ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 196




                                               

Экономикалық жүйе

Экономикалық жүйе – экономикалық өнімді өндіру, бөлу, айырбастау, тұтыну барысында туындайтын негізгі экономикалық қатынастардың нысаны мен мазмұнын айқындайтын қағидаттардың, ережелердің, заң жүзінде баянды етілген нормалардың тарихи тұрғыда пай ...

                                               

Экономикалық Картография

Экономикалық Картография - экономикалық карталар мен әлеуметтік-экономикалық карталарды дайындаумен және пайдаланумен байланысты тақырыптық картографиядағы бағыт. Мұнда да картографияның қағидалары мен материалдар, әлеуметтік-экономикалық статист ...

                                               

Экономикалық мүдде

Экономикалық мүдде – шаруашылықты жүргізуші субъектілер арасындағы олардың әрқайсысына тән экономикалық қажеттіліктерді қанағаттандыру жөніндегі әлеуметтік-экономикалық қатынастар жүйесін іске асырудың тәжірибелік нысаны. Адамдардың шаруашылық қы ...

                                               

Экономикалық рента

Экономикалық рента – өндіріс факторын өндірістік үдеріске тартуға және онда қосымша күш-жігер жұмсамай-ақ кәсіпкерлік қызметті ұстауға жетерліктей болуы үшін артық төлеу. Өндіріс факторынан алынатын табыс пен қызмет көрсетудің осы көлемін сол фак ...

                                               

Экономикалық ресурстар

Экономикалық ресурстар – өндірісті қамтамасыз ету көздері, құралдары деген мағынаны білдіретін іргелі экономикалық теория ұғымы. Олардың мынадай түрлері бар: табиғат шикізат, геофизика, еңбек адам капиталы, айналым құралдары материалдар, ақпаратт ...

                                               

Экономикалық реформа

Экономикалық реформа – шаруашылықты жүргізу, экономикалық басқару жүйесіндегі, экономикалық саясатты іске асырудың жолдары мен әдістеріндегі терең жаңғыртулар.

                                               

Экономикалық саясат

Экономикалық саясат – мемлекеттің экономикалық іс-шараларының жүйесі, яғни мемлекет, үкімет жүргізетін іс-қимылдардың, экономиканы басқару саласындағы шаралар жүйесі, елдің мақсаттарына, міндеттеріне, мүдделеріне сәйкес экономикалық үдерістерге б ...

                                               

Экономикалық талдау

Экономикалық талдау – экономика дамуының жай-күйі мен үрдістерін оның түрлі құрылымдары бойынша бағалау. Макродеңгей мен микродеңгейде орындалады. Біріншісі ауқым‚ қарқын‚ үйлесімділік және құрылымдық-құндық ара салмақ туралы мәселелер төңірегіне ...

                                               

Экономикалық тәрбие

Экономикалық тәрбие - Тәрбиеленушілердің шаруашылықты оңтайлы жүргізудің, өндірісті ұйымдастырудың, байлықтарды дұрыс бөлудің және тұтынудың табиғатына, принциптері мен ережелеріне сәйкес білімдерін, біліктерін және дағдыларын, қажеттіліктерін, қ ...

                                               

Экономикалық өсім

Экономикалық өсу қоғамдық еңбек нәтижесін, оның өнегелік, рухани сипаттамаларын көрсетеді. Ол - экономикалық динамиканың көрсеткіші және қайнар көзі. Бұл экономикалық теорияның предметі мәселелерінің екінші жүйесі. Экономикалық өсудің мақсаты - б ...

                                               

Экономикалық-географиялық орын

Экономикалық-географиялық орын - кәсіпорындардың, елді мекендердің, ареалдардың, аудандардың, жеке елдер мен олардың топтарының бұлар үшін экономикалық маңызы бар сыртқы нысандарға кеңістіктік қатынастарының жиынтығы. Экономикалық-географиялық ор ...

                                               

Экоцид

Экоцид - Өсімдіктер немесе жануарлар дүниесін жаппай жою, атмосфера, жер немесе су ресурстарын улау,сондай-ақ экологиялық апатты туғызған немесе туғызуы мүмкін өзге де іс-әрекеттерді жасау - он жылдан он бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын ...

                                               

Экран тілінің элементтері

Экран тілінің элементтері – телевизия мен радионың бейнелеуіш құралдарына жатады. Экран тілінің элементтеріне: бейне, дыбыс, сөз, план, монтаж, режиссура жатады. Олар 2 топқа бөлінеді: 1) сандық өзгеріске ұшырамайтын дыбыстық материал / сөз, дыбы ...

                                               

Эксгумация

Эксгумация - Қайтыс болуының себебін анықтау немесе мәйіттің ұқсастығына көз жеткізу мақсатымен, жерленген мәйітті көмілген орнынан аршып алу. Мақсатын көрсете отырып тергеушінің қаулысы бойынша жүзеге асырылады. Тергеушінің, куәгерлер мен сот ме ...

                                               

Эксекий

Эксекий - қара пішін стилінің аса ірі шебері, аттикалық көзеші әрі құмыра өрнекшісі; б. э. бұрынғы 550 - 520 жж. шамасында Афиныда жұмыс істеген. Оның құмыралары келісті керемет пропорциясымен, тап-тұйнақтай сыр-сымбатымен, сәндік өрнегінің ыдыс ...

                                               

Экспедициялық армия

Экспедициялық армия - маңызды ауданды басып алу, одақтас әскерлерге көмектесу, басқа да саяси-әскери міндеттерді орындау үшін, көбінесе, теңіз көлік арқылы жіберілетін бір немесе одақтас бірнеше мемлекеттін ҚК-нің бір бөлігі.

                                               

Эксперименталды алаң (сынақ алаңы)

Эксперименталды алаң - ізденіс қызметін ұйымдастырудың ерекше үлгісі, нұсқасы қатаң анықталмаған білім беру, тәрбиелеу және оқушылардың дамуы тәжірибелерінің жаңа қағидасы сол іс-әрекеттің барысында қалыптасады.

                                               

Эксперименттік зерттеу

Эксперименттік зерттеу - елшеу аппаратурасы мен эксперименттік әдістерді пайдалану кезінде зертханалық немесе жол жағдайында ңақты нысанмен өткізілетін зерттеу.

                                               

Эксперименттік ракета

Эксперименттік ракета нысанаға жетудіц көптеген тәуелсіз жүйелерімен жабдықталған 10 оқтұмсығы бар американдық континентаралық баллистикалық ракета. Қазіргі уақытта ракеталық шахталарға орналасқан, сондай-ақ темір жол вагондарында да жайғастырылады.

                                               

Экспертиза

Экспертиза - мәселенің өз шешімін табуы үшін, оның ғылымның кейбір саласы бойынша арнайы білімді, техникалық шеберлікті т.б. біліктілік дәрежесін талап ететін, маман тарапынан белгілі бip тұжырым шығара отырып зерделенуі.

                                               

Экспирация

Экспирация –тыныс шығару. Экспирация ауаны сыртқа шығару және сөйлеу дыбыстарын жасаудың негізгі шарты ретіндегі тыныс алу қозғалысымен сипатталады. Ол түрлі дыбыстарда түрліше жүзеге асырылады. Егер дыбыстарды экспирация күшінің келуі бойынша ор ...

                                               

Эксплорер

Эксплорер – жер төңірегіндегі ғарыштық кеңістікті зерттеуге арналған америкалық ғарыштық ұшу аппараттарының және ұшыру жоспарының аты." Э 1” – АҚШ-та алғаш рет ұшырылған Жердің жасанды серігі." Э-дің” геом. пішіні әр түрлі болып жасалады. Оның ұз ...

                                               

Экспонометр

Экспонометр, экспозиметр – фотоппарат жапқысының ашылып-жабылуы уақытының ұзақтығын және объектив диафрагмасының саңылауының мөлшерін анықтау үшін қолданылатын тетік. Ол фототүсіру, кинотүсіру не фотокөшіру кезіндегі экспозицияны қажетке сай таңд ...

                                               

Экспорт пен импорт салығы

Экспорт пен импорт салығы - сыртқы сауда бағасы мен ішкі республикалк баға деңгейлеріндегі айырмашылық нәтижесінде құралатын табысты мемлекет кірісіне алу нысаны. Ол ішкі нарықты экономикалық жағынан қорғауды мақсат етеді. Салық төлеушілер заңда ...

                                               

Экспортқа рента салығы

Экспортталатын шикі мұнай мен газ конденсатына салынатын рента салығын шартты түрде салықтық сипаты бар табиғат ресурстары үшін төленетін төлемдердің қатарына жатқызуға болады. Салық заңнамасында көрсетілген келісімшарттың шеңберінде өндірілген ш ...

                                               

Экспресс-анализ

- технологиялық процестерді тезірек тексеруге арналған химиялық талдау әдістері мен тәсілдердің жиынтығы. Талдаудың физикалық және физика-химиялық әдістерін пайдалану. Мәселен спектралды, бір минуттың ішінде экспресс-анализ жүргізуі мүмкін. Экспр ...

                                               

Экстернат

Экстернат - оқушылардың оқу орнының курсын сабақтарға қатыспаусыз дербес оқып, кейін осы курс бойынша емтихан тапсыруларына негізделген оқыту жүйесі. Оқушылар экстерндер деп аталады.

                                               

Экстирпация

Экстирпация - хирургиялық операция. Жеке бір мүше, ағза немесе оның бөлігін толық алып тастау. Тіс ұлпасы қабынғанда жарамай қалған тканьді пульпэксктрактормен біржолата тістен алып тастау.

                                               

Экстрадиция

Экстрадиция – мемлекеттің өз аумағындағы қылмыскерді қылмыстық жауаптылыққа тарту мақсатымен немесе сол адамға қатысты шығарылған шетел сотының үкімін орындау үшін оны басқа мемлекетке беруі.

                                               

Экстракт

Экстракт, шайғын – активті бастамалары бар дәрілік шикізаттардан бөлініп алынған галендік препараттардың қалпы. Э. экстрагенттің табиғатына қарай сулы, спирттік, эфирлік, т.б., ал буландырғаннан кейінгі қоюлану дәрежесіне байланысты сұйық Э., қою ...

                                               

Экстраполяция

Экстраполяция - Құбылыстың бір бөлігіне қатысты түйіндерді оның екінші бөлігіне тарқату; қылмыстың криминологиялық болжамының негізгі үш тәсілінің бірі немесе адам үшін құрбан болуы мүмкін екендігі және т.б.

                                               

Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы заң

Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы заң - Қазақстан Республикасының 2005 жылғы 18 ақпандағы № 31 қабылданған Заңы. Заң адам және азамат құқықтары мен бостандықтарын, конституциялық құрылыс негіздерін қорғау, Қазақстан Республикасының егемендігін, ...

                                               

Экструзивті тау жыныстары

Экструзивті тау жыныстары – тұтқыр лаваның жанартау көмейінің тұтастығын сақтай отырып, жер үстіне сығымдалып шыққан тау жыныстары. Петрографиялық тұрғыдан алғанда экструзивті тау жыныстыры эффузиялық тау жыныстарына ұқсас. Айырмашылығы – толығыр ...

                                               

Экстуарий түзілімдері

Экстуарий түзілімдері. Өзен түзілімдері мен атырау түзілімдерінің аралығына сәйкес келетін түзілімдер, себебі олардын қалыптасуына өзен экстуарийлерінің шөгінділері де, теңіздің тасу-тартылу ағындарының түзілімдері де үлес қосады. Бұлардың қалыңд ...

                                               

Экуадорлықтар

Экуадорлықтар, Эквадорлықтар – Экуадордың негізгі халқы. Жалпы саны 6.2 млн. адам. ФРГ, АҚШ және Латын Америкасы елдерінде де тұратындары бар. Э-дың ірі этносаралық топтары – испан-үндіс метистері, ақ және қара нәсілдер, мулаттар. Испан тілінде с ...

                                               

Экуменизм

Экуменизм - 1) христиан шіркеулерінің бірлесуін қолдайтын қозғалыс; 2) христиандық және бірқатар христиандық емес бірлестіктер мен ұйымдар арасында қазіргі заманның ғаламдық мәселелерінің шешімін табуда ортақ көзқарасқа келу, ортақ діни-саяси жән ...

                                               

Элей Мектебі

Элей Мектебі – б.з.б. 6–5 ғ-ларда Ежелгі Грекияда болған философиялық мектеп. Оңт. Италиядағы грек колониясы – Элей қ-ның атымен аталған. Өйткені мұнда Э. м-нің ірі өкілдері тұрды. Ілім негізін қалаған Колофондық Ксенофан, ал басты өкілдері элейл ...

                                               

Электорат

Электорат - - парламенттік, президенттік немесе жергілікті билік органдарына сайлау барысында қандай да бір үміткерді, саяси партияны қолдап, дауыс беруші сайлаушылар тобы.

                                               

Электр

Электр – барлық электрмагниттік құбылыстың, яғни электр зарядының болуына және олардың қозғалысы мен өзара әсеріне негізделген құбылыстардың жиынтығы, термин мазмұны физика мен техниканың даму үрдісіне байланысты өзгерген. Қарапайым электрлік жән ...

                                               

Электр генераторы

Электр генераторы – әр түрлі энергияны электр энергиясына түрлендіруге арналған құрылғы. Халық ш-нда пайдаланылатын электр энергиясының басым көпшілігі мех. энергияны түрлендіру жолымен алынады. Хим. энергия электр энергиясына гальвани элементі, ...

                                               

Электр желісі

Электр Желісі – электр энергиясын өндірілетін орындардан тұтынушыларға жеткізуге әрі оларға бөліп таратуға арналған құрылғылардың жиынтығы. Ол қалалық, аудандық, ауылдық, өнеркәсіптік, энергет. Э. ж. болып, сондай-ақ электр энергиясын тарату, қор ...

                                               

Электр зарядтары

e=1.6*10 -19 Кл Электр зарядының негiзгi қасиеттерi: Шартты турде зарядтар он және терiс болып бөлiнедi. Бiр аттас зарядтар бiрiн бiрi тебедi, ал аттас зарядтар тартады. Зарядтар инвариантты яғни оның шамасы санақ жүйесiне байланыссыз. Зарядтар с ...

                                               

Электр заряды

Электр заряды – бөлшектер мен денелердің сыртқы электромагниттік өріспен өзара әсерін, сондай-ақ олардың электрмагниттік өрістерінің өзара байланысын анықтайтын негізгі сипаттамалардың бірі. Электр заряды 2 түрге ажыратылады және ол шартты түрде ...

                                               

Электр кедергісі

Электр кедергісі – өткізгіштің электр тогының өтуіне қарсы әсерін сипаттайтын физикалық шама. Тұрақты ток өтетін тізбектің Э. к. активті, ал айнымалы ток тізбегіндегісі толық кедергі деп аталады. Э. к. өткізгіштің материалына, оның пішініне, сырт ...

                                               

Электр машинасы

Электр машинасы – мех. энергияны электр энергиясына және керісінше немесе параметрлері белгілі электр энергиясын басқа параметрлі электр энергиясына түрлендіретін машина. Ол токтың тегіне қарай тұрақты ток машинасы және айнымалы ток машинасы болы ...

                                               

Электр стансасы

Электр стансасы – электр энергиясын өндіруге арналған құрал-жабдықтар мен қондырғылардың, сондай-ақ осы мақсат үшін салынған құрылыстар мен ғимараттардың жиынтығы. Ол энергия көзіне сәйкес су электр стансасы, жылу электр стансасы, атом электр ста ...

                                               

Электр тізбегі

Электр тізбегі – электр тогын өткізетін құрылғылардың жиынтығы. Э. т-ндегі эл магн. процестер ЭІК-і, электр тогының күші мен кернеуі арқылы сипатталады. Полюстеріне потенциалдар айырмасы түсірілген қандай да бір екі қысқышты бір-бірімен қосатын с ...

                                               

Электр тербелісі

Электр тербелісі – Бірдей уақыт аралығынан кейін қайталанып отыратын электр тізбегіндегі кернеу мен ток өзгерісі. Осы өзгеріске байланысты электр тізбегінің айналасындағы кеңістікте электр және магнит өрістерінің кернеуліктері де тербеледі. Э. т- ...

                                               

Электр тогы

Электр тогы – электр қозғаушы күштің әсерінен зарядтардың бағытталған қозғалысы. Зарядталған бөлшектер: өткізгіштерде - электрондар, электролиттерде - иондар катиондар мен аниондар, газда - иондар мен электрондар, арнайы жағдайдағы вакуумда - эле ...

                                               

Электр тогының тығыздығы

Электр тоғының тығыздығы – электр тогының векторлық сипаттамасы. Э. т. т. векторының модулі – зарядтың қозғалу бағытына перпендикуляр бірлік аудан арқылы бірлік уақыттың ішінде өтетін электр зарядына тең. Егер зарядтың тығыздығы -ға тең болса, о ...