ...

                                               

Қақтау

Қақтау. Қазіргі түсінігімізде - отқа не ыстыққа ұстап, қыздырып пісіру. Қ. Қайсенов, Жау тылы. Кейбір ертедегі тіл деректеріне назар сала қарастырсақ, бұл етістіктің де алғашқы тұлғасы мен мағынасына пікір айтуға болады. Ескі шағатай тілінде "коғ ...

                                               

Қақтығыс

Қақтығыс - екі жұмыс бекеті бір уақытта жеткізу ортасын пайдаланбақшы болған жағдай. Бұл кезде электр сигналдар бір-біріне жапсарласқандықтан екі хабар да бөлінеді. Сондықтан қақтығысқа қатысушының екеуі де хабар жеткізуді қайталауға мәжбүр болады.

                                               

Қаңлы

Қаңлы сөзінің бірнеше мағынасы бар: Қаңлы ауыл Юань патшалығы кезіндегі қаңлылардан шыққан саяси қайраткер, қолбасшы Қаңлы ақын Қаңлы руы–қазақ халқының негізін құраған ежелгі тайпалардың бірі. Қаңлы мемлекеті

                                               

Қаңлы (ауыл)

Қаңлы - Ресей федерациясының Ставрополь өлкесінде, Минераловод қалалық округтің орналасқан ауыл. Ауылда 3 500 адам шамасында тұрады, негізгі халық - ноғайлар мен орыстар. Ежелден бұрын ноғайлар тұратын елді мекен ретінде әйгілі. Бұрынғы атауы - Қ ...

                                               

Қаңтар

Басқа мағыналар үшін Қаңтар деген бетті қараңыз. Қаңтар лат. Januarius - қазіргі Григориан күнтізбесіндегі 1-ші келетін януар айына сай қазақша атауы. Ежелгі қазақ күнтізбесінің 11-ші айы. Қазіргі санмен қаңтардың 14 - ақпанның 13.

                                               

Қаңтару

Қаңтару. Етістік мағынасы түсіндірме сөздікте былайша берілген: шөп жегізбес үшін, аттың басын көтере, кекжитіп байлау. "Сәлима ақ боз атты етекке қаңтарып тастап, өзі тастың басына шықты". Якут тілінде "хантарға" біздің тіліміздегі "тізгін" мағы ...

                                               

Қаңға баба

Қаңға баба – ежелгі елді мекен. Форт-Шевченко қаласының шығыс жағынан 50 км жерде орналасқан. Бұл алғашында Жібек жолының қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатымен қамал бекініс түрінде салынған. Бұдан керуен сарай, мешіт орны, сақшылар тұрағы мен ...

                                               

Қаңқу

Сөздіктен - өсек-аяңға негізделген алып-қашты сөз деген мағынаны көреміз. "Сөзде қаңқу жаман, ауруда шаншу жаман". "Қаңқу" - түркі тілдерінің төл сөзі. Сондықтан да оның төркінін, тұңғыш мағынасын солардың арасынан іздеп табамыз. Ноғай тілінде: к ...

                                               

Қаһарлы-Бану

"Қаһарлы-Бану" ойыны қазақ халық ертегісінің мазмұнында қалыптасып, ұлт ойынының негізін құрайды. Ойынға жиылғандар, жайғасып отырған соң, ойын жүргізуші ойынның мазмұнын баяндайды "Баяғыда анасынан жастайынақ жетім қалған Қаһарлы бір байдың қолы ...

                                               

Қаһраманмараш

Қаһраманмараш – Түркияның оңтүстік-шығысында, Қаһраманмараш илінің әкімшілік орталығы. Шығыс Тавр үстіртінің етегіндегі жазықтықта орналасқан қала. Халық саны 384 953 мың адам. Б. з. д. 1000 жылы қаланың негізін хеттер қалаған. Рим және Византия ...