ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 161




                                               

Тектоникалық күмбез

Тектоникалық күмбез - ұзындығы мен көлденеңі бірдей брахиантиклиналдық қатпар. Тектоникалық күмбез платформаларда, қатпарлы облыстардың шеттерінде кең тараған. Көп жағдайда тұздың, мұнайдың, газдың кен орындары тектоникалық күмбезбен байланысты.

                                               

Тектоникалық моделдеу

Тектоникалық моделдеу - Табиғатта жабырасатын тектоникалық құрылымдардың әр түрлі типтерінің қалыптасу жағдайларын тәжрибелер жасау түрғысынан зерттеу шараларының жиынтығы.

                                               

Тектоникалық процестер

Тектоникалық процестер. Қатты жердің болмысына тән барша қозғалыстарды, олардың ішінде жер қыртысы құрылысындағы өзгерістерді яки осы өңірдегі тектоникалық құрылымдардың орналасу және даму ерекшеліктерін қамтамасыз ететін қозғалыстарды тудыратын ...

                                               

Тектоникалық таулар

Тектоникалык таулар - жер қабығының радиальды, вертикальды және горизонтальды қозғалуынан пайда болған жер бетінің биік бөліктері. Тектоникалық таулар бес түрге бөлінеді: 1) қатпарлы дислокациялары басым қатпарлы таулар ; 2) жагпа жазықтар мен ша ...

                                               

Тектоникалық циклдер

Тектоникалық циклдер, геотектоникалық циклдер – тектоносфераның дамуындағы геологиялық құбылыстар жиынтығы." Тектоникалық циклдер” термині геотектоникалық циклдер, қатпарлық циклдер, қатпарлық дәуірлер немесе жай ғана қатпарлық түсініктерінің син ...

                                               

Тектоникалық үйлесімсіздік

Тектоникалық үйлесімсіздік - бұрын түзілген таужыныстар қабатының деформациялану процесі нәтижесінде қалыптасатын үйлесімсіздік; әдетте тектоникалық Құрылымның бір бөлігінің екінші бөлігі бетінде жылжуы нәтижесінде көрініс береді.

                                               

Тектониттер

Тектониттер – тектоникалық күштер әсерінен құрамындағы минералдары бір-біріне үйкеліп, уатылған, жентектелген немесе қайтадан кристалданған тау жыныстарының жалпы атауы. Оларға милониттерді,филлониттер мен катаклазиттерді жатқызуға болады. Милони ...

                                               

Телі-тентек

Телі-тентек. Есер, есуас, содыр-сотқар адам кейде осы қос сөзбен де сипатталады. "Қарсылық күнде қылған телі-тентек Жаза тартып ешбірі сұралмай жүр. Екі сөздің де ерте заманда берген мағынасы біздің тілімізде көп өзгере қоймаған. Тек қос сөздің а ...

                                               

Телағыс

Телағыс –" Қырымның қырық батыры” эпосының жеке батырлар топтамасына жататын жыр. Мұрын жырау жырлаған бұл жырда қарт батыр Жаңбыршының он бес жасар баласы Телағыстың қалмақтарға қарсы соғысқа аттанғаны, онда көрсеткен ерлік істері баяндалған. Ба ...

                                               

Теле тайпалары

Теле тайпалары, телэ, телестер, тиректер – түркі тілдес тайпалар бірлестігінің жазба деректердегі жалпы атауының бірі. Қытай жазбаларында те-лэ, орыс деректерінде – тирсевичтер деп аталған. Бұлар 6 – 9 ғасырларда Еділден Солтүстік Моңғолияға дейі ...

                                               

Телебасқару

Телебасқару ракетаны және басқа объектілерді қашыктан басқару әдісі. Мұнда әмір шығаратын және оны козгалушы объектіге жіберетін құрал жерде орнатылады. Телебасқару сымды немесе сымсыз каналдар арқылы тиісті кодталған белгілерді қашықтан жіберу м ...

                                               

Телегей-теңіз

Телегей-теңіз. Қос сөздің осы күнгі тіліміздегі мағынасы - ұшы-қиыры жоқ, көз жеткісіз немесе орасан көп, есепсіз. "Біреуге бір ауыз сөз айтпайтын тұйық адамның мұншалықты телегей-теңіз біліміне қайран қалды". Қос сөздің бірінші сыңарының төркіні ...

                                               

Теледидар байланысы

Теледидар байланысы - теледидар аппаратурасының көмегімен жүзеге асырылатын байланыс түрі. Теледидар байланысы әскерде жергілікті жерді бақылау, өз әскерлері мен қарсыластардың әскерлерінің орналасуы мен қозғалысын, ұрыстық және арнайы техниканы, ...

                                               

Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы

"Теледидар сөздігі – тележурналист анықтамалығы" – журналистика терминдеріне анықтама беретін анықтамалық сөздік. Кітапты журналистика факультетінде қаншама жылдар бойы журналист мамандарын даярлауда үлкен еңбек сіңірген, тележурналистика саласын ...

                                               

Теледидарлық барлау

Теледидарлық барлау - теледидарлық аппараттардың көмегімен іске асырылатын барлау тәсілі. Теледидарлық барлаудың тактикалық мақсатына байланысты теледидар каме- расы ұшаққа, тікұшаққа, танкіге, автомобильге, кемеге орнатылады, ал бақыланып отырға ...

                                               

Тележүйе

Тележүйе – СВЧ линиясы мен қоссымды кабель арқылы бір-бірімен жалғасқан телевизиялық қабылдау-беру станциясы. Тележүйе арқылы бір жүйеге байланысқан хабар тарату кешенінен жарнамалық хабарлама мен бағдарламалар тиімді таралып отырады. Аса ірі аме ...

                                               

Телекоммуникациялық монитор

Телекоммуникациялық монитор - хабарларды, қолданбалы есептерді, терминалдарды және компьютердің басқа да ресурстарын басқаруды жасақтайтын басқарушы программа.

                                               

Телерадиоқор

Телерадиоқор – аудиовизуалдық материалдар жиынтығы. Оның міндетіне мемлекеттік теледидар және радио мұражайындағы дыбыстық әрі көріністік материалдарды сақтау, өңдеу және пайдалану жатады. Редакция және шығармашылық бірлестіктер аудиовизуалдық мұ ...

                                               

Телескоп (шоқжұлдыз)

Телескоп шоқжұлдызы – жұлдыздық аспанның Оңтүстік жарты шарындағы шоқжұлдыз Ең жарық жұлдызы 3.5-көрінерлік жұлдыздық шамада жалтырап көрінеді. Мерген, Оңтүстік Тәж, Садахана, Тауыс, Үндіс шоқжұлдыздарының аралығында орналасқан. Телескопты бақыла ...

                                               

Телетартқыш түтік

Телетартқыш түтік – оптикалық кескінді электрлік теледабылға өзгертуге арналған электронды сәулелік түтік. Өзгерту қағидасына сәйкес телетаратқыш түтік электр зарядтарын жинақтаушы және оны жинақтамайтын болып екі түрге ажыратылады. Электр зарядт ...

                                               

Телеуіттер

Телеуіттер – ежелгі түркі тайпасы. Қазіргі кезде телеуіттерді алтайлықтардың этникалық тобына жатқызып, олардың тілін де алтай тілінің жеке диалектісі ретінде қарастырып жүр. Ресейдегі соңғы санақ деректерінде телеуіттерді жеке халық ретінде атап ...

                                               

Телефон стансасы

Телефон стансасы – телефон желісінің байланыс арналарын коммуникациялауға арналған техникалық құралдардың кешені орналасқан ғимарат. Телефон стансасында арнайы телефон арналарын байланыстыру, белгілі бір уақытқа сөйлестіру және сөйлесу аяқталғанн ...

                                               

Телефония

Телефония – ғылым мен техниканың телефон байланысы жүйесін орнату принциптерін, оларды жүзеге асыратын аппаратура шығару, сондай-ақ телефон байланысы арналарымен таратылатын сөздік ақпараттың сапасын бағалау мәселелерімен шұғылданатын саласы.

                                               

Телеқабылдағыш түтік

Телеқабылдағыш түтік – кинескоп кескін дабылын оптикалық кескінге түрлендіруге, яғни телекескін көрсетуге арналған электронды сәулелі түтік. Бұл түтіктердің тікелей кескін көрсетуге және оптикалық арқылы кескінді экранға ұлғайтып түсіруге арналға ...

                                               

Телжан Шонанұлы көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Самарқанд көшесі. Телжан Шонанұлы көшесі Ташкент көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 1346.7 м. Телжан Шонанұлы 1894-1938 - қоғам қайраткері, ағартушы, педагог, аудармашы, тілші ғалым. 1908-1912 жылдары Ырғыздағы орыс-қазақ училищесінде, ...

                                               

Теллуридтер

Теллуридтер – теллурсутектің тұздары саналатын, теллур элементінің металдармен қосылыстары ретіндегі минералдар класы. Оның құрамына 30-дан астам минерал кіреді. Мұнда теллур көптеген элементтермен қосылыстар түзеді. Теллуридтерге координациялық, ...

                                               

Тель-кель

Тель-кель - Тек өз атауына сәйкес келетіні үшін ғана, сатып алушыға берілу үшін келген немесе ұсынылатын тауарды сатып алушы оның сапасына тәуелсіз түрде қабылдауы қажет деп айтылатын халықаралық саудадағы сатып алу-сату шарты жағдайларының бірі. ...

                                               

Телқожа

Телқожа – қаңлы тайпасының құрамындағы руезі. Шежірелер мен ғылыми еңбектерде қаңлы тайпасы негізінен cары қаңлылар, қара қаңлылар және қызыл қаңлылар болып бөлінеді. Академик Ә.Хайдаридың дәлелдеуі бойынша бұлайша бөліну халықтың орналасу жағдай ...

                                               

Телқосақ

Телқосақ – кейбір минерал кристалдарына тән егіз қосақтар. Телқосақтардың бірнеше түрлері болуы мүмкін. Олар: қарапайым, секторлы, полисинтетикалық, кенішті, иінді және жапсарлы телқосақтар.

                                               

Телқоңыр көшесі (Алматы)

Телқоңыр көшесі. Көшеге Телқоңыр атауы берілген. Көше Әуезов ауданының "Құрылысшы" шағынауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 1400 метр.

                                               

Темір жол саласының терминдері

Қазақстан Республикасы Өкіметінің жанындағы Мемлекеттік терминологиялық комиссияның мәжілісінде бекітілген терминдер. "Қазақстан темiр жолы" ұлттық компаниясы" акционерлiк қоғамы ұсынған терминдер 2005 жылғы 6 қыркүйектегi мәжiлiсiнде бекiтiлген.

                                               

Темір телпек

Темір телпек – сульфидті кендердің құрамында пирит кристалдары өте мол ұшырасатын ең беткі тотыққан қабаты. Бұл өңірде пириттен басқа да минерал түрлері көптеп кездеседі. Олар – темірдің сулы және сусыз тотықтары, кремнезм минералдары, мыстың жән ...

                                               

Темір тигізген зардаптарды болжау ғажайыптары

Аджаиб Әл-Мақдур Фи Нәуаиб Ахбар Тимур," Темір тигізген зардаптарды болжау ғажайыптары” - тарихи шығарма. 1436 - 37 жылдары жазылған. Авторы - Әмір Темірдің жанындағы дамаскілік шежіреші ибн Арабшах. Еңбекте Орта Азия мен оған көршілес Шығыс елде ...

                                               

Темір ғасыры

Темір ғасыры. Адамзат мәдениеті дамуының қола ғасырына ұштасқан сатысы. Адамдардың руда кұрамынан темірді ажыратып алу процесін меңгеруімен сипатталатын бұл ғасыр біздің дәуірімізден Египетте 1300, ал Еуропада шамамен 1000 жыл бұрын басталады деп ...

                                               

Темірбетон

Бетон мен болат арматураны біртұтас құрылма етіп біріктіру. Темірбетонның негізгі артықшылығы - аса беріктігі, тозбайтындығы, қалаған формада құюға болатындығы. Көпір салуда, гидротехникалық құрылыста, үй және басқа ғимараттар салуға кеңінен қолд ...

                                               

Теміржолшылардың мәдениет сарайы

Теміржолшылардың мәдениет сарайы,клубтық мекеме.Тың темір жолының Қарағанды бөлімшесінің темір жолы қызметкерлері көсіп одақтарының карамағыңда. 1937 жылында архитектор Петрайтистің жобасы бойынша тұрғызылған. 420 орындық концерт,150 орындық кино ...

                                               

Темірлі тақтатастар

Темірлі тақтатастар – кембрий кезеңіне шейін қалыптасқан, құрамына кварцты-темірлі түзілімдерді көптеп кіріктіретін, әртүрлі метаморфты өзгерістерге ұшыраған шөгінді және жанартаутекті-шөгінді тау жыныстары; кварц пен силикат-магнетитті немесе ге ...

                                               

Теміртау орамы (Астана)

Теміртау орамы - бұрынғы атауы №7 қысқа көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын апабы. Теміртау орамы Абылай хан даңғылынан басталып, М.Төлебаев көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 395.2 м. Теміртау - Қарағанды облысындағы ірі өнеркәсіптік қала, теміржол стансас ...

                                               

Теміртау политехникалық колледжі

Теміртау политехникалық колледжі, ТПТК. 1997 жылында бұрынғы Теміртау құрылыс, Теміртау металлургия, Теміртау химия-механика және Ақтау индустрия техникумдарын біріктіру арқылы құрылды. Құқықтану, бухгалтер, менеджмент,өнеркәсіп жабдықтарына қызм ...

                                               

Темірхан Момбекұлы

Темірхан Момбекұлы жазушы. ҚазҰУ-ды бітірген. Түркістан облысы "Мақтаарал" ауданы газетінде бөлім меңгерушісі, Алматы облысы Талғар ауданы "Алатау жұлдызы" газетінде аудармашы, "Мектеп" баспасында, Қазақ теледидарында редактор қызметтерін атқарға ...

                                               

Темірғали Сәдуақасұлы Қасым

Темірғали Сәдуақасұлы Қасым – ғалым-селекционер, ауыл шаруашылы ғылымының доктары, ҚР ауыл шаруашылығы ғылыми академиясының корректор мүшесі. Қазақтың етті-биязылау жүнді қой тұқымының жетекші авторы, Алматы зоотех малдәрігерлік ин-тын бітірген. ...

                                               

Темірқазық көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Космонавтиканың 30 жылдығы көшесі. Темірқазық көшесі Космонавтар көшесінен басталып, Қараөткел көшесінде аяқталады. Толағай, Р.Қошқарбаев, Ә.Ермеков көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 852.6 м. Темірқазық - Кіші аю шоқ жұлдызындағы ең ...

                                               

Тембр

Тембр – дыбыстың сапасы. Ол әр түрлі аспаптарда немесе түрлі дауыста орындалған белгілі бір биіктіктегі дыбыстарды ажыратуға мүмкіндік туғызады. Тембр дыбыс тербелістерінің формасына байланысты болады. Тембрге музалық аспаптың материалы, формасы, ...

                                               

Темекі өсіру

Темекі өсіру – техникалық өсімдіктер шаруашылығының бір саласы. Темекі құнды техникалық дақыл. Алғаш рет Оңтүстік Америкада пайда болған. Еуропада 16 ғасырда алғаш гүл және дәрілік өсімдік ретінде өсірілген. Қазақстанның оңтүстігінде, әсіресе Алм ...

                                               

Температура аномалиясы

Температура аномалиясы - белгілі бір нүктеде өлшенген көп жылдың орташа температурасының сол нүкте орналасқан бүкіл параллель шеңберінің есептелген көп жылдық орташа температурасына сәйкес келуі. Температура аномалиясының жер бетінде таралуы изоа ...

                                               

Температура градиенті

Температура градиенті - атмосферадағы температура өзгеруінің қашықтық бірлігіне келетін шамасы. Вертикальдық және горизонтальдық температура градиенті болып бөлінеді. Горизонтальдық немесе термиялық температура градиенті 100 км қашықтыққа градуст ...

                                               

Температуралық деформация

Температуралық деформация. Температура әсерінен дененің сызықтық өлшемдерін өзгерту шамасы Δ l = α ∗ l ∗ {\displaystyle \Delta l=\alpha *l*}, мұндағы α {\displaystyle \alpha } - материалдың температуралық сызықтық ұлғаю коэффициенті, t 1, t 2 - д ...

                                               

Температуралық шкала

Температуралық шкала – температураның әр түрлі мәндеріне сәйкес келетін цифрлар тізбегінің жүйесі. Температура тікелей өлшеуге болмайтын шама. Сондықтан оның мәнін қарастырылып отырған заттың басқа бір физикалық қасиетінің температуралық өзгерісі ...

                                               

Темпура

Темпура - швейцар фондюі сияқты, бірақ құрамы бөлек жапон тағамы. Егер фондю тағамында негізгі өнім сыр болса, жапондық темпураның негізгі өнімі балық. Шағын балық кесектері тұтынушылар алдына қойылады да, олар өздері фритюрде куырып дайын-дайды. ...

                                               

Темяс ауылдық кеңесі)

Темяс - Башқұртстанның Баймак ауданындағы ауыл, Темяс ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 3920 адамды құрады. Пошта индексі - 453663, ОКАТО коды - 80206852001.