ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 185




                                               

Шабуылда қарсыласты атыс құралдарының тиімділігімен жою

Шабуылда қарсыласты атыс құралдарының тиімділігімен жою - әр түрлі күштермен және қару түрлерімен, жай жабдықтағы оқ-дәрілер мен ракеталарды қолдана отырып, авиация және ракеталық әскерлер соққылары жиынымен әрекет ету. Шабуылдың атыс дайындығы - ...

                                               

Шабуылды авиациялық қолдау

Шабуылды авиациялық қолдау - құрлықтағы әскер бірлестіктерінің операциядағы мақсаттарына негізделген авиацияның әскери қимылдары, шабуылдық атыспен қолдаудың құрамды бөлігі. Шабуылды авиациялық қолдау әскер шабуылға көшкенде басталады. Майдан жән ...

                                               

Шабуылды ұрыс

Шабуылды ұрыс - әскердің тактикалық қимылдарының негізгі түрі. Жеңіске жету үшін оның маңызы өте зор; қарсыластың қарсы тұратын тактикалық топтарын талқандау және одан әрі іс-қимыл жасауға қолайлы болып табылатын маңызды ауданды басып алу мақсаты ...

                                               

Шабыт

Шабыт - адамдармен интенсивті қарым-қатынас жасағысы және белсенді жұмыс істегісі келуімен, сергек күймен ілесіп жүретін жалпы көңілінің көтеріңкі күйі. Мұндай күйде, әдетте, адамдар олардың қолынан бір нәрселер жақсы келген өмірлерінің сәттерінд ...

                                               

Шабыт орамы (Астана)

Шабыт орамы - бұрынғы атауы №І2 қысқа көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы. Шабыт орамы Обаған көшесінен басталып, Балқантау көшесінде аяқталады. Шабыт орамы Жанкент көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 222.2 м. Шабыт - адамның көңіл-күйінің ерекше ықыла ...

                                               

Шавкат Фазилович Абдусаламов

Шавкат Фазилович Абдусаламов – совет және орыс суретшісі, актер, жазушы және режиссер 1966 жылы ВГИК-ті тәмамдайды. Андрей Тарковский, Элема Климова және Али Хамраев фильмдерінде қоюшы қызметін атқарады. Хамраевтың "Триптих", "Телохранитель" филь ...

                                               

Шади

Шади, Молла Шади - ортағасырлық тарихшы, жыршы," Фатхнама” авторының өмірі жайында жазба деректерде мағлұматтар жоққа тән. Тек қана Бабырдың естелігінде Шади жыршының баласы Гулям Шадидің ән шығаратыны жөнінде еске алынып, оның тамаша нахшылары м ...

                                               

Шадыралытау

Шадыралытау, Шодыралы - Сарыарқаның орта бөлігіндегі Сарысу, Құланөтпес өзендерінің суайрығы, ұсақ шоқылы тау. Орташа биіктігі теңіз деңгейінен 500 - 600 м; абсалюттік биіктігі 650 м. Ендік бағытта доғаша иіліп 45 - 50 км-ге созылып жатыр, ені 15 ...

                                               

Шаим Шаваев

Шаим Шаваев - жазушы, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі. 1965 жылы Алматы мемлекеттік консерваториясын бітірген. Республикалық ұйғыр театрыңда актер, кейін режиссер болған. 1978-82 жылдары Қазақстан жазушылар одағында әдеби кеңесші, ұйғыр әдеби ...

                                               

Шайбанинама

Шайбанинама Шайбанинаме - Мұхаммед Шайбани ханның өмірі, жорықтары, ел басқаруы жайлы Орта Азия авторлары жазған бірнеше шығармалардың жалпы атауы. Шайбанинамаға” мыналар жатады: 1) Бинаи атанып кеткен ақын, жазушы әрі музыкашы Камал әл-Дин Шир Ә ...

                                               

Шайдай

Шайдай Түсіндірме сөздікте - мөп-мөлдір, тұп-тұнық деген мағына берілген. "Күн шайдай ашық әрі жып-жылы екен". Сөздің алғашқы төркіні моңғол - тобындағы тілдер. моңғолдарда "цайрах", қалмақ тілінде "цәәх" сөздері біздің түсінігіміздегі "ағару" ма ...

                                               

Шаймаапан суы

Шаймаапан суы. Шаймаапандану процесіне бейім жыныстар өңірінде пайда болатын әртүрлі қуыстарға шоғырланған жерасты суы.

                                               

Шаймалану суы

Шаймалану суы - химиялық құрамы әр түрлі тау жыныстары мен минералдардың жер қойнауынан сүзілуі нәтижесінде пайда болған жер асты сулары. Бұл сулардың құрамындағы әр элементтің мөлшері мен түрлері сүзіліп өтетін тау жыныстары мен минералдардың фи ...

                                               

Шайылма

Шайылма - толқындармен және ағыстармен араласқан тұнбалардың шөгуі. Нәтижесінде шайылма жағалар, аралдар және т.б. пайда болады.

                                               

Шайылу

Шайылу - 1) таужыныстардың бұзылуы және бұзылу өнімдерінің су ағымдарымен, мұздық немесе жел күшімен және т.б. қозғалыстарға ұшырауы; су асты шайылуы және жер үсті шайылуы болып екі түрге бөлінеді; 2) мұхитнамада: мұхит жағалауларындағы борпылдақ ...

                                               

Шайырлы тас

Шайырлы тас - құрамына 8- 10% су молекуласын кіріктіретін, шайырша жалтылдайтын, қоңыр реңді жанартау шынысының бір түрі; құрамы көбінесе қышқыл, кейде негізді таужыныстарға сәйкес келеді. Кірпіштерді жеңілдететін қоспа, бетон қоспалары,жылу тұтқ ...

                                               

Шайыртас тектестері

Шайыртас тектестері - Хлороформда, бензолда, өзге де осы сияқты еріткіштерде толығынан еритін қатты да киып балқитын шайыртасты таушайыр түрлерінің ең жоғарғы сатысына тиесілі топтық жіктемелік атау. Екінші жіктемелік топ өкілдері кериттер деп ат ...

                                               

Шайыртасты таушайырлар

Құрамында шайыртасты- шайырлы құрамбөліктер және олардың тектестері молынан ұшырасатын табиғи шайыртастар тобы. Шайыртасты таушайырлар малта, шайыртас, шайыртас тектестері, керит, антраксолит, оксикерит, гуминокерит кластарына жатады.

                                               

Шайыртасты-шайырлы заттар

Шайыртасты-шайырлы заттар - Құрамына көмір-сутек, сутеккүкірт және азот кіретін, жоғары дәрежелі беткейлік белсенділікпен сипатталатын, сондықтан да қойнаукқттағы мұнайдың сүзбелену қабілетін қиындата түсетін шоғырмолекулалы органикалық қосындылар.

                                               

Шайқалу

Шайқалу - көбіне, бас, омыртқа милары, кеуде торшалары шайқалуы турінде жиі кездесетін, мүшелік кызметтерінің морфологиялық айқын өзгepicтepiнciз журетіндігімен сипатталатын, мүшелер мен тіндердің жабық механикалық зақымдалуға ұшырау жағдайы.

                                               

Шакарла

Шакарла - Башқұртстанның Белокатай ауданындағы ауыл, Ескі Белокатай ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 395 адамды құрады. Пошта индексі - 452588, ОКАТО коды - 80210828002.

                                               

Шала-шарпы

Шала-шарпы. Толық емес, жартылай; шалағай. "Қыздар қуанып шала-шарпы киінді". Қос сөздің бізге екі сыңары да түсініксіз. Алайда, тува тілінің дерегіне қарағанда, "шала" -ның да, "шарпы" -ның да мағынасын табуға болады. Мысалы, "шала" қазақ тілінд ...

                                               

Шалабай

Шалабай – дөң. Жаңаөзен қалалық әкімдігіне қарайтын Қызылсай ауылының шығысында орналасқан. Қырымқұл ауылының ақсақалы Шалабайдың күзеуі. Атауы содан қалыптасқан. 1967 – 68 ж. бірнеше барлау ұңғымалары қазылды. Шалабайдың шығыс жағындағы сай бойы ...

                                               

Шалгөде көшесі (Астана)

Шалгөде көшесі -Бұрынғы атауы Тыңның 30 жылдығы көшесі. Шалгөде көшесі Жігер орамынан басталып, Атамұра көшесінде аяқталады. Көкжелек, Көкарал, Құлагер көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 622.1 метр. Шалкөде - Райымбек ауданындағы жайлау. Жайлаудың ...

                                               

Шалма (ойын)

"Шалма" - ойынына екі адам катынасады да, қалғандары көріп, тыңдап отырады. Ойын үйде, аулада өте береді. Ойыншылар біріне-бірі қарсы қарап отырады да, дайын болған шалманы бірінің қолынан бірі алады. Алғашында екі ұшын біріктіріп түйеді де, екі ...

                                               

Шалма тастау

Шалма тастау - ұлттық ойын. Ойынға қатынасушылар жиналып келіп, алаңды жерді таңдап алады. Сол жерден көн белгіленеді, он метр жерге қазық қағылады немесе бұтағын жоғары қаратып, қу томар тасталады. Содан кейін ұзындығы сол қазыққа немесе томарға ...

                                               

Шалов көшесі (Алматы)

Көшеге белгілі мемлекет және қоғам қайраткері, ғалым Анатолий Шаловтың есімі берілген. Шалов Анатолий Омбы қаласында дүниеге келген. Ол Қостанай облыстық комсомол комитетінің бірінші хатшысы, Қазақстан Комсомол жастар одағының төрағасы, Жамбыл об ...

                                               

Шалғайлық авиация

Шалғайлық авиация - қарсыластың алыс тылында орналасқан құрлықтағы және теңіздегі маңызды нысандарын жойып жіберуге, істен шығаруға немесе әуеден барлау жүргізуге арналған авиация түрі. Негізгі міндеті - қарсыластың тылындағы маңызды нысандарына ...

                                               

Шалғы

Шалғы - ауыл шаруашылық құралы. Орақ, лобогрейка шыққанға дейін шөпті шалғымен шабатын. Қазір шалғы машина жүре алмайтын жерлердің шөбін шабуға пайдаланылады. Көк балаусаны шапқанда шалғының жүзі тез мұқалады, сондықтан оны үнемі қайрап өткірлейд ...

                                               

Шалғынды топырақ

Шалғынды топырақ - табиғи жағдайда ауадан түсетін ылғал мен күн сәулесі жеткілікті, жаз бойы шөп қалың өсетін аймақтарда түзілетін топырақ түрі. Табиғи белдемде шалғынды топырақ орманды-дала, дала белдеулерінде түзіледі. Ресей ғалымы В.В. Докучае ...

                                               

Шалқар көшесі (Астана)

Шалқар көшесі "Железнодорожный" тұрғын алабындағы көше. Ұзындығы - 567.6 м. Шалқар - "кең-байтақ, шексіз де шетсіз дала" деген мағынаны білдіреді. "Шалқар" атты елімізде көлдер мен елді мекендер кездеседі.

                                               

Шалқарнұра кемері

Шалқарнұра кемері - Торғай үстірті мен Ұлытау таулары аралығында, Торғай қолатының шығысын ала орналасқан аласа таулы кемерлер тізбегі. Ақтөбе облысының Ырғыз ауданы жерінде орналасқан. Шалқарнұра кемері солтүстіктен оңтүстіккке қарай, одан әрі б ...

                                               

Шам, айып-шам

Шам, айып-шам. Өрескел, ерсі, сөлекет деп ұғындырады түсіндірме сөздікте. "Тілеп алған немересін қызықтап бауырына салғанның не айып-шамы бар екен. Қос сөздің алғашқы сыңарына бөгелмейміз. Оның төркіні араб тілі екені көптен мәлім. Ал екінші сыңа ...

                                               

Шама

Шама - мәні математиканың дамуына байланысты жалпыланып отырылған негізгі математикалық ұғымдардың бірі. бағытталған шамаларды қарастыру нәтижесінде скаляр шаманың жалпы ұғымы нақты бір сан арқылы сипатталатын нысанды пайда болды; скаляр шамалард ...

                                               

Шамал хан

Шамал хан - Жетісу өңіріне билік жүргізген жоңғар ханы. Ұлт азаттығына ұмтылып, баскыншылық билікке қарсы шыққан жергілікті тұрғындарды аяусыз қырып-жойған. Мысалы, 90 қазақты мойындарына тас байлап Іле өзеніне батырған. 1729 жылы он мың әскермен ...

                                               

Шамалап тендестіру әдістері

Шамалап тендестіру әдістері - тендестірудің тек қана негізгі бір есебін - өлшеулер нәтижелерін үйлестіруді шешеді. Сонда теңдестіру нәтижесінде тендестірілетін шамалардың нәтиже дәлдігі жоғарыламайды, тіпті төмендеуі мүмкін, ал тендестіру нәтижел ...

                                               

Шамалы қираулар болуы мүмкін аймақ

Шамалы қираулар болуы мүмкін аймақ - мұндай аймақта үйлердің есік және терезе қаптамалары, жеңіл калқалар қирайды, жоғары қабаттардың қабырғаларында жарық пайда болады, жекелеген құлаулар болуы мүмкін. Қирау мөлшері құрылыстардыц сипатына және құ ...

                                               

Шамозит

Шамозит - силикаттар класының хлориттер тобына жататын минерал. Химиялық формуласы: Fe2+Fe3+8, құрамы: Fe 19.8 - 42.3, Fe2O3 0.6 - 31.7, Al2O3 13 - 23.61, SіO2 19.4 - 29, H2O 4.6 - 13; қоспалары: MgO, CaO, MnО, TіO2, P2O5. Оолит, жасырын кри ...

                                               

Шамсутдин

Шамсутдин - Башқұртстанның Бир ауданындағы ауыл, Кусекеев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 89 адамды құрады. Пошта индексі - 452478, ОКАТО коды - 80213819005.

                                               

Шапағат көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Набережный көшесі. "Күйгенжар" тұрғын алабы. Шапағат көшесі Атақоныс көшесінен басталып, Жаңатұрмыс көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 513.9 м. Шапағат - "рақым, мейірім, шарапат" деген мағынаны білдіретін сөз. Ертедегі қазақтар жақсыл ...

                                               

Шар тұрқылас қорқоймалар

Шар тұрқылас қорқоймалар - қысымы жоғарылаған сұйылтылған көмірсутек газдары мен мұнай өнімдерін сақтайтын сфера пішінді сыйымдылық. Қалыпты Шар тұрқылас қорқоймалар диаметрлері 5, 10.5, 12, 16 және 20 м, көлемдері 300, 600, 900, 2000, 4000 м3, 0 ...

                                               

Шаран

Шаран - Башқұртстанның Шаран ауданындағы ауыл, Шаран ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 5539 адамды құрады. Пошта индексі - 452630, ОКАТО коды - 80258885001.

                                               

Шарбаш

Шарбаш - Башқұртстанның Буздяк ауданындағы ауыл, Килим ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 122 адамды құрады. Пошта индексі - 452725, ОКАТО коды - 80217819003.

                                               

Шарбақкөл көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы №36-7 көше. "Қараөткел" шағын ауданы. Шарбақкөл көшесі Аягөз көшесінен басталып, Күреңбел көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 352.3 м. "Шарбақкөл" деп айналасы қоршалып жатқан келді айтады. Ақмола облысында Шарбақкөл атты көл бар.

                                               

Шарбақты көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Юбилейный көшесі. Шарбақты көшесі М.Төлебаев көшесінен басталып, Бастөбе көшесінде аяқталады. Атамұра, Құлагер, Көкарал, Көкжелек көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 2374 м.

                                               

Шарбы бұлттар

Шарбы бұлттар - құрылымы талшық немесе қауырсын тәріздес болып келген мөлдір ақ түсті, жауын жаудырмайтын бұлттар. Олар ұлпа мұз түйіршіктерінен тұрады. Басқа бұлттармен салыстырғанда, шарбы бұлттар өте биікте орналасады.

                                               

Шардара (бекіністі мекен)

Шардара – бекіністі мекен. Шардара қаласының оңтүстік-батысынан 2 км жерде. Зерттеу жұмыстарын 1950 ж. А.Н. Бернштам басқарған Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы жүргізген. Ол – аумағы солтүстіктен оңтүстікке қарай 240 м, батыстан шығы ...

                                               

Шардара көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы С.Тюленин көшесі. Шардара көшесі Үшқоңыр көшесінен басталып, Бектау көшесінде аяқталады. Құсжолы, Сартүбек, Өндіріс көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 853 м. Шардара - Түркістан облысындағы қала. Шымкент қаласынан оңтүстік-батысқа қа ...

                                               

Шардара су электр станциясы

Шардара су электр станциясы, Октябрьдің 50 жылдығы атында – республикадағы су электр станцияларының бірі. Сырдария өзеннің орта ағысында орналасқан. 1-агрегаты 1965 жылдың мамырында, 2-агрегаты желтоқсанда, ал соңғы 4-агрегаты 1966 жылдың маусымы ...

                                               

Шарип ауылдық кеңесі)

Шарип - Башқұртстанның Кушнаренк ауданындағы ауыл, Шарип ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 581 адамды құрады. Пошта индексі - 452251, ОКАТО коды - 80240890001.