ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 191




                                               

Хрониосепсис

Хрониосепсис - Ұзақ уақыт жазылмайтын сепсис ошағының және аумақты іріңдердің болуы байқалатын сепсистің клиникалық түрі.

                                               

Хронокондуктометрлік титрлеу

Хронокондуктометрлік титрлеу - кондуктометрлік титрлеу барысында талданатын ерітіндіге титрант белгілі бір тұрақты жылдамдықпен немесе бірдей мөлшердегі шамалы үлеспен белгілі бір уақыт аралығында беріледі. Өзі жазатын аспаптын диаграммалық таспа ...

                                               

Хронометраж

- қол және машина операцияларына кететін жұмыстық уақытты өлшеу әдісі. Хронометраж секундөлшермен жүргізіледі. Ол уақыт нормасын, операцияны орындау режимін білуге мүмкіндік береді.

                                               

Хубал

Хубал - ежелгі араб Тәңірі, кинан бірлестігі мен оның отырықшы тармағы - құрайштықтар мен Мекке қаласының қорғаушысы. Шындыққа саятын аңыздарға қарағанда, Хубалды кинаншылар Солтүстік Арабиядан алған. Меккеде оның пішінсіз тас және ахық сыралғы т ...

                                               

Хурафалар және бидағадтар

Хурафалар және бидағадтар (дінге кейіннен кіргізілгендер. Адамзат тарихында тура сенім мен жақсы ахлақпен бірге, қате сенімдер мен зиянды әрекеттер де болған. Ақиқат дін ғылымын ұмытқан немесе Илаһи діннен қашық адамдар тәухид дініне түсетін бірқ ...

                                               

Хуруфийа

Хуруфийа - хуруфшылар, XV ғ-дың соңында Фазлаллах Астрабади сопы негізін қадаған шиит қауымы. Фазлаллах бала кезінен мистика мен аскетизмге бейім болады, оның іұмырнамашыларының деректері бойынша түс жору қасиеті дарыған. 1386 - 87 ж. ол "жаңа ая ...

                                               

Хусайын

Хусайын - Башқұртстанның Әлшеев ауданындағы ауыл, Кармышев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 17 адамды құрады. Пошта индексі - 452106, ОКАТО коды - 80202828006.

                                               

Хусуф намазы

Хусуф намазы - Ай тұтылған кезде әркім үйінде құпия немесе жария түрінде екі немесе төрт рәкат намаз оқиды. Әбу Ханифа бойынша, мешітте жамағатпен оқу сүннетте жоқ. Оқыса, артық болмайды. Ай түнде тұтылатындықтан жамағайын мешітке жиналуы қиындық ...

                                               

Хусәйн ибн Әли

Хұсайын, әл-Хусаин ибн Әли Әбу Абдуллаһ әш-Шаһид - Әзірет Әлінің Фатимадан туған кіші ұлы. Ағасы әл-Хасан 669 ж. қайтыс болғаннан кейін әулеттің басшысы ретінде Куфадан Мединеге қайтып оралды. Омейя әулетіне қарсы әрекет етуші куфалықтар Хұсайынд ...

                                               

Хычин

Хычин - қарашайлар мен малқарлардың ұннан жасалған ұлттық тағамы. Бидай, жүгері немесе тары ұннан жасалған жұқа, жұмсақ шелпектер. Қарашайлардың хычиндары малқар хычиндарынан өзгешеленеді және Бақсан, Холам, Малқар, Шегем қапшағайларында хычиндар ...

                                               

Хюрийет

"Хюрийет" – 1868 жылы Намық Кемал бастаған топ шығарған басылым. Газеттің ұстанған бағыты – Османлы мемлекетінің басқару жүйесін өзгерту, тілді халық тіліне жақындату, оқу жүйесін жақсатрту, мәжіліс орнату. Олар осы бағытта халыққа үкімет басында ...

                                               

Хұсни-Хорлан

"Қыз Қорлан хор қызындай тамсандырған.". Сұлулықтың символына айналған Қорлан жайындағы бұл ғажайып әнді естімеген қазақ кемде-кем шығар. Қазақтың салқар даласын көктей өтіп, әлемнің байтақ шаһарларындағы әйгілі сахналардан шырқалып, тыңдаушысын ...

                                               

Цезарь

Цезарь, Кесарь, бастапқыда Ежелгі Римдегі патрицийлік Юлийлер әулетінің бір тармағының атауы болды. Цезарь атағын Гай Юлий Цезарь бірінші болып алды. Ежелгі Римнің императорлық кезеңіндегі билеушілер мен олардың мұрагерлері де Цезарь деп аталған. ...

                                               

Целлулоид

Целлулоид - целлюлоза нитраты негізінде жасалған түсі мөлдір, су өтпейтін пластмасса. Тісжегі қуысын бекітерде пломба дұрыс салыну үшін пайдаланылады.

                                               

Целом

Целом. - мезотелиймен қапталған ұрық қуысы, қалың мезодермальды ұрық клеткаларының жылжуымен немесе алдығы ішекті баулықтап тігу жолымен пайда болады: целомы бар сүтқоректі жануарлар мен адамдарда үлпершек, сірі қабық және құрсақ қуыстары пайда б ...

                                               

Цельсий градусы

есімінен) - халықаралық іс-тәжербиелік температура бағанасы бойынша қабылданған температура бірлігі. Шартты белгілеуі - °С.

                                               

Цементтік шикізат

Цементтіқ Шикізат - цемент өндіруге қолданылатын табиғи және жасанды минералдық түзілімдер. Көп жұмсалатын портландцемент өндіруге әкті, мергельді, сазды тау жыныстары қолданылады. Саз, саздақ, сазды тақтатас, лесс, лесс тәрізді саздақтар - цемен ...

                                               

Ценогенез

Ценогенез - организмнің эмбриондық және дернәсілдік дамудың тән жағдайларына бейімделуі. Ценогенез терминін ғылымға алғаш рет Э.Геккель енгізді 1866. Ол Ценогенез ұғымын өзінің биогенетикалық заңының тұжырымдамасында және алғаш рет организмдердің ...

                                               

Центрден тепкіш күш

Центрден тепкіш күш - 1. центрге тартқыш тасымал үдеумен шартталған, инерциалды санақ жүйесіне салыстырмалы қозғалатын материалдық нүктеге әсер ететін инерция күші; 2. нүкте козғалысының траеториясына бас нормаль бойымен бағытталған, Даламбер при ...

                                               

Центрден тепкіш күш арқылы құю

Центрден тепкіш күш арқылы құю - бұл тәсілде сұйық метал айналып тұратын металдан жасалған қорамаға құйылып, центрден тепкіш күштердің әсерінен қораманың қабырғаларына лақтырылып қатаяды да құйма қалыптасады. Бұл тәсіл өндірісте іштері қуыс құйма ...

                                               

Центрлік күштер

Центрілік күштер - материялық нүктенің қозғалысы кезінде әсер сызығы әр уақытта күш центрі деп аталатын қозғалмайтын бір нүкте арқылы өтетін күштер. Тартылыс күші, электр зарядтарының арасындағы электрстатик. өзара әсер күші Центрілік күштердің м ...

                                               

Центрлеу

Центрлеу - құрастыру кезінде тетіктердің орнықтыру беттермен немесе жалпы өспен осьтестіктерін салыстырып дұрыстау.ref> Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдерді ...

                                               

Ценур

Ценур - басымен ішіне қарай жабылған, ipi көпіршік тәріздес личинка. Ценур - таспа құрттардың дернәсілдерінің бір түрі. Оның 31 түрі белгілі. Олар Multiceps туысы құрттарының дернәсілдері. Ересек құрттар ит тұкымдастары ішегінде болады. Қой айнал ...

                                               

Цессия

Цессия - өзінің меншікті, құрал-жабдықты, қаражатты иеленуі немесе оларды алуы құқығын басқа адамға ұсыну, табыстау, яғни шарт бойынша талаптан қайту, шегіну жолымен атаулы бағалы қағаз бойынша меншік құқығын табыстау; қаржы активі бойынша талап ...

                                               

Цефалокаридалар

Цефалокаридалар - шаянтәрізділердің класс тармағы. Теңіз шаяндарының ең қарапайым тобы. Цефалокаридалар 1957 ж. ашылған, қазір 9 түрі белгілі. Олар Атлант мұхитының АҚШ жағалауы бөлігінде, Жапон аралдарында, Барбадос, Пуэрто-Рико, Бразилия, Перу, ...

                                               

Цех мектептері

Цех мектептері - Еуропа қалаларында 13-14 ғасырларда пайда болған зайырлы мектептер. Кәсіптік цехтар ашып ұстаған. Бұл мектептерде оқуға, жазуға, есепке, геометрия және жаратылыстану негіздеріне үйреткен.

                                               

Цзинь Син

Цзинь Син – Қытайдағы кәріс балеринасы, хореограф. Ол "Цзинь Син Шанхай би театрының" негізін қалаушы және иесі. 1967 жылы 13 тамызда Шэньянда корей отбасында дүниеге келген. Әкесі полиция қызметкері болған. Жастайынан жергілікті корей бастауыш м ...

                                               

Цзися

Цзися - біздің заманымызға дейінгі 4 ғасыр және 3 ғасыр ортасына дейін Қытай билеушілері құрган Қытай философиялық академиясы. Ресми қолдау тапқан Цзисяда алғашқы идеялық бағыттардың теориялық позициялары анықталды. Академияның жұмысына Қытай фил ...

                                               

Цзю Тан Шу

Цзю Тан Шу - қытай тіліндегі жылнамалық тарихи еңбек. Қытай тілінен аударғанда" Тан патшалығының көне тарихы” дегенді білдіреді. Кейіннен Оу Янь Сю мен Сунь Ци сияқты тарихшылар" Цзю Тан Шудың” жалғасын жазып, оны" Синь Тан Шу ” деп атады." Цзю Т ...

                                               

Цзян Вэнь

Цзян Вэнь – Қытай актері, кинорежиссер және сценарийші. 1963 жылы 5 қаңтарда Хэбэй провинциясының Таньшань қаласында дүниеге келген. 6 жасында Бейжіңге көшіп келеді. 1980-1984 жылдары Қытайдың Орталық театр институтында оқыған. 1984 жылы актерлік ...

                                               

Циан

Циан өте улы, өткір иісті, түссіз газ, қайнау t –20.7°C, балқу t –34.4°C. Спиртте, эфирде, сірке қышқылында жақсы ериді. Су ерітінділерінде біртіндеп гидролизденіп, қымыздық қышқыл аммоний және оның аммоний тұзын түзеді. Ол өте аз мөлшерде кокс ж ...

                                               

Циандау

Циандау - болаттан жасалған бұйымдардың бет қабатын көміртегі және азотпен қатар қанықтыру химия-термимлық өңдеу. Бұйымдардың бет қабаттарының қаттылығын, тозуға төзімділігін және қажуға беріктігін жоғарылату үшін қолданылады.

                                               

Цигай қойы

Сыртқы түрі және жүнінің сапасы жағынан меринос қойына жақын. Цигай Қойының сүйегі мықты, арқасы тегіс, жалпақ. Қошқарының орташа салм. 85 - 95 кг, саулығы 45 - 50 кг. Жүнінің ұзындығы 8 - 10 см, сапасы 48 - 56. Қошқарынан 6.5 - 7.5 кг, саулығына ...

                                               

Циклдікке қарсы реттеу

Циклдікке қарсы реттеу - мемлекеттің экономикалық циклдерді жұмсартуға бағытталған саяси-экономикалық бағыттарының бірі. Тұрақтандырғыштарды қолдануға негізделген. Үкіметтің нысаналы саясатын іске асыру жағдайында жиынтық сұраным жеткіліксіз болғ ...

                                               

Циклдену

Циклдену - программаның орындалу барысыңда шексіз қайталанудың пайда болуы. Мұндай циклден шығу үшін компьютер операторының программаны еріксіз үзуі.

                                               

Циклоалкандар

Қаныққан көмірсутектердің тағы бір тобына циклоалкандар жатады. Циклоалкандар - құрамындағы көміртек атомдары өзара дара байланыстар арқылы байланысқан, жалпы формуласы С n Н 2n болатын циклді қаныққан көмірсутектер. Жалпы формуладағы n ≥ 3. Цикл ...

                                               

Циклон жолдары

Циклон жолдары - циклондардың жылжу жолдары. Бұрынғы КСРО-да қыста циклондар көбінесе шығыс бағытта, ал жазда солтүстік-шығыс бағытта жылжиды. КСРО территориясында олардың жылжу жылдамдығы қыста орта есеппен сағатына 40 км, ал жазда - 30 км шамас ...

                                               

Циклондар окклюзиясы

Циклондар окклюзиясы - циклондардың тоқталу кезеңі; солтүстіктен келген тығыз және суық ауа массаларының жайылуының салдарынан жылы ауа секторының тарылуы; осының салдарынан жылы сектор үзіліп қалады да, циклон өзін қоректендіріп тұратын жылы айм ...

                                               

Циклотронды резонанс

Циклотронды резонанс - Өткізгішпен тұрақты магнит өрісінде орналасқан заряд тасығыштардың циклотрондық жиілікпен немесе оның еселік жиілігімен таңдамалы жұтуы немесе электромагниттік толқынды шағылыстыруы.

                                               

Циркуляр

Циркуляр - тікелей пошталық жарнама әдісімен жіберілетін немесе журналдарға, газеттерге салынатын жарнамалық кітапша; қарауындағы мекемелерге немесе бағынышты лауазымды адамдарға жолданатын жазбаша өкім.

                                               

Циркуляция аномалиясы

Циркуляция аномалиясы - белгілі бір кезеңде түгелдей Жер шарында немесе оның кейбір аудандарында атмосфераның жалпы циркуляциясының көп жылдық орташа жайкүйінен ауытқуы.

                                               

Циркуляция индексі

Циркуляция индексі - атмосфераның жалпы циркуляциясының бүкіл жарты шардың немесе оның жеке аудандарының үстіндегі қаркындылығы мен ерекшеліктерін сипаттайтын сандық шама. Мысалы, белгілі бір пункттердің немесе ендіктердің арасындағы қысымның айы ...

                                               

Цитоз

Цитоз - Тексерілмекші материалда клеткалық элементтердің көп болуы; термин көбіне жұлын сұйықтығын сипаттағанда қолданылады.

                                               

Цитомегалия

Цитомегалия - Герпес тобына жататын вирустар тудыратын жұқпалы ауру. Сілекей бездер басым зақымданып, тканьдерде алып клеткалар пайда болады, бұл клеткалардың ядроларының түйіршік қоспалары көрінеді.

                                               

Цифрлі өлшеуіш аспаптар

- өлшенетін шаманы алдымен кодқа түрлендіріп, цифрмен көрсететін өлшеуіш аспап. Цифрмен көрсететін амперметрлер, вольтметрлер, омметрлер, жиілік өлшерлер, фазаметрлер және т.с.с. болады. Электр механикалық цифрлы өлшеуіш аспапта өлшеу қателігі 0. ...

                                               

Чакона

ЧАКОНА исп. chacona, итал. cіaccona - ескілікті музыка жанры. Қазіргі уақыттағы музыкада Ч. өзгеріссіз қайталанып отыратын полифон. вариациялар жасау үшін ғана қолданылады. Ч. 16 ғ-дың аяғынан бастап Испанияда алғашында халық биі ретінде белгілі ...

                                               

Чал

Чал - түрікменнің сахаралық шөлдерінде табиғи түрде ашытылған түйе сүті. Түйенің жаңа сауылған жылы сүтін бұрынғыдан қалған чал қорымен араластырып күнделікті көбейтіп отырады. Басқа температуралық жағдайда чал өндіру өте күрделі биохимиялық проц ...

                                               

Чандар

Чандар - Башқұртстанның Нуриман ауданындағы ауыл, Красноключев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 250 адамды құрады. Пошта индексі - 452431, ОКАТО коды - 80245816005.

                                               

Чарлз Хортон Кули

Чарлз Хортон Кули - америкалық әлеуметтанушы, "Зеркальное Я" теориясының авторы, "шағын топтар" теориясының негізін қалаушылардың бірі. Мичиган университетінде білім алып, кейін сонда қалып дәріс берумен айналыскан. Кули әлеуметтік концепциясының ...

                                               

Чарли Шин

Ча́рли Шин – америка актері, актер Мартин Шиннің кіші ұлы. Мансабының бастапқы кезінде "Взвод", "Дух мщения" және "Уолл-стрит" фильмдеріне түскен. Сонымен қатар "Спин-Сити" және 2003 жылдан 2011 жылға дейін түсірілген "Два с половиной человека" т ...