ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 192




                                               

Электртүйіспелі түрлендіргіш аспаптар

- тетіктерді активті түрде бақылауға арналған аспаптар. Э.т.а. бақылайтын шаманың өзгерісі жүйенің орындау элементтерін басқаратын тізбектердің электрліктүйіспелері тұйықтауға әкеледі. Түйіспе күмістен, алтыннан, платинадан және т.б. металлдардан ...

                                               

Электрфорез

Электрфорез, электркинетикалық құбылыстар – сұйық ортадағы сыртқы электр өрісі әсерінен зарядталған бөлшектердің бағытталған қозғалысы. Э. бен электросмос құбылыстарын 1809 ж. Ф. Рейсс ашқан. Элекросмос – сұйық фазаның капиллярлы түтікше немесе к ...

                                               

Электрхимия

Электрхимия – физикалық химияның химиялық процестер нәтижесінде электр энергиясының пайда болуын және электр тогының физикалық-химиялық жүйеге тигізетін әсерін зерттейтін бөлімі. Э. иондардан құралған жүйені және олардың материалдармен жанасқан а ...

                                               

Электрөткізгіштік

Электрөткізгіштік - электр өрісі өзгермеген жағдайда заттың тұрақты электр тогын өткізу қабілеті. Оның өлшемінің бірлігі: См сименс электр өткізгіштік түрлері келесі: электрондық металдар және жартылай өткізгіштер; иондық электролиттер; аралас эл ...

                                               

Элемент-органикалық қосылыстар

ЭЛЕМЕНТ-ОРГАНИКАЛЫҚ ҚОСЫЛЫСТАР – құрамында элемент – көміртек байланысы бар органикалық заттар. Э о. қ-дың реакциясы және қасиеттері негізінен элемент – көміртек байланысына тәуелді. Э о. қ-дың негізгі түрлеріне типтік алкильді қосылыстар, ацелен ...

                                               

Элементар функциялар

Элементар функциялар - көпмүшеліктер, рационал функциялар, көрсеткіштік, дәрежелік, логарифдік және тригонометриялық функциялар, кері тригонометриялық функциялар, осымен қатар, аталған функциялардан арифметикалық төрт амалды қолдану және функциял ...

                                               

Элементар Электр Заряды

Элементар Электр Заряды – барлық оң және теріс электр зарядтарының ішінде абс. мәні жағынан ең кіші болатын электр заряды е=10–19 кулон. Кез келген бөлшектің электр заряды не нөлге, не Э. э. з-на тең, не Э. э. з-на еселі болады.

                                               

Элементарлық курс

Элементарлық курс - әлдеқандай саладағы элементарлық білімдер шеңберін белгілейтін термин, сондай-ақ осы саладан алынған жай мәліметтерді жүйелі баяндайтын оқу басшылығы.

                                               

Элементарлық мектеп

Элементарлық мектеп - бастауыш мектеп синонимі. "Элементарлық мектеп" термині шет елдерінде кең тараған. "Элементарлық мектеп" атауы орта оқу орындарының мектептердің айрықша типі ретінде рәсімделуіне байланысты қолданысқа енді. Оқыту мазмұны бар ...

                                               

Элементтер Кларкі

Элементтер Кларкі, химиялық элементтер кларкі, кларк – жер қыртысындағы, гидросферадағы, тұтастай Жер планетасындағы, ғарыштық денелердегі, түрлі геохимиялық немесе космохимиялық жүйелерде тараған химиялық элементтердің орташа мөлшерін өрнектейті ...

                                               

Элементтердің дифференциациясы

Элементтердің дифференциациясы - табиғи процестерде элементтердің миграциясы мен концентрациясының өзгеруіне байланысты жіктелуі. Процестің типіне сәйкес бөлінетіндер: Күн жүйесінің химиялық құрамы әр түрлі планеталар жаралуына әкелетін алғашқы ш ...

                                               

Элементтердің жасы

Элементтердің жасы - олардың пайда болуымен байланысты ұғым. Қазіргі кезде элементтердің пайда болуын түсіндіретін басты-басты екі теория бар. Біріншісі бойынша, нейтрондық ядро жарылып, ғаламның барлық элементтері өте аз уақыт аралыгында ~ 100 с ...

                                               

Элементтердің Көшуі

Элементтердің Көшуі, элементтердің миграциясы – жер қыртысындағы, оның бетіндегі хим. элементтердің орын алмастыруы және қайта топтасуы. Терминді ғылымға А.Е. Ферсман енгізген. Э. к. ішкі және сыртқы факторларға байланысты. Э. к. сұйық, газ, қатт ...

                                               

Элерондар

Элерондар Қанатты ракетада қанаттың жалғасы бөлігі болып табылатын тетік. Әдетте Элерондар ракетаның қисаюын реттейді және әр бағытта айналады. Кәдімгі Элерондардан өзгеше ракеталарда аспалы элерон қанаттың астында, қанат үсті Элерондар қанаттың ...

                                               

Элизиондық су

Элизиондық су - артезиан алабының қалыптасу барысында сазды шөгінділердің тығыздалуы нәтижесінде құмдақ шөгінділерге сығынып келетін жер асты суы.

                                               

Элизия

Элизия – сөздің соңғы дыбысы дауысты дыбысқа аяқталып, оған тіркесіп айтылатын сөздің, жалғанатын қосымшаның бастапқы дыбысы дауысты болған жағдайда қатар тұрған бір дауысты дыбыстың түсіріліп айтылуы. Қазақ тілінде кейде алғашқысы, кейде соңғысы ...

                                               

Эллипсис

Эллипсис - сөйлемнің бір мүшесін алып тастау арқылы құрылған сөз үлгісі. Элипсис сөйлемнің, ойдың ықшамдылығын, әсерлілігін, өткірлігін арттырады. Элипсисті сөйлемдердегі түсіп қалған сөздердің мәні белгілі болады. Мысалы, Жау келіп қалды… – келі ...

                                               

Эль-Ариш

Эль-Ариш қаласы – Египеттегі Солтүстік Синай провинциясының орталығы және ірі қалалардың бірі. Халық саны 141 595 адам. Қала Жерорта теңізінің жағалауында орналасқан. Қаланы негізгі туристік орталық десе болады. Жағалауы таза және көгілдір суларм ...

                                               

Эль-Ашир-мин-Рамадан

Эль-Ашир-мин-Рамадан қаласы – Египеттің шығысындағы Эш-Шаркия провинциясындағы қала. Халық саны 143 753 адам. Елдегі жаңа қалалардың бірі. 1977 жылы президенттің бұйрығы № бойынша салынады. Қаланы салудың басты мақсаты – шетел инвесторларын шақыр ...

                                               

Эль-Аюн қаласы

Эль-Аюн қаласы – Батыс Сахарадағы ірі қалалардың бірі. Марокко әкімшілігінің бақылауында. Халық саны 192 640 адам 2008 жылғы халық санағы бойынша. Адамдар бұл жерді 10 ғасырдан бастап қоныстана бастаған. Қала ретінде 1936 жылы испан отаршылдары к ...

                                               

Эль-Ваха-эль-Бахария қаласы

Эль-Ваха-эль-Бахария қаласы – Египеттегі оазис және Гиза губернаторлығындағы қала. Оазистің ұзындығы 94 км, ені 42 км дейін жетеді. Жалпы ауданы 2000 км² шамасында. Қалада Ескендір Зұлқарнайынның ғибадатханасынан қалған орын бар. Археологтардың б ...

                                               

Эль-Кайм қаласы

Эль-Кайм қаласы – Ирактағы Анбар провинциясындағы қала. Эль-Кайм облысының орталығы. Халық саны 25 000 адам. Қаланың құрамына Хусайбах Husaybah, Раманан Ramanan, Карбилах Karbilah және Жаңа Убайдт New Ubaydi атты аудандар кіреді. 2006 жылғы көрсе ...

                                               

Эль-Карак

Эль-Карак қаласы – Иорданияның батысындағы қала және Эль-Карак мухафазының әкімшілік орталығы болып саналады. Халық саны 22 581 адам 2008 жылғы халық санағы бойынша. Бұл жерлерді біздің заманымызға дейінгі 2400 жылдар шамасында моавитян тайпасы м ...

                                               

Эль-Кусейр қаласы

Эль-Кусейр қаласы – Қызыл теңіз жағалауындағы Египет қаласы. Арабша "шағын қамал" деген мағына береді. Халық саны 50 000 2006 жылғы халық санағы бойынша. Египет перғауыны ΙV Ментухотептің билігі кезінде бұл жерде Джаау қаласының негізі қаланған б ...

                                               

Эль-Фаш қаласы

Эль-Фаш қаласы – Египеттегі Бени-Суэйф губернаторлығындағы қала. Халық саны 61 372 адам 2006 жылғы халық санағы бойынша. Қала елдің Теңіз және Шөлді аймақ болып бөлінуінің нүктесі болып табылады. Қалыптасу тарихы перғауындар заманынан бастау алад ...

                                               

Эль-Хавамедия

Эль-Хавамедия қаласы – Нілдің солтүстік жағалауындағы Египет қаласы. 6 қазан провинциясының аудан орталығы. Ертеректе Гиза провинциясының құрамына кірген. Халық саны 113 128 адам. Египеттегі қантты тазарту өнеркәсібінің орталығы болып табылады. А ...

                                               

Эльбрус Хамитович Нигматуллин

Нигматуллин Эльбрус Хамитович – Ресей спортшысы, қоғам және саясат қайраткері, актер. 1974 жылы 30 наурызда Челябинск облысы Аргаяшск ауданы Чубары ауылында туған. Ұлты – башқұрт. Пауэрлифтинг және армреслинг бойынша спорт шебері. 2005 жылы строн ...

                                               

Эльвира Валерьевна Барякина

Эльвира Валерьевна Барякина ─ жазушы. 1975 жылы 9 қарашада Төменгі Новгород қаласында дүниеге келген. Н.И. Лобачевский атындағы Төменгі Новгород мемлекеттік университетін бітірген. Алғашқы көркем шығармасы "Рыба в чайнике" Анна Капрановамен серік ...

                                               

Эльстер мұздануы

Эльстер мұздануы - Солтүстік Германиядағы ескі мұзданулардың бастапқысы. Ол Орыс жазығындағы лихвин мұздануы мен Альпыдағы миндель мұздануына ұқсас келеді.

                                               

Элювий

Элювий – үгілуден жаралған тау жыныстарының шөгіуінен қалыптасқан борпылдақ түзілімдер. Элювий әр түрлі жыныс кесектері мен қырлы, үшкір бөлшектерінің іріктелмеген, қабаттастығы байқалмайтын мех. қоспасы болып саналады және біртіндеп түпкі тау жы ...

                                               

Элювийлік шашылымдар

Элювийлік шашылымдар - түпнұсқа тау жыныстарының немесе кен-орындардың мору процестері нәтижесінде пайда болады. Басқа шашылымдардан айырмашылығы Элювийлік шашылымдар түпнұсқа таужыныстар шыққан жерлерде орналасып солардың пішінін қайталайды.

                                               

Эмальданған ыдыстар

Эмальданған ыдыстар –– суы бар сұйық тағамдарды, сорпаларды дайындауға арналған эмальмен қапталынған ыдыстар. Мұндай ыдыстарда қайнау процесі жылдам жүретін болғандықтан қаспақталынатын сүт, май, қанты бар өнімдерін қайнатуға болмайды. Сонымен бі ...

                                               

Эман

Эман – радиоактивті заттар концентрациясының жүйеден тыс бірлігі. 1Эман=10–10 кюри/л=3700 сек–1Һм–3. Эман тәжірибеде сирек қолданылатын өлшеу бірлігіне жатады.

                                               

Эманация

Эманация - алғашқыда радон газының атауы ретінде қолданылған бұл термин қазір радиоактивті тізбектердің газ күйінде бөлінетін барша табиғи өнімдеріне қатысты колданылады.

                                               

Эмансипация

Эмансипация – 1) тәуелділіктен, бағыныштылықтан, езілуден, соқыр сенімнен босату, арылту; 2) азаматтық құқықта – кәмелеттік жасқа толмаған жасөспірімді толық әрекет қабілеттілігі бар деп тану. Егер 16 жасқа толған азамат еңбек шарты негізінде нем ...

                                               

Эмбаведьойл

Эмбаведьойл - мұнай өндірумен және оны өткізумен айналысатын жауапкершілі- гі шектеулі серіктестік. Қурылтайшылары ҚазМунайГаз Ұлттық компаниясы Жабық акционерлік қогамы, "Сатко ИнтернейшнлЛимитед" компаниясы. Серіктестік 05.07.19- 96 ж. көмірсут ...

                                               

Эмиль Верхарн

Эмиль Верхарн – француз тілді бельгиялық ақын-символист. Ең атақты шығармалар жинағы: "Кештер" Les Soires, 1887, "Апат" Les Débâcles, 1888, "Қара факелдер" Les Flambeaux noirs, 1890, "Менің жолымда кездескендер" Les Apparus dans mes chemins, 1891 ...

                                               

Эмиль Ожье

Эмиль Ожье – француз драматургі. 1844 жылы шыққан "Цикута" Cigue атты өлең түріндегі комедиясын антика әлеміне арнайды. "Авантюрист" Aventurière 1848 және "Габриэлла" Gabrielle 1849 атты комедиялары оның әдеби мансабын жоғарылатады. "Les Effronté ...

                                               

Эмиссиялық жүйе

Эмоциялық жүйе – ақша белгілерін айналысқа шығарудың заң жүзінде белгіленген тәртібі; ақша жүйесінің құрамдас бөлігі. Қазақстан Республикасында ақша белгілерін шығаруға монополия Қазақстан Ұлттық банкіне тиесілі, ол коммерциялық банкілердің касса ...

                                               

Эмиссиялық салық

Эмиссиялық салық – ақшаның шектен тыс шығарылуы салдарынан оның құнсыздануы себепті халық көтеретін шығын; нақты тікелей салық түрлерінің бірі. алтын стандарты жағдайында банк билеттерінің алтынмен өтелмеген, белгіленген лимиттен асып түскен эмис ...

                                               

Эмпатия

Эмпатия – өзге адамдардың жан дүниесін түсіну мен жай-күйін ұғыну қабілеттілігі. Эмпатия адам бойында жиі кездесетін, өзіндік мән-мағынасы бар ерекше сезім. Оның айқын көрінісі – өзге адамдардың қайғы-қасіреті мен қиыншылықтарына ортақтасып, олар ...

                                               

Эмпирия

Эмпирия - адам баласының тәжірибесі, табиғи жағдайларда бақылаулары. Эмпиричный - тәжірибелік, тәжірибеге негізделген, эмпиричный метод - тәжірибелік әдіс.

                                               

Эмпреза Бразилейра ди Нотиснас

Эмпреза Бразилейра ди Нотиснас – Бразилия мемлекеттік ақпарат агенттігі. Оның штаб-пәтері Бразилиа қаласында орналасқан. 1979 жылы "Атенси Насионал" ақпарат агенттігінің негізінде құрылған. Газет, радио, теледидар және мемлекеттік мекемелерді хал ...

                                               

Эмульгаторлар

Эмульгаторлар, тұрақтандырғыштар – эмульсияға салыстырмалы тұрақтылық беретін заттар. Эмульсиялардың көпшілігі өздігінен түзілетіндерінен басқасы іс жүзінде эмульгаторлар қатысуымен алынады. Эмульгаторлардың түрлеріне: бейорганикалық электролитте ...

                                               

Эмульсиялану

Эмульсиялану эмульгаторлардың әсерінен және газдың ұлғаю энергиясының әсері салдарынан мұнай эмульсияларының түзілу процесі. Мунайды өндіру мен жинау жүйелерінде Э. тереңдік сораптардың жұмыс процессіндегі мунай мен судың дисперсиялануынан көріні ...

                                               

Энаргит

Энаргит – күрделі сульфидтер класына жататын минерал. Хим. формуласы: Cu3AsS4. Ромбылық сингонияда кристалданады, жеке кристалдары жапырақ, призма пішінді, минералдық агрегаттары сеппе, түйірлі масса түрінде болады. Жымдастығы жетілген, сұрғылт қ ...

                                               

Энгельс атындағы көше (Алматы)

Энгельс атындағы көше - көшеге ғылыми коммунизмнің негізін салушы, К.Маркстің досы, жұмысшылар табының белсендісі болған Фридрих Энгельстің есімі берілген. Энгельс Фридрих Пруссияда дүниеге келген. Ғылыми коммунизмнің негізін салушы. Көше Түрксіб ...

                                               

Эндогамия

Эндогамия – тайпаның ішінде, оған кіретін ру мүшелерінің арасында некелесу ғұрпы. Алғашқы қауымдық қоғамда пайда болған. Бұл орайда ру экзогаменді, тайпа эндогаменді болған. Кейінгі кезеңде көптеген халықтарда негізінен ағайын-тумалар арасындағы ...

                                               

Эндогендік кенорын топтары

Эндогендік кенорын топтары - С.С.Смирнов, Бетехтин, Вольфсон, Левицкий, Соколов, Шаталов мұндай кен орындардың 4 тобын бөледі: 1) магмалық денелердің жекелеген түрлерімен тікелей байланыстылығы шүбосыз өздік магмалық кен орындары. Бұл топқа және ...

                                               

Эндогендік күштер

Эндогендік күштер - энергияның радиоактивті бұзылуының әсерінен түзілетін жердің ішкі күштері. Бұл вулкандар атқылауын, жер сілкінуін, жер қабығының тектоникалық ауысып, жылжуын туғыза отырып, жер беті құрылысының негізгі формасына үлкен әсер ете ...