ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 175




                                               

Тұран даңғылы (Астана)

Тұран даңғылы. Бұрынғы атауы - Сарыарқа даңғылы. Тұран даңғылы Достық көшесінен басталып, Сарыарқа даңғылында аяқталады. Тәуелсіздік, Ақбаян, Қорғалжын тасжолын қиып өтеді. Ұзындығы - 10161.0 м. Тұран - Түркістан өлкесінің көне атауы. Тұранда түр ...

                                               

Тұрар Сапарғалиұлы Нұрғалиев

Нұрғалиев Тұрар Сапарғалиұлы – әскери қайраткер, авиация генерал-майоры. Сызрань жоғары әскери авиациялық ұшқыштар училищесін бітірген. 1970 – 92 ж. Белоруссия әскери округінде, Кеңес әскерлерінің Германиядағы тобында, Қиыр Шығыс әскери округінде ...

                                               

Тұрақсыз улағыш заттар

Тұрақсыз улағыш заттар - құрамындағы сұйықтық пен газдың қайнау дәрежесі төмен, атмосфераны залалдау үшін қолданылатын улағыш заттар. Тұрақсыз улағыш заттарды ұрыс жағдайында қолдану кезінде ол бірнеше минуттан 1-2 сағатқа дейін залалды әрекет ет ...

                                               

Тұрақсыздық айыбы

Тұрақсыздық айыбы - өз міндеттемесін орындамаған жағдайда борышқордың несиегерге төлейтін ақша сомасы. Міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету тәсіліне жатады. Борышқорға тұрақсыздықтың айыбын төлеу талабын қою үшін несиегерге шарттың бұзылғанын ...

                                               

Тұрақты (консультативтік) кеңес комиссиясы

Тұрақты кеңес комиссиясы - сқш-1 келісімі шарттарына сәйкес құрылған және сқш-2 шартына енгізілген АҚШ - бұрынғы КСРО комитеті. Тұрақты кеңес комиссиясы шарттардың орындалу барысы және шарттар келісімі мәселелері бойынша жылына кемінде екі рет жи ...

                                               

Тұрақты валюта

Тұрақты валюта currency ; convertible currency) - Өзіндік номиналға, сонымен қатар алтынмен немесе басқа құндылықтармен қамтамасыз етілген басқа валюталардың бағамына қатысы бойынша тұрақты валюта.

                                               

Тұрақты капитал

Тұрақты капитал – капиталдың өндіріс құрал-жабдығы түріндегі бөлігі: өндірістік үймереттер, ғимараттар, жабдық, шикізат, отын, көмекші материалдар. Тұрақты капитал өндірісте ауыспалы капиталдан өзгеше түрде өзінің меншік шамасын өзгертпейді.

                                               

Тұрақты конденсат қорларын есептеу әдісі

Тұрақты конденсат қорларын есептеу әдісі. Газконденсатты жатындағы тұрақты конденсаттың кәделі және өндірілмек қорларын есептеу әдісі. Кәделі қор дербес газ мөлшерінің жатындағы тұрақты конденсаттың бүкіл мүмкін мөлшеріне көбейтіндісі ретінде аны ...

                                               

Тұрақты конденсаттың мүмкін мөлшері

Тұрақты конденсаттың мүмкін мөлшері - Қойнауқаттық газдың құрамына қарай анықталатын конденсат мөлшері. Бұл мөлшер іріктелген, газдан арылған және бутансыздандырылған газдардағы тұрақты конденсат мөлшері мен бутансыздандырылған конденсат мөлшерін ...

                                               

Тұрақты пайдалану

Тұрақты пайдалану - табиғи ресурстарды пайдаланғанда ұзақ мерзімді болашақты олардың таусылуына апарып соқпайтындай, осы арқылы қазіргі және болашақ ұрпақтардың қажетсінулерін қанағаттандыру қабілетін сақтайтындай етіп, сондай қарқыннан асырмай п ...

                                               

Тұрақты сөз тіркесі

Тұрақты сөз тіркесі, фразеологиялық тіркес – екі немесе одан да көп сөздердің тіркесуінен жасалып, бір ұғымды білдіретін бейнелі сөздер тобы. Тұрақты сөз тіркесінің құрамындағы сөздер өздерінің дербес мағыналарынан ажырап, жеке-дара сөздерге бала ...

                                               

Тұрақты теңеулер сөздігі

"Тұрақты теңеулер сөздігі" – қазақ тілінде ежелден қалыптасқан, халықтың санасына әбден сіңген, адамдардың сөйлеу тәжірибесінде кеңінен қолданылып жүрген тұрақты теңеулер кірген сөздік. Сөздікте төрт мыңнан астам тұрақты теңеулер жинақталып, тақы ...

                                               

Тұрақты толқындар, тоспа толқындар, теңселме толқындар

Тұрақты толқындар, тоспа толқындар, теңселме толқындар - ірі көлдерде немесе мұхиттан оқшауланған теңіздерде, шығанақтарда бүкіл су массасының бір орында теңселе қозғалуы. Су айдынының беті толқын көтерген сыртқы себептің әсері тоқтағаннан кейін ...

                                               

Тұрақты қалып

Тұрақты қалып - бұлшықеттердің шамалы ғана тітіркенуі жағдайында, олардың ұзақ уақыт бойына тұрақты жұмыс қабілетін туындататын, жұмыстағы бұлшыкеттердің зат алмасуы, тұрақты күйде қуат шығынына сәйкес жүріп отыратын қапыпты жағдай.

                                               

Тұрақтылық индексі

Тұрақтылық индексі - көп жылдық мәліметтер бойынша есептелген дарақтардың орташа санының немесе олардың биомассасы мөлшерінің өзгеру коэффициенті - түрдің немесе популяцияның биоценоздагы тұрақтылық көрсеткіші.

                                               

Тұрдақын Жексенбай

Тұрдақын Жексенбай - 1938 жылы Қытайдың Іле аймағы, Текес ауданы, Шолақмыс деген елді мекенінде туған. 2006 жылдан еркін шығармашылық жұмыста. 1961 - 1962 жылдары Алматы облысы, Үйғыр ауданындағы Қырғызсай орта мектебінде ұстаздық қызмет атқарған ...

                                               

Тұржан Сариев

Тұржан Сариев – диханшы, Социалистік Еңбек Ері. Алғашқы еңбек жолын мақташы болудан бастап, колхозшы, кейіннен бригадир қызметтерін атқарған. Еңбек Қызыл Ту, Ленин ордендерімен марапатталған.

                                               

Тұрлан

Тұрлан – Шымкент қалалық әкімдігіне қарасты кент, кенттік округ орталығы. Шымкент қаласынан солтүстікөлібатысқа қарай 15 км жерде орналасқан. Тұрғыны 3.5 мың адам. Іргесі Тұрлан геофизика экспедицияның Кентау қаласы маңына келіп орналасуына байла ...

                                               

Тұрлан геофизикалық экспедициясы

Тұрлан геофизикалық экспедициясы - 1949 жылы Орта Азиялық геофизикалық трестін құрамында құрылған. 1951 жылдан 1957 жылға дейін Оңтүстік Қазақстан геологиялық басқармасының құрамында болған. 1957 жылдан 1972 жылға дейін "Казгеофизтрестің", 1972 ж ...

                                               

Тұрлаулы мүшелер

Тұрлаулы мүшелер - сөйлемге негіз болатын мүшелер. Тұрлаулы мүшелерге бастауыш пен баяндауыш жатады. Логикалық тұжырым бойынша, сөйлем – пікірге, бастауыш – субъектіге, баяндауыш – предикатқа негізделеді. Тұрлаулы мүшелер тек зат есім мен етістік ...

                                               

Тұрлаусыз мүшелер

Тұрлаусыз мүшелер - сөйлемнің тұрлаулы мүшелерінің айналасына топтасып, семантикалық жағынан кеңейтіп, толықтыратын мүшелер. Тұрлаусыз мүшелерді тіл білімінде үш топқа бөліп қарау қалыптасқан: анықтауыш; пысықтауыш. толықтауыш; Осылайша жіктеуде ...

                                               

Тұрлыбек Ілиясұлы Мәмесейіт

Тұрлыбек Ілиясұлы Мәмесейіт - жазушы, сыншы. ҚазҰУ-ды бітірген. 1975 - 1977 жылдары облысы "Жетісу" газетінде, Республикалық кітап палатасында, 1977 - 1995 жылдары "Жазушы" баспасында редактор, редакция меңгерушісі, 1996 - 1998 жылдары "Өнер" бас ...

                                               

Тұрлықан Қасенұлы

Тұрлықан Қасенұлы - акын. қоғам қайраткері. Семейдің бұрынғы педагогикалық техникумын бітірген. 1920 ж. сегіз айлық мүғалім даярлайтын курсты бітіргеннен кенін Қызылмола, Қандығатай болыстарында окытушы, 1928 - 30 ж. Аякөз ауданы оку бөлімінің ин ...

                                               

Тұрман

Тұрман Түсіндірме сөздіктегі мағынасы - ер-тоқымның жабдығы. "Соның ішінде әсем тұрманы бар әдемі шананың қос қара атын айдаған осы Мәмбетпен таныстым". "Тұрман" сөзі тілімізде "ат-тұрман", "ер-тұрман" қос сөздері құрамында да кездеседі. Сөздің а ...

                                               

Тұрмыс (журнал)

Тұрмыс” – қолжазба журнал. 1905 жылы Уфа қаласындағы" Ғалия” медресесінде оқитын қазақ шәкірттері шығарған. Оның не бары бір саны таратылған." Тұрмысты” дайындап көбейткен әрі авторы – ақын Мақыш Қалтаев. Журналда бұқараны мәдениетке шақыру, қаза ...

                                               

Тұрмыстық жарақат

Тұрмыстық жарақат - өндірістік қызметпен байланысы жоқ, мысалы: үй жұмыстарымен айналысуда, тұрмыстық жанжалдардан туындайтын, т.б. жарақат түрлері 1000 тұрғындарға шағумен есептеледі.

                                               

Тұрмыстық техника

Тұрмыстық техника - тұрмысқа қажетті, яғни күнделікті өмірге қажетті техникаларды айтады. Мысалы оларға келесі техникалар жатады: Ytik Кір жуғыш машина Телефон Теледидар Сағат Қысқа толқынды пеш

                                               

Тұрпайы социологизм

Тұрпайы социологизм – XX ғасыр басында әдебиеттану ғылымында ерекше белең алған бағыт. Бұл мектептің өкілдері қоғам заңдарын әдебиетке механикалық түрде қолданып, метафизкалық жолға түскен. Олар жазушы шығармасын әуелі оның таптық тегімен байланы ...

                                               

Тұрсынхан Законұлы

Тұрсынхан Законұлы - 1962 жылы ҚХР СУАР Алтай ауданы Шеміршек аулы Сарытерек қыстағында дүниеге келген. 1986 жылы Шыңжаң университетінің тарих факультетін, 1989 жылы Пекин үлттар институтының тіл-әдебиет факультетін бітірген. Тарих ғылымдарының д ...

                                               

Тұрым, жазғытұрым

Тұрым, жазғытұрым. Кейде "жазғытұры" деп те айтылады. Мағынасы - көктем, жазға салым мезгіл. "Жазғытұры қалмайды қыстың сызы, Масатыдай құлпырар жердің жүзі". Сөздің екі түбірден біріккені әркімге де көрініп тұр. Біріншісі -ғы жұрнағын қабылдаған ...

                                               

Тұрысов Еркінбек

Тұрысов Еркінбек 12.10. 1927 жылы туған, 03.01.2020 өлген Түркістан облысы Бәйдібек ауданы Талдыбұлақ ауылы – тарихшы, жазушы-драматург. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері 2007." Оңтүстік Қазақстан” облысы газетінде әдеби қызметкер, бөлім мең ...

                                               

Тұрғылықты жер

Тұрғылықты жер - азаматтың тұрақты немесе басым түрде, меншік иесі сапасында, жалдау шарты, жалға алу шарты бойынша не заңнамамен қарастырылған басқа негіздерде тұратын орны; тұрғын үй, пәтер, қызметтік тұрғын жай, арнайыландырылған үйлер, сондай ...

                                               

Тұрғын халық географиясы

Тұрғын халық географиясы - әр түрлі әлеуметтік, экономикалык, тарихи және табиғи жағдайларда халықтың қазіргі құрамының және елді мекендердің дамуы мен қалыптасуының кеңістіктік ерекшеліктері мен заңдылықтарын зерттейтін ғылым. Тұрғын халық геогр ...

                                               

Тұрғын халықты зорлап көшіру

Тұрғын халықты зорлап көшіру, КСРО-да 1930 – 40 жылы жүргізілген Сталиндік режимнің тұтас халықтарды, сондай-ақ бірқатар ұлттардың өкілдерін ата жұртынан немесе ұйыса мекендеген қонысынан, негізінен Орта Азияға, Қазақстанға және Сібірге кең ауқым ...

                                               

Тұрғын үйге қол сұғылмаушылықты бұзу

Тұрғын үйге қол сұғылмаушылықты бұзу - тұрғын үйге, онда тұратын адамның еркінен тыс басып кіру, адам мен азаматтардың конституциялық және субъективті құқықтары мен бостандықтарына қарсы қылмыстар болып табылады.

                                               

Тұрғын үйге қол сұқпаушылық

Тұрғын үйге қол сұқпаушылық - Тұрғын үйге қол сұғылмайды. Тұрғын үйге онда тұратын адамдардын еркіне қарсы кіруге,оны қарауға және оған тінту жүргізуге заңда белгіленген жағдайлар мен тәртіп бойынша ғана жол беріледі.

                                               

Тұрғын үйді жаңғырту

Тұрғын үйді жаңғырту – тұрғын үйдің негізгі техника-экономикалық көрсеткіштерін немесе оның атқаратын міндетін өзгертумен байланысты және тұру жағдайларын жақсарту мен тұрғын үйдің пайдалану көрсеткіштерін қазіргі талаптардың деңгейіне келтіру ма ...

                                               

Тұрқы

Тұрқы - машиналардың, механизмдердің және аспаптардың барлық түзілімдері мен тетіктерін ұстап тұратын негізгі бөлшегі.ref> Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминде ...

                                               

Тұс-тұстан ату

Тұс-тұстан ату - бір нысанаға кем дегенде екі бағыттан жүргізілетін атыс. Бұл атыс тұтқиылдан жасалғанда жақсы нәтиже береді.

                                               

Тұсамыс

Тұсамыс, тұсау – мал алысқа ұзап кетпеуі үшін алдыңғы екі аяғын тұсайтын жұқа қайыс не есілген жіп. Ол көбіне жылқының алдыңғы екі аяғына салынады. Кейде жұмыс көлігін де түйе, өгіз тұсап қояды.

                                               

Тұтандыру бауы

Тұтандыру бауы - бірнеше зарядты жаруға арналған, бризантты жарылғыш заттарға толы майысқақ түтік. Тұтандыру бауының өзегі тонмен, октогенмен, гексогенмен араласқан тетрилмен, күркіреуік сынаппен жабдықталады. 1 метрлік Тұтандыру бауында 10-13 г ...

                                               

Тұтандырғыш

Тұтандырғыш инженерлік миналар мен қол гранаттарының жарылу зарядын тұтандыратын құрал. Ол металл немесе пластмасса оқ-сауытта орналасқан капсюль-тұтандырғыштан және капсюль-детонатордан тұрады. Жарықшақты қол гранатының тұтандырғышы оқ-дәрілік б ...

                                               

Тұтанғыш газдар

Тұтанғыш газдар - газ тәріздес күйінде қалыпты қысым кезінде және ауамен қосылысында тұтанғыш болатын, қалыпты қысымда қайнау температурасы 20°С және одан төмен болатын заттек.

                                               

Тұтас орта механикасы

Тұтас орта механикасы – механиканың газдардың, сұйықтықтардың, плазманың, деформацияланатын қатты денелердің қозғалысын және тепе-теңдігін зерттейтін бөлімі. Ол гидроаэромеханикаға, газодинамикаға, пластик. теорияларға, т.б. ажыратылады. Тұтас ор ...

                                               

Тұтастық

Тұтастық – объектінің ішкі бірлігі, оның қоршаған ортадан даралануы, сондай-ақ осындай қасиеттерге ие объектінің өзі. Философия тарихында Тұтастық ұғымын түсіндірудің екі бағыты бар: Тұтастық объектінің барлық қасиеттерінің, қырларының және байла ...

                                               

Тұту

Тұту - Тау жынысының мұнаймен немесе судың мұнаймен беттесу жазықтыңтарының мұнайдың беттік-белсенді заттарымен өздігінен баю нәтижесінде сол жазыңтықтардың химиялық құрамында байңалатын езгерістер. Бұл өзгерістер тау жынысының гидрофобтануына әк ...

                                               

Тұтыну географиясы

Тұтыну географиясы – халық тұтынатын материалдық игіліктердің көлемі мен құрылымындағы географиялық айырмашылықтарды, бұл айырмашылықтардың себептерін зерттейтін географияның бөлімі.

                                               

Тұтыну қоржыны

Тұтыну қоржыны – елде қалыптасқан нақты жағдайлар мен ерекшеліктерді басшылыққа ала отырып, белгілі бір уақыт бөлігінде адамның нақты атқарымдық қажеттерін қанағаттандыратын тауарлар мен қызметтердің ғылыми тұрғыда негізделіп, теңдестірілген жиын ...

                                               

Тұтыну құны

Тұтыну құны – заттың пайдалылығы, оның адамның қандайда болсын қажетін қанағаттандыра алатындығы. Тауар сапасы көрсеткіштерінің тұтынушы талаптарына сай келу сипаттамасын тауардың тұтынушылық құны деп атайды.

                                               

Тұтынушыларды алдау

Тұтынушыларды алдау - Экономикалық қызмет саласындағы қылмыс, меншік нысанына қарамастан, тауарлар сататын немесе халыққа қызмет көрсететін дүкендерде немесе басқа кәсіпорындарда не сауда саласында кәсіпкерлер ретінде тіркелген азаматтардың кем ө ...