ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 165




                                               

Түйдекті тіркес

Түйдекті тіркес – сөз тіркесінің бір сыңары қызметінде жұмсалатын тіркестер. Түйдекті тіркес лексика-грамматикалық тұрғыдан өзара байланыста болып, сөз тіркесінің құрамына енеді.Түйдекті тіркес құрамындағы сөздердің лексика-семантик.дербес мағына ...

                                               

Түйе етi

Түйе етi сиыр етiне дес бермейдi. Нәрлi құндылығы мен дәмдiлiк сапасы бойынша жақсылап семiздендiрiлген, ерекше жас түйенiң етi жақсы. Ол тез пiсiрiледi, қуырылады, дәмдiлiк сапасы жоғары және пiсiруге, қуыруға, iрi және ұсақ тiлiктерiн бұқтыруға ...

                                               

Түйе шаруашылығы

Түйе шаруашылығы, түйе өсіру – мал шаруашылығының дәстүрлі салаларының бірі. Республикадағы барлық жайылымдық жердің 64%-дан астамын Түйе шаруашылығы арқылы барынша тиімді пайдалануға болатын, шөл және шөлейт алқаптардың алып жатуы осы саланы өрк ...

                                               

Түйе-түйе

Жануарлар дүниесімен байланысты ойынның бірі - "Түйе-түйе" ойыны. Мұнда өнерге баулитын саналы әрекет бар. Ойын көгалды алаңда өтеді. Ойнаушылар жиналып екі топқа бөлінеді. Бірінші топта ойнаушылардың үштен екісі, екінші топқа үштен бірі болуы ке ...

                                               

Түйемойынит

Түйемойынит, тюямунит – уран слюдалары тобына жататын минерал. Химиялық формуласы: CaU 2 2O 4 *8H 2 O, құрамы: CaO – 5.87%, UO 3 – 59.96%, V2O 5 – 19.06%, H 2 O – 15.11%. Ромбылық сингонияда кристалданып, жұқа пластинка тәрізді кристалдар түзеді. ...

                                               

Түйенің жұқпалы аурулары

Түйе туберкулезінің қоздырғышы – микобактериум бовис. Қндет түйеге ауруға шалдыққан түйе, сиыр және адамдардан жұғады. Ауру созылмалы түрде басқа мал туберкулезіне ұқсас өршиді. Жіті түрінде түйе организмінің зат алмасуы кенет бұзылып, содан бары ...

                                               

Түйесу құмы

Түйесу құмы, Маңғыстау үстірті мен Үстірттің батыс аралығында жатқан құмды алқап. Маңғыстау облысы Қарақия аудан жерінде орналасқан. Құмды алқаптың оңтүстік-батыс бөлігінің абсолюттік биіктігі 214 м-ге жетсе, солтүстік-шығысында 58 м. Солтүстік-б ...

                                               

Түйетөбе сайы

Түйетөбе сайы – Ақтөбе қаласы маңында 1937 – 38 жылдар кеңес өкіметі ұйымдастырған жаппай қуғын-сүргін құрбандары атылған жер. 1920 – 40 жылдар аралығында Ақтөбе облысы бойынша 6 мыңдай адам саяси қуғын-сүргінге ұшыраған. Олардың 1 мыңға жуығы ат ...

                                               

Түйме қадау машинасы

Түйме қадау машинасы – арнайы киімдерге, аяқ киімге, т.б. бұйымдарға түйме қадауға арналған тігін машинасы. Түйме қадауда жартылай автоматты машиналар қолданылады. Жартылай автоматты машиналар екі басқышпен педальмен жабдықталған. Түйме қадау маш ...

                                               

Түктібаев каналы

Түктібаев каналы – Қызылорда облысы Қазалы ауданындағы жасанды су арнасы. 1957 жылы салынған. Сырдария өзенінің сол жағалық аңғарында орналасқан. Бастауын Басықара бөгенінен алады. Ұзындығы 88.7 км, су өткізгіштігі 100 м 3 /с, бойында 52 гидротех ...

                                               

Түлен түрту

Түлен, түлен түрту. Түсіндірме сөздіктегі мағынасы - сайтан түртіп, бір пәлеге ұрыну. "Түлен түртіп, ажал айдап әкелді ме сені байлап" Ж. Сыздықов, Асулар. Сөз төркінін ашуға көне түркі тілдерінің бірі - якут тілінің дерегі себепші болғандай. Бұл ...

                                               

Түлкібас көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы № 29 көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы. Түлкібас көшесі Сұлутөбе көшесінен басталып, Жанкент көшесінде аяқталады. Талғар, Обаған көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 821.5 м.

                                               

Түменбай Қуандық

Түменбай Қуандық 22.8.1955 ж.т., Қызылорда облысы Шиелі ауданы Ы.Жақаев атындағы ауылы - жазушы. ҚазҮУ-ды 1977, Мәскеудегі Әдебиет инcтитуттын бітірген 1990. 1990 - 98 ж. "Лениншіл жас" қазіргі "Жас алаш", "Жетісу", "Алматы ақшамы" газеттерінде т ...

                                               

Түнгі көздеу құралы

Түнгі көздеу құралы - қараңғыда және тұманда атыс қаруы мен танкіге қарсы артиллерия зеңбіректерінен әр түрлі нысаналарға тікелей көздеу арқылы атыс жүргізуге мүмкіндік беретін, түнде көруге арналған құрал. Түнгі көздеу құралының толық жинағына э ...

                                               

Түнгі уақытта бағдарлану

Түнгі уақытта бағдарлану - көкжиек тұсын түнде анықтау әдістері. Түнде көкжиек тұсы түнгі ашық аспанда әрқашан солтүстік бағытта орналасатын Темірқазық жұлдызы бойынша анықталады. Оны Жетіқарақшы шоқжұлдызымен оңай табуға болады. Ол үшін бұл шоқж ...

                                               

Түнгі шабуыл

Түнгі шабуыл - бөлімшелер мен бөлімдердің түнгі уақытта жүргізетін шабуьілы. Ол қарсыластар қорғанысын бұзьіп өтуден басталуы немесе күндізгі ұрыс әрекетінің жалғасы болуы мүмкін. Түнгі шабуыл әдетте, атыс дайындығынан соң немесе күшті атыс шабуы ...

                                               

Түнгі ұрыс

Түнгі ұрыс түнгі уакытта жүргізілетін ұрыс. Қазіргі кезде үздіксіз ұрыс әрекеттерін жүргізу қажеттігіне және түнде көру мен жарықтандыру құралдарының дамуына байланысты Түнгі ұрыс кең тараған. Түнгі караңғылық тұтқиылдан шабуыл жасауға ыңғайлы, қ ...

                                               

Түнгі ұрыс қимылдары

Түнгі ұрыс қимылдары - қарсыласқа кенеттен немесе үздіксіз әсер ету мақсатында жүргізілетін ұрыс түрі. Түнгі ұрыс қимылдарын ұйымдастыруда жарықпен қамтамасыз етуге, сондай-ақ, түнде көру аспаптарын кеңінен колдануға бағытталған шаралар қарастыры ...

                                               

Түнде көру құралдары

Түнде көру құралдары - нысананың инфрақызыл бейнесін жай көзге көрінетін бейнеге айналдыруға арналған қондырғы. Олар түнде, тұманда ұрыс техникасын көруге, атыс және баска қаруынан көздеп атуға, ұрыс даласындағы нысананы табуға, қарсыластар әреке ...

                                               

Түнеугүні

Түнеугүні Қазіргі түсінігіміздегі мағынасьі - бұдан бірнеше күн бұрын. "Түнеугүнгі уәдесінде тұрса, Есенгелді бүгін біздің отарымызға келіп қалар" Н. Ғабдуллин, Өмір күйі. ҚТҚЭС-інде "түнеугүні" сөзінің тәркініне талдау жүргізген автор, оның шыққ ...

                                               

Түп таужыныс

Түп тау жынысы - тау жынысы. 2. Геоморфологияда: зерттеліп жатқан жербедерге яки көнелігі осы жербедерге сәйкес келетін тау жынысытарға қарағаңда ертерек түзілгенj тау жынысытар хақында бұл тау жынысытар борпылдақта, тастақты да болуы мүмкін 1. Ж ...

                                               

Түпкі жаға

Түпкі жаға - суайрық кеңістігінің өзен аңғарына таяу орналасқан бөлігі. Түпкі жаға түпкі аңғардың қазіргі шөгінділеріне қарағанда неғұрлым ежелгі тау жыныстарынан тұрады. Түпкі жаға кейбір тұстарда жарлар мен жартастар түзіп, аңғар үстінен едәуір ...

                                               

Түпкі каталог

Түпкі каталог - берілген дискіде басқа бірде-бір каталогтың туынды каталоги болып табылмайтын каталог; дискідегі ең жоғары деңгейдегі каталог. Ол дискіні бөліп-белгілеген кезде қүрылады. Түпкі каталогта файлдар сақтауға жөне басқа каталоггар мен ...

                                               

Түпкі түзілімдер

Түпкі түзілімдер. Мейілінше қалың шөгінді кешенді төсей отырып, шөгінденудің жаңа сатысының бастамасы болып табылатын түзілімдер. Түпкі түзілімдер ауқымды түзілімдену алқабының құрылымдық болмысы көлемі өзгерістерге ұшырауына байланысты шөгіндену ...

                                               

Түпкілікті мұнай беру коэффициенті

Түпкілікті мұнай беру коэффициенті. Мұнайдың бастапқы кәделі қорының қаншалықты өндіріліп алынғандығын немесе экономикалық ұтымдылық талаптарына сәйкес өндіріліп алынуы мүмкін екендігін көрсететін мөлшері. Синонимі - түпкілікті мұнай алу коэффици ...

                                               

Түпмұнайлы свита

Түпмұнайлы свита - құрамында биогендік шашыранды органикалық заттары және мұнай мен газдың өндірістік жатындарын түзуге қабілетті көмірсутектері бар, литологиялық тұрғыдан біртекті болып келетін свита. Түрлі дәрежедегі түпмұнайлы свита рөлін, сай ...

                                               

Түптік тасындылар

Түптік тасындылар - су алабының түпкі жазықтығын көмкерген шөгінділер. Бұл шөгінділердің беткі қабатшасы дәйім қозғалыстағы су қабатымен үнемі араласып отырады, бұл жайт оларды құрайтын түйірлердін бірте-бірте өңделуін қамтамасыз етеді.

                                               

Түр атауы

Түр атауы - Палеонтологияда: авторлық Құқыққа сәйкес хатталған, нақтылы биологиялық түрге тиесілі жалғыз ғана атау; латын тілінде өрнектелетін түр атауы сол түрді кіріктіретін нәсіл атауы мен оны алғаш хаттаған автор тегінің ортасына жазылады; ав ...

                                               

Түрік ауылы

Сіз тас жолмен келе жатып, таулардың беткейлерінен өдемі мұнараларды көресіз. Бұл - осы аймақтың климаты мен сипатын тамаша бейнелейтін түрік ауылдары. Жерорта теңізінің жағалауындағы ауылдардың үйлері түсі жағынан күн батар немесе шығар кездегі ...

                                               

Түрік әліпбиі

Кеңес Одағындағы латындандыру науқаны өткізілген кезіне тән бұрын болған османлы түріктерінің араб жазуына негізделінген әліппе орнына 1928 ж. қарашаның 1 № 1353 Түрік әліппесін қабылдау және жүзеге асыру Заңы бойынша енгізілген.

                                               

Түрікмен әдебиеті

Түрікмен әдебиеті - Түрікмен қазақ халқының ежелгі туыстары. Түрікмен мен қазақ халықтарының тілі, мәдениеті, тарихы, тұрмыс-салты бір-біріне көп ұқсас. Сондықтан да түрікмендер Абайдың, Жамбыл мен М. Әуезовтің шығармаларын түпнұсқасынан оқи алад ...

                                               

Түрікмен-Қорасан таулары

Түрікмен-Қорасан Таулары – Иранның солтүстік-шығысы мен Түрікменстанның оңтүстігіндегі тау жүйесі. Ұзындығы 600 км-ден астам, ені 250 км-дей. Орташа биіктігі 1500–2000 м. Атрек және Кешефруд өзендерінің аңғарлары Түрікмен-Қорасан Тауларынан Көпет ...

                                               

Түрікменстан мейрамдары

Түрікменстан мейрамдары - Түркіменстанда ұлттық есептелетін 23 мереке бар. Соның ішінде: Ақпанның 19 - Мемлекеттік ту және Түркіменбашының туған күні; Желтоқсанның 12 - Бейтараптық күні мерекелері деп аталады. Мамырдың 18 - Қайта өрлеу және бірлі ...

                                               

Түріктердің Астраханға жорығы

Түріктердің Астраханға жорығы – 1569 ж. Түркия сұлтаны Қасым мен Қырым ханы Дәулет Гирейдің бұрынғы Астрахан хандығы аумағын орыстардан азат ету мақсатында ұйымдастырған әскери іс-әрекеті. Мәскеу патшасы Иван Грозныйдың 1552 ж. Қазан қаласын, 155 ...

                                               

Түрбөлшек

Түрбөлшек – бір нәрсенің құрам-бөлшегі. Мәселен, геологиялық формацияның Т тері жекелеген тау жыныстары, әрбір тау жынысының Т тері минералдар, минералдардың Т тері химиялық элементтер т. с. с.

                                               

Түркі эстетикасы

Туркі Эстетикасы – қоршаған ортаны көркемдік-эстетикалық тұрғыдан игеретін көркемдік сипатқа ие, дүниетанымдық көзқарас; қ. Қазақ эстетикасы, Түркі дүниетанымы, Түркі этикасы.

                                               

Түркі этикасы

Туркі Этикасы – түркі халықтарына ортақ моральдық, адамгершілік, құқықтық құндылықтар мен салт-жоралғылар, әдеп жүйесінің түп бастауы. Туркі этикасы түркі дүниетанымындағы адам мәселесінің орталығы, негізгі мәселе болуымен айқындалып, адамның әле ...

                                               

Түркістан социалистік "Ерік” партиясы

Туркістан Социалистік "Ерік" Партиясы – Түркістан өлкесіндегі жергілікті халықтың мүддесін қорғау мақсатында 1921 жылы құрылған қоғамдық-саяси ұйым. Оны құруды кеңестік билік жүйесіне оппозициялық көзқарастағы зиялы қауым өкілдері 1919 жылдан бас ...

                                               

Түркістан түбіндегі шайқас

Түркістан түбіндегі шайқас – 1526 ж. қыста қазақ ханы Тайыр мен Шайбани әулетінің өкілі Келді-Мұхаммед әскерінің арасында болған ұрыс. Ташкенттің билеушісі Келді Мұхаммед пен Тайыр хан 1525 ж. өзара достық қарым-қатынаста болуға және қарсыластары ...

                                               

Түркістан тұтқындар лагері

Туркістан Тұтқындар Лагері – бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австрия-Венгрия мен Германия соғыс тұтқындарына арналып салынған қоныстар жүйесі. Түркістан өлкесінде Ресей империясының Соғыс министрінің бұйрығына сәйкес 1914 жылдың соңынан бастап ...

                                               

Түркістан өлкесіндегі атқару комитеттері делегаттарының съезі

Туркістан Өлкесіндегі атқару Комитеттері Делегаттарыңыз Съезі, 1917 ж. 9 – 16 сәуір аралығында Ташкентте өтті. Оған өлкедегі облыстар мен Бұхар әмірлігінен 171 делегат қатысты. Олардың 99-ы жергілікті халық өкілдері, ал қалғандары еур. нәсілдегі ...

                                               

Түркістандық саперлар көтерілісі

Түркістандық саперлар көтерілісі - 1912 жылы Түркістан өлкесіндегі патшалық Ресейдің саперлік батальонының ресми билікке қарсы бой көрсетуі. Оның шығуына осы жылы қаңтарда патша өкіметінің Лена өзені бойында жұмыс істеп жүрген шахтерлерді атуы жә ...

                                               

Түркітану

Түркітану немесе түркология - түркі тілінде сөйлейтін халықтардың тілін, этнографиясын, тарихын, ауыз әдебиетін, мәдениетін зерттеу нәтижесінде қалыптасқан. Шығыстану ғылымының жеке саласы. Түркітану атауы ғылыми айналымға алғаш Орхон-Енисей Орхо ...

                                               

Түрки аруз

Түрки аруз - араби аруз уәзінінің ықпалымен түркі тілді халықтар әдебиетіне араб-парсы сөздерінің енуі нәтижесінде қалыптасқан өлең өлшемі. Арабтар жаулап алған жерлерде ислам дінінің таралып, мұсылман идеологиясының үстемдік етуімен бірге араби ...

                                               

Түркие

Түркие – Жамбыл облысындағы түрік диаспорасының қауымдастығы. 1992 ж. сәуірде құрылған. Президенті – Д.М. Абдуллаев. Қоғамның басты міндеті – түрік халқының салт-дәстүрін, тілін өркендету және Түркия мен Қазақстан арасындағы мәдени байланыстарды ...

                                               

Түркия баспасөзі

Түркия баспасөзі, – Түркия баспасөзі 17 ғасырда пайда болды. Түрік баспасөзінің пайда болу, даму, қалыптасуына француздар маңызды рөл атқарған болатын. 18 ғасырдың соңында Стамбулдағы француз елшісі С. Вернинак дипломаттар мен шенеуніктерге арнал ...

                                               

Түркия Ұлттық футбол құрамасы

Түркия Ұлттық футбол құрамасы - халықаралық футбол жарыстарында Түркияның атынан сынға түсетін ұлттық құрама. Әлем чемпионатына 2 рет, Еуропа чемпионатына 3 рет қатысқан. Жоғары нәтижелері: ӘЧ - жартылай финал, ЕУРО - жартылай финал. 2003 жылы Ко ...

                                               

Түркиядағы жер сілкінісі 2011

Түркиядағы жер сілкінісі 2011 – 23 қазан 2011 жылы жергілікті уақыт бойынша 13 сағат 41 минутта 7.1 магнитудалы Ван провинциясында орын алған табиғи апат.

                                               

Түрпі аспаптар

Түрпі аспаптар - абразивтерден жасалады. Металл, керамика, цемент, пластмасса, фарфор және басқа материалдан істелген тіс протездерін, пломбаларды өңдеуге қолданылады. Оған алмазды борлар, сепарациялық дискілер т.б. жатады.

                                               

Түртүзу

Түртүзу. Терминнің жалпылама мағынасы жаңа түрлердің қалыптасу процесі деген ұғымды білдіреді. Терминнің жеке мағынасы нақтылы түрдің екі қосалқы түрге даралану немесе бірнеше түрлерге мүшелену мүмкіндігін дәріптейтін эволюциялық процесс бағыты д ...